Vrijdag 23/10/2020

Voornamen

Emma was al in de twaalfde eeuw hip

Annelies Somers van het Rijksarchief toont een oude adellijke stamboom. Beeld Tine Schoemaker

Voor de Erfgoeddag organiseert het Gentse Rijksarchief een tentoonstelling over voornamen. "Een voornaam is eigenlijk een spiegel van de samenleving", zegt archivaris Annelies Somers. 

Een voornaam zegt niets over een persoon, maar wel alles over het milieu en de tijd waarin die persoon ter wereld gekomen is. Met dat uitgangspunt organiseert het Gentse Rijksarchief zondag – Erfgoeddag – een tentoonstelling over voornamen. 

"Een voornaam lijkt iets heel banaals", zegt Annelies Somers. "Maar omdat iedereen er een heeft, is het ook weer iets universeels. En omdat je je voornaam niet zelf kunt kiezen, maar je ouders dat voor jou doen, past het ook heel goed bij het thema van de Erfgoeddag: kiezen." 

Aan de hand van allerlei documenten – parochieregisters, adellijke stambomen, leerlingenlijsten van scholen – behandelt het Rijksarchief de geschiedenis van de voornaam van de twaalfde eeuw tot nu. Wat onmiddellijk opvalt, is dat Emma in de twaalfde eeuw al op één stond in de top 10 van voornamen. Vandaag is de naam nog even populair. En ook Mathilde, Boudewijn en Walter doen het nog steeds niet slecht. 

"In die eeuw kwamen voor het eerst namen van heiligen op in onze streken", vertelt Somers. "Voordien kozen mensen vaak voor Germaanse namen zoals Hildegard of Goswijn. Omdat paus Gregorius in de eeuw daarvoor de heiligenverering begon te promoten, zien we dat in de jaren 1100 kinderen namen van christelijke heiligen kregen." 

Rocksterren

Met die christelijke namen konden de ouders hun deugdzaamheid uitdrukken. Maar uit een voornaam kun je volgens Somers soms veel meer opmaken. Als je in de vijftiende eeuw bijvoorbeeld een Walewijn tegenkomt – ook toen geen courante naam – dan weet je dat zijn ouders waarschijnlijk goed opgeleid waren en graag ridderromans lazen, want daarin was Walewijn een  populaire naam voor personages. 

"Als iemand Aristoteles heet, dan kun je daaruit afleiden dat zijn ouders iets afwisten van filosofie", zegt Somers. "Maar je kunt het ook vergelijken met ouders van nu die hun kinderen naar hun favoriete rocksterren vernoemen. En het sociale prestige van een naam is natuurlijk steeds belangrijk geweest. Zoals sommigen hun kinderen vandaag een Franse naam geven omdat die chic klinkt, kregen adellijke kinderen in de twaalfde eeuw de naam Diederik, naar Diederik van de Elzas, de toenmalige graaf van Vlaanderen." 

Tot 1987 was het in ons land bij wet verplicht iemand een degelijke christelijke naam te geven, of een naam die vaak voorkomt. Maar een wettekst uit 1515 schrijft voor dat je je naam toch mag veranderen als je die maar niets vindt. Zolang niemand er "inder by en heeft".

Danny en Johnny 

Somers merkte in acht eeuwen van voornamen dat de regels steeds minder strikt werden. Vanaf de achttiende eeuw kwamen ook abstracte begrippen aan bod die niets met het christendom te maken hadden, zoals Victoire, of plantennamen zoals Hyacinthe. In de twintigste eeuw gingen alle remmen los en veranderden de populaire namen naargelang van de mode van het decennium. 

"Danny, Johnny en andere Engelse namen raakten na de Tweede Wereldoorlog ingeburgerd", zegt Somers. "En door de globalisering zie je dat ook Japanse namen tegenwoordig in zwang zijn. Daarnaast boeten klassiekers zoals Jan en Marie nooit aan populariteit in. Over honderd jaar zullen er nog mensen met die namen rondlopen." 

Met de tentoonstelling wil het archief jongeren ertoe aanzetten zelf hun neus in oude boeken te steken en eventueel hun stamboom samen te stellen. "Wat we ook nog willen doen," zegt Somers, "is een lijst opstellen met de voornamen van onze bezoekers. Bij de journalisten hebben we alvast een trend opgemerkt: de twee die we tot nog toe over de vloer hadden, heetten beiden Yannick." 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234