Maandag 20/09/2021

‘Elsschot is eindelijk thuis’

ANTWERPEN

De stad Antwerpen en de Vlaamse Gemeenschap brachten elk 250.000 euro in voor het archief dat door de erven Alfons De Ridder - de echte naam van Willem Elsschot (1882-1960) - werd bewaard. Een tijdlang was er onzekerheid over de toekomst ervan en dreigde het zelfs versnipperd te raken. Het archief dat door zijn aard, authenticiteit en omvang een echt ‘topstuk’ is, staat nu open voor onderzoekers en wordt de basis voor een expo in 2010, wanneer de vijftigste sterfdag van Elsschot wordt herdacht.

De plechtigheid, waarbij het Elsschotarchief symbolisch werd overgedragen aan het Letterenhuis, werd gisteren overschaduwd door het overlijden vorige vrijdag van Elsschots jongste dochter en langstlevende kind Ida De Ridder. Zij zou dit jaar 91 zijn geworden maar koos bewust voor “een goede dood”, zoals zij dat zelf omschreef. Ida De Ridder heeft er altijd voor gestreden dat de wens van haar vader gerespecteerd zou worden: dat zijn archief als één geheel bewaard zou worden en zou berusten in het literaire museum van zijn geboortestad Antwerpen, de stad die ook in zijn oeuvre een prominente rol speelt. Die wens is gisteren in vervulling gegaan.De basis van het archief hebben we te danken aan Elsschots oudste zoon, Walter De Ridder (°1901), die zich al vroeg bewust was van de grote waarde en belang van de manuscripten, typoscripten en brieven van zijn vader. Het verhaal doet de ronde dat Walter zelfs de prullenmand van zijn vader omkeerde op zoek naar snippers Elsschot. Na de dood van Walter in 1992, kwam het archief in de publieke belangstelling terecht toen in 1999 enkele archiefstukken op een veiling werden aangeboden. Het veroorzaakte verdeeldheid binnen de familie tot een rechter in kort geding besliste dat geen stukken meer afzonderlijk verkocht mochten worden.In onderling overleg hebben de familieleden dan beslist dat het archief één en ondeelbaar was. Er zijn intensieve onderhandelingen gevoerd over een redelijke vergoeding voor het archief, waarbij Cyriel Van Tilborgh, voorzitter van het Willem Elsschot Genootschap (WEG), een belangrijke diplomatieke rol heeft gespeeld. Uiteindelijk werd een akkoord bereikt over de aankoop van het archief voor 500.000 euro, een som die samen ingebracht werd door de stad Antwerpen en de Vlaamse Gemeenschap. De bijdrage van Antwerpen komt uit het fonds voor de aankoop van kunstwerken, de Vlaamse Gemeenschap heeft haar topstukkenfonds aangesproken. Het Elsschotarchief ísnu eenmaal een topstuk.

‘Zeldzaam en onmisbaar’

“Het Elsschotarchief is zeldzaam en onmisbaar, twee noodzakelijke criteria voor een topstuk”, zei Vlaams minister voor Cultuur Joke Schauvliege. “Dit was een voor de hand liggende aankoop, financieel haalbaar en passend in onze strategie om topstukken te verzamelen.” Schauvliege stipte aan dat behalve het Elsschotarchief er nog vier belangrijke nalatenschappen zijn met een essentieel belang voor de studie van de literatuur: Gezelle, Van Ostaijen, Boon en Claus.Het Elsschotarchief (“met de omvang van een halve laadruimte van een bestelwagen”) bestaat uit drie delen: de literaire nalatenschap, het privé- en het zakelijk archief. In literair opzicht wordt de collectie van het Letterenhuis (dat al het handschrift van de roman Kaas en een vroege versie van Een ontgoocheling bezit) op substantiële wijze aangevuld met (klad)handschriften van Lijmen, De leeuwentemmer, Het tankschip en Het dwaallicht. Daarnaast bevat het archief ook typoscripten en versies van Villa des Roses, Het been en Het tankschip. In de correspondentie zitten brieven aan Elsschot van Angèle Manteau, Frans Buyens en Gerard Walschap. Het privéarchief bevat persoonlijke documenten zoals een identiteitskaart, een reispas en diploma’s.Ten slotte is er het het zakelijke archief. Elsschot was in het dagelijkse leven nu eenmaal een succesrijke maar keiharde zakenman die in reclame deed. Het is een klein wonder dat er zoveel is bijgehouden: niet minder dan 26 ordners met brieven, contracten, concessies en facturen. “In die correspondentie speelt de roman Lijmen zich zo voor je ogen af,” aldus Cyriel Van Tilborgh. Het archief is dan ook van onschatbare waarde voor de verdere studie van leven en werk van Willem Elsschot/Alfons De Ridder.Volgend jaar, wanneer de vijftigste sterfdag van Elsschot wordt herdacht, wordt met het archief een uitgebreide tentoonstelling opgezet in het Letterenhuis. En in september zou de langverwachte biografie van Elsschotbiograaf Vic van de Reijt ook klaar moeten zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234