Donderdag 01/10/2020

Elvis Costello delft zijn wortels op

eeuwige angry young man energiek en snedig in amsterdam

Amsterdam / Eigen berichtgeving

Dirk Steenhaut

Het brilmontuur kenden we nog van de hoes van Trust en ook het maatpak en de Silvertone-gitaar herinnerden aan zijn angry young man-geluid van een kwarteeuw geleden. Zodra hij maandagavond het podium van de Amsterdamse Paradiso beklom om er zijn nieuwe cd When I Was Cruel te presenteren, kon je er dus niet meer naast kijken: Elvis Costello verkeert dezer dagen in een resolute back to basics-stemming en kruipt weer even in de huid van Napoleon Dynamite, een van de vele alter ego's die hij in de loop van zijn carrière heeft gecultiveerd.

Voor fans van het eerste uur valt zulks alleen maar toe te juichen. Tenslotte was het al sinds All This Useless Beauty uit 1996 geleden dat de zanger nog eens een echte popplaat had gemaakt. Niet dat Costello zich de jongste jaren ook maar een moment pijprokend en krantenlezend in zijn schommelstoel liet betrappen: hij bundelde zijn krachten met jazzgitarist Bill Frisell, easy listening-icoon Burt Bacharach en mezzosopraan Anne Sofie Von Otter, bedacht muziek voor film, televisie, theater en ballet, werkte mee aan platen van The Chieftains en The Fairfield Four, was te horen op cd's ter ere van Gram Parsons en Joni Mitchell, en was curator van het Londense Meltdown Festival. Voorts flirtte hij met prominenten uit de klassieke muziek, zoals John Harle, The Academy of St. Martin-in-the-Fields en het Brodsky kwartet, en leende hij zijn stem aan jazzsaxofonist Roy Nathanson of aan diverse projecten omtrent Charles Mingus.

Als uit die waaier van activiteiten al iets op te maken valt, is het wel dat Costello op zijn 46ste te boek staat als een veelzijdige workaholic die zich, in zijn ijver om zijn artistieke horizon te verbreden, net iets te vaak laat afleiden van datgene waar hij het best in is. Want als we eerlijk zijn: echt warm of koud konden we van 's mans recentste uitspattingen niet meer worden. En net daarom is het een verademing dat The Beloved Entertainer eindelijk weer zijn oude beatcomboroots opgraaft. When I Was Cruel , Elvis Costello's achttiende studioplaat, is een terugkeer naar de strakke, directe en gebalde sound van langspelers als Brutal Youth, Blood + Chocolate en This Year's Model: allemaal elpees waarop zijn groep The Attractions destijds een cruciale rol speelde. Het grote verschil met vroeger is dat de zanger zich nu occasioneel bedient van samples, loops en geprogrammeerde hiphopbeats, zonder dat dat het karakter van zijn werk wezenlijk verandert. Die evolutie hoeft trouwens niet te verbazen: jaren geleden werkte Costello al samen met Tricky en zijn respect voor het enfant terrible uit Bristol heeft nu tot ijzersterke nummers geleid, zoals het dubby maar melodieuze 'When I Was Cruel 2', de verscheur(en)de haat-liefdesong 'Alibi' en het broze 'Radio Silence'.

Tegelijk komt Cos met enkele venijnige rockers op de proppen: in noise en vitriool gedrenkte auditieve uppercuts, type 'Dissolve' of 'Daddy Can I Turn to This?', waarin als vanouds wordt gesneerd, maar ergernis, razernij en humor elkaar nooit in de weg staan. Andere hoogtepunten zijn de twee versies van 'Dust', met een krassende r&b-gitaar en een hitsig orgeltje centraal in het klankbeeld. Ook opvallend: de aanwezigheid van enkele Jazz Passengers, die af en toe voor dwars getoeter en enkele vibrafonische kunstjes zorgen.

Zoals gewoonlijk puilen de songs uit van de woordspelingen en de citaten (dit keer verwijst Costello onder meer naar ABBA's 'Dancing Queen', de traditional 'House of the Rising Sun' en zijn eigen 'Watching the Detectives'), maar het probleem is dat de artiest soms zo gevat wil zijn dat hij zich lelijk vergaloppeert. "She had the attention span of warm cellophane" behoort niet meteen tot zijn sterkste beelden en ook het goedkope machismo van "I want a girl to turn my screw / To wind my watch, to buckle my shoe / And if she won't her mother will do" voedt de indruk dat bij Elvis Costello, toch een van de beste tekstschrijvers van zijn generatie, de gemakzucht heeft toegeslagen. Bovendien loopt de man al eens verloren in zijn eigen taallabyrint en gebruikt hij zoveel woorden dat hij ze niet altijd op een elegante manier in de songstructuur gewrongen krijgt. Zelfs na veelvuldige beluisteringen valt er aan sommige van de teksten nog steeds geen touw vast te knopen. De thema's die zich wel scherp aftekenen doen echter vertrouwd aan: wraakzucht en schuldgevoelens alom. Alleen jammer dat de artiest het niet kon opbrengen enkele minder geslaagde tracks te schrappen, want een speelduur van 65 minuten komt de spankracht echt niet ten goede.

In Amsterdam koos Elvis Costello gelukkig voor kort en krachtig. Geruggensteund door twee derde van The Attractions (toetsenman Steve Nieve en drummer Pete Thomas) en de van John Hiatt bekende bassist Davey Farragher gooide Four Eyes zich met de gretigheid van een jonge snaak op een set die slechts voor vijftig procent uit nieuw materiaal bestond. In de andere helft schetste hij de context waarin je When I Was Cruel dient te begrijpen. Geen enkel nummer van na 1986, maar veel oude parels zoals 'Accidents Will Happen', een snedig 'Waiting For The End of The World', een melodieus 'Man Out Of Time', een verend en buitelend 'I Hope You're Happy Now' en niet minder dan vier songs uit This Years' Model, waaronder een pompend en stotend '(I Don't Want to Go to) Chelsea'. Van de nieuwe liedjes onthielden we het even schitterende als pretentieloze '45' (over wiskunde, een midlifecrisis, het einde van Wereldoorlog II en de glorietijd van de 45-toerensingle); het dartele 'Spooky Girlfriend', het stuwende 'Tear Off Your Own Head' en ambigue lovesongs als '15 Petals' en 'Tart'. Nieve haalde verbluffende toeren uit op zijn klavieren, terwijl Costello's stotterende, kort aangebonden gitaarspel om de haverklap voor spannende momenten zorgde. Het sinistere Twin Peaks-sfeertje in 'When I Was Cruel 2' was er bijvoorbeeld een om bij te rillen van puur genot.

Na een overrompelende set van amper vijftig minuten verdween de zanger al in de coulissen, maar gelukkig kwamen er nog twee bisbeurten aan te pas. 'Alibi' vormde daarin een hoge piek, het gezwollen tangoprobeersel 'Episode of Blonde' een diep dal. Tijdens 'You Belong to Me', 'Lipstick Vogue' en het springerige 'Pump It Up' onvouwde zich een feestje zonder weerga, dat voortijdig werd stilgelegd door een intense lezing van 'I Want You': maniakaal, neurotisch, ziekelijk geobsedeerd en voorzien van een verwrongen gitaarsolo die, qua zeggingskracht, niet voor een Neil Young hoefde onder te doen. "Every Elvis has his army", zingt Costello ergens op zijn nieuwe plaat. Hopelijk mag het zijne binnenkort een of andere festivalwei plat komen walsen. We melden ons nu al met plezier als oorlogscorrespondent.

De cd When I Was Cruel van Elvis Costello is uit op Island en wordt verspreid door Universal.

Hopelijk komt Elvis Costello binnenkort een of andere festivalwei platwalsen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234