Donderdag 09/04/2020

Els Van Weert

l Federaal staatssecretaris (Spirit)

'Het is tijd voor een evaluatie van het kartel met de SP.A'

Het is stil geworden rond gewezen Spirit-voorzitter Els Van Weert, sinds ze in de regering Verhofstadt II bevoegd werd voor duurzame ontwikkeling en sociale economie. Maar ze weet nog altijd waarom ze Spiritist is. 'Voor mijn persoonlijk politiek engagement is alles wat met participatie en betrokkenheid te maken heeft essentieel.' Met de begrafenis van het referendum over de Europese grondwet heeft de SP.A een beetje op die zenuw getrapt. 'Op dit moment komt de bestaansreden van het kartel niet in het gedrang. Maar het is tijd voor een evaluatie.'

Filip Rogiers

'Of er nieuws is?", vraagt Els Van Weert ons. Ze is net terug van een "eerlijke handelsmissie" in Costa Rica, waar ze, op uitnodiging van Oxfam, Vredeseilanden, Max Havelaar en SOS Faim, een bezoek bracht aan koffieboeren. Ze steunt die boeren met hart en ziel, al is ze zelf theedrinkster. Of er dus nieuws is? "In Costa Rica had ik een satelliettelefoon mee voor het geval het zou mislopen met B-H-V."

Spirit heeft geen vice-premier in de regering. Van Weert erkent graag dat ze niet zo dicht bij het vuur zit. Reden waarom we haar sinds ze voorzitter van Spirit af is amper nog gehoord hebben over de politieke actualiteit. "Ook omdat het voor een kleine partij als Spirit vechten is voor elk plaatsje in de media. Het is logisch dat Geert Lambert, de voorzitter, de eerste spreekbuis is. Het wil niet zeggen dat ik geen mening heb over de politieke actualiteit."

Welaan dan, voor Steve Stevaert (SP.A) is B-H-V 'probleem 177'. Is het dat ook voor u?

Els Van Weert: "(lacht) Als je het dossier op zich neemt, klopt het ongetwijfeld dat er, behalve in de regio B-H-V zelf, maar weinig Vlamingen van wakker liggen. Alleen is dit dossier wel symbool voor de verhoudingen tussen Franstaligen en Vlamingen in dit land. De splitsing wordt met één Vlaamse stem verdedigd. Als we er niet in slagen om een fatsoenlijke oplossing te vinden, waarbij je niet het gevoel hebt dat Vlaanderen opnieuw in het zand heeft gebeten, zou het kunnen escaleren. Het is misschien een karikatuur, maar er leeft in Vlaanderen zeker een gevoel dat het maar eens gedaan moet zijn met zich te laten dicteren door Elio Di Rupo (PS). Dat gevoel wordt er natuurlijk ook uitdrukkelijk door menige Vlaamse partij in gehamerd, maar het is wel een realiteit."

Spirit heeft even getwijfeld of het wel naar de B-H-V-werkgroep zou gaan. Het is voor Bert Anciaux niet comfortabel als CD&V en N-VA aan de kant blijven staan.

"Er is na overleg binnen de partij beslist om wel degelijk constructief mee te blijven werken in die werkgroep. We willen een oplossing. Het is geen spelletje profilering. Met onze achtergrond blijft dit een heel belangrijk dossier en we zijn niet bereid om om het even wat te slikken."

Het debat ontspoorde een beetje in de Kamer toen uw partijgenoot Koen T'Sijen CD&V toesnauwde dat ze dan maar uit de Vlaamse regering moesten stappen als het hun niet aanstond.

"Oei. Koen heeft zich laten opjagen dus. Tja, Pieter De Crem (CD&V) kan dan ook mensen opjagen."

En SP.A gooit, als het zo uitkomt, graag een Spiritist voor de leeuwen. Dirk Van der Maelen (SP.A) stond het woord over B-H-V gaarne af aan T'Sijen, zoals Philippe De Coene (SP.A) u ook liet 'voorgaan' vorig jaar in het debat over migrantenstemrecht. Hoe cordiaal gaat de SP.A eigenlijk om met Spirit?

"(denkt na) Ik denk niet dat je dat zo mag zien. Koen had terecht het gevoel dat wij als regionalisten in dit debat toch niet gewoon zwijgend kunnen toekijken. Aan de andere kant, wij willen absoluut niet dat door dit dossier de indruk wordt gewekt dat de federale regering meer waard is dan de Vlaamse. Vandaar dat het zeer belangrijk is dat CD&V en N-VA ook mee blijven praten. Ik betreur het dat ze er nu wat afstand van nemen. Ik begrijp Koens frustratie dus."

We proberen het nog eens: hoe cordiaal is de SP.A tegenover jullie? Zeker met de volksraadpleging over de Europese grondwet werd op z'n minst de indruk gewekt dat, als het erom spant, Spirit zijn plaats moet kennen.

"We wisten vooraf dat een kartel geen gemakkelijke oefening zou zijn, zeker als het bestaat uit een kleine en een grotere partner. Maar ik mag niet zeggen dat de SP.A de afspraken niet respecteert. Maar, tja, hoeveel speelruimte heb je? Je kunt maar in een kartel zitten als je elkaars eigenheid ten volle respecteert. Ik ga niet verhullen dat het heel moeilijk was in de discussie over het Europees referendum."

Meer directe democratie, het is...

"Onze corebusiness, ik weet het."

Het was pijnlijk om Geert Lambert...

"... te zien afzien? Misschien. Vergis je daar toch ook niet in. Het klopt dat voor Spirit echte inspraak in de vorm van directe democratie heel belangrijk is. Wat de doorslag heeft gegeven om toch te veranderen van mening over het referendum over de Europese grondwet is de vaststelling dat we in dit land nog moeten beginnen te bouwen aan een cultuur van participatie."

Als er nooit een begin wordt gemaakt met referenda krijgt die cultuur natuurlijk nooit een kans om te groeien.

"Juist, maar als je het instrument laat verkrachten, zou het kunnen dat we de klok weer vijftig jaar terugdraaien. Herinner u het referendum dat een plebisciet werd rond Leopold III. Dat was zo'n traumatische ervaring. Dat riskeerde je opnieuw als het referendum misbruikt zou worden door het Vlaams Belang."

Er zullen altijd krachten zijn die referenda proberen te misbruiken.

"Ook dat geef ik grif toe. (zucht) Voor mijn persoonlijk politiek engagement is alles wat met participatie en betrokkenheid te maken heeft essentieel. Ik wil mensen een stem geven tussen de verkiezingen door. Ik heb ook in de commissie politieke vernieuwing mee aan de kar getrokken. Geloof me vrij, voor mij is dit binnen de partij een heel moeilijke discussie geweest, de vraag wat we daar nu à la limite mee moesten doen."

Is dit voorval een reden om eens ernstig met SP.A rond de tafel te gaan zitten?

"We zullen dit kartel moeten evalueren. Ik heb van meet af aan gezegd als voorzitter dat we dat permanent moeten doen. Het is toch altijd een beetje op het scherp van de snee. We moeten nagaan of iedereen genoeg ruimte krijgt voor zijn corebusiness, en of er nieuwe afspraken moeten worden gemaakt. Op dit moment komt de bestaansreden van het kartel voor mij niet in het gedrang. Maar het is tijd voor een evaluatie, niet op straat maar intern. We zullen sowieso moeten kijken hoe we het een en ander verder organiseren, want in 2007 zijn er opnieuw verkiezingen en daarover hebben we geen contract met de SP.A gemaakt."

U vergeet 2006. Dat gaat over lokale democratie en dus precies over datgene waar Spirit meer mee bezig lijkt dan kartelpartner SP.A.

"Het is inderdaad een van die dingen waar je heel duidelijk ziet dat er een verschil is tussen SP.A en Spirit. Wij hebben daar een traditie in, voor SP.A is het veeleer een randfenomeen. Maar het is niet zo dat ze ons op dat vlak tegen zouden werken. Ze weten dat we ermee bezig zijn, dat het onze expertise is en ze laten ons doen."

Maar als u lokaal in kartel moet gaan met SP.A'ers die wel heel ver staan van uw opvatting over lokale democratie is er toch een probleem?

"Goh, gemeenteraadsverkiezingen kun je niet voorbereiden vanuit Brussel. Ik weet dat dit voor onze lokale afdelingen cruciaal is. Ik ga er dan ook van uit dat het een essentieel item wordt in de gesprekken die worden gevoerd met SP.A maar ook met anderen over lokale lijsten. Maar wij kunnen en moeten niet vanuit Brussel gaan sturen hoe men in gemeente X of stad Y de zaken moet beredderen."

Wat wel had gekund in Brussel is zorgen voor een iets innovatiever gemeentedecreet. Kenners zeggen dat daar kansen gemist zijn om de lokale democratie ten gronde te versterken.

"Dat is niet opgehelderd, er is nog een werkgroep over aan de gang. Laat ons daar nog proberen om er enkele goede vernieuwingen door te krijgen. Het belangrijkste voor mij in zo'n decreet worden de wijkbudgetten en het verder uitbouwen en ondersteunen van wijkraden en andere initiatieven die van onderuit komen. Ik ben voorstander van een referendum over Europa, maar de versterking van een brede participatiecultuur vind ik vijf keer wezenlijker. Laat ons eerlijk zijn: daar zijn we ook in de gemeenten nog lang niet aan toe. Ook daar worden er spelletjes gespeeld, is het referendum vaak gewoon een extra instrument om oppositie te voeren. Wij hebben als politici ook nog geen cultuur van omgaan met actiecomités en vice versa. Daar is nog zoveel te doen. Instrumenten zoals wijkbudgetten kunnen daartoe bijdragen."

Een klassieke tegenwerping is dat u op die manier extra eieren onder de verzuring dreigt te leggen, zoals Mieke Vogels (Groen!) eens zei over het pamperen van Antwerpse wijkcomités.

"Dat is fout gedacht en ik heb geen moeite om het tegendeel aan te tonen. Mijn ervaring is dat als je de dialoog met actiecomités tijdig en verstandig aangaat dat daar iets zeer moois uit kan groeien. En dat dat juist een versterking van de democratie en een afbouw van de verzuring betekent. Waarom loopt het zo vaak fout vandaag? Omdat zoveel politici zich blijven opstellen vanuit de houding: 'wij weten het beter en zij zijn maar verzuurden'. Ik kan me daar heel druk in maken, ik heb het in mijn eigen gemeente Nijlen ook meegemaakt.

"Wie niet met kritische burgers kan omgaan, zorgt mee voor een escalatie van de verzuring. Je komt terecht in een sfeer van burgers tegen het bestuur en omgekeerd. En als de oppositie dan ook nog eens de actiecomités mee gaat gebruiken of misbruiken, loopt het helemaal in het honderd. Met wijkbudgetten geef je actiecomités meer verantwoordelijkheid. Het helpt om mensen te laten inzien dat als zij het zelf voor het zeggen hebben ze het ook onderling eens moeten worden. Op die manier laat je hen mee ervaren dat democratie een moeilijk proces is. Ik ben daar misschien naïef in, maar ik ben ervan overtuigd dat dat de enige heilzame weg is tegen verzuring."

Geert Lambert vreest volgend jaar niet zozeer een bruine vloedgolf in Antwerpen, als wel op plaatsen zoals Lokeren, Beveren, Mechelen en Eeklo. Hij heeft Groen! opgeroepen om daar maximaal progressieve allianties aan te gaan.

"Ik maak me ook meer zorgen over de centrumsteden dan over Antwerpen. Neem er de verkiezingsresultaten van 2003 en 2004 bij en je ziet dat daar een echte opmars van het VB aan de gang is. In die kleinere steden, inclusief Lier, waar ik naartoe ga, onderschat men dat. In Antwerpen zijn ze geleerd. Patrick Janssens (SP.A) trekt naar de wijken en noemt de problemen bij hun naam. In die kleinere steden, inclusief Lier, zijn die problemen latenter aanwezig.

"Het gevolg is dat de politici daar, los van hun bestuurlijke kwaliteiten, een beetje in slaap zijn gedommeld. Dat ze onvoldoende de noodzaak aanvoelen om zichzelf in vraag te stellen en op een creatieve manier met de mensen in debat te gaan. De uitdaging voor 2006 mag niet zijn om het VB terug te dringen, want dat is een negatieve motivatie; wel moeten we de mensen een open progressief project kunnen aanbieden. Ik hoop met Geert dat de Groenen niet te veel weer op hun eigen kluit gaan zitten."

Zal het lukken in Lier om tot een progressief kartel te komen?

"Dat weet ik nog niet. Ik verhuis pas volgende maand naar Lier. We zijn nog maar aan het eerste gesprek met de SP.A toe. Ik wil nog met Groen! gaan spreken. Het is een beetje prematuur dus."

Bent u kandidaat- burgemeester?

"We zijn nog lang niet aan de lijstvorming toe. Maar ik wil wel dat de mensen van Lier een alternatieve kandidaat-burgemeester hebben. Dat het niet per definitie iemand van de VLD of van het VB moet zijn. Ik vind dat we ons echt in dat debat moeten mengen, laten merken dat we ook die ambitie hebben om verantwoordelijkheid te nemen voor deze stad. Ik vind dat niet vies."

Dus u bent kandidaat voor de sjerp?

"Ja en de mensen mogen dat ook weten."

Wat dacht u toen u uw oude kompaan Patrik Vankrunkelsven (VLD) hoorde pleiten voor coalities met het VB?

"Ik was geschokt. Hij volgt een gevaarlijke redenering, ook voor de partij waar hij in zit. Ik vind het zeer knap dat Bart Somers (VLD) de deur heeft gesloten voor coalities met het VB. Dat vergde moed, en als je dan ook nog op je linkerflank in de wind wordt gezet... Pijnlijk. Ik kan het gewoonweg niet vatten hoe Patrik en blijkbaar ook Sven Gatz plots de objectieve bondgenoot werden van de Dedeckers en de Coveliersen in de VLD. (denkt na) Blijft natuurlijk een feit dat niemand een oplossing heeft. Ik geloof nog altijd dat het van onderuit moet komen. Zoals Bert Anciaux het soms zegt: we moeten de straat op."

U zei daarnet zelf dat we in vele gemeenten nog niet eens aan een begin van participatiecultuur staan.

"Ik weet het, het is een werk van lange adem. Geloof me, ik weet wat duurzame ontwikkeling is. (lacht) We zullen er toch moeten beginnen aan te denken. Weet u wat mij zo zwaar valt in de politiek? Dat het zo moeilijk is om ooit eens iets echt vol te houden. Er zijn te veel one shots, er is te veel paniekvoetbal. Na de verkiezingen van 2003 dacht ik dat we met het kartel een stevige basis hadden gelegd om iets duurzamer op te bouwen. Maar nog geen jaar later, op 13 juni 2004, sputterde die motor alweer."

Lukt het u op sociale economie om Spirit-accenten te leggen?

"Jazeker. Je kunt als links-liberaal proberen om de sociale economie dichter te brengen bij de reguliere economie. In het een kun je managementtechnieken introduceren, in de reguliere economie kun je dan weer sociale expertise inbrengen. En ook het belang dat Spirit hecht aan participatie kan ik hier kwijt. We geven voorrang aan projecten die hun werknemers heel actief betrekken bij hun activiteiten. In Wallonië steunen we bijvoorbeeld Terre, een organisatie die onder andere papier en kledij ophaalt voor recyclage. Elke maand vergaderen ze met hun werknemers, die niet gewoon komen luisteren, maar een reële inbreng hebben. Dat vind ik prachtig. En we werken aan de oprichting van een Hoge Raad voor de Sociale Economie, die ervoor moet zorgen dat er meer wisselwerking komt tussen de sector en het beleid."

U bent federaal bevoegd voor sociale economie. Bent u verplicht om een Belgische wafelijzerpolitiek toe te passen?

"Er is zoals op alle federale domeinen een min of meer vaste verdeelsleutel, ja, maar we proberen de projecten echt wel te beoordelen op hun merites. Het is niet zo dat er voor elke buurtnabijheidsdienst in Vlaanderen ook één in Wallonië moet komen. Er is wel een verschil in visie. In Vlaanderen lukt het veel beter om bruggen te slaan tussen de sociale en de reguliere economie. In Wallonië zijn de tussenschotten veel groter. In de sector van de sociale economie heerst er meer deze mentaliteit: 'De markt, dat is voor de kapitalisten, wij hebben een hoger doel'."

Hoe zit het eigenlijk met de eis voor homogene bevoegdheidspakketten? Alle ogen zijn nu gericht op B-H-V, maar het Vlaamse eisencahier is al jaren veel lijviger dan dat.

"Voor mij is de kous zeker niet af met een akkoord over B-H-V. Er is ook nog het Institutioneel Forum. De federale regering heeft afgesproken dat er een open agenda zal zijn. Een aantal zaken wordt met naam en toenaam genoemd: er moet worden gesproken over een regionalisering van het verkeersbeleid, over de uitvoering van het akkoord over ontwikkelingssamenwerking."

Gelooft u zelf dat, na een eventuele splitsing van B-H-V, de PS ook nog maar over íéts zal willen onderhandelen?

"Er zijn toch enkele concrete afspraken gemaakt? En pacta sunt servanda. Maar belangrijker wellicht dan de vraag wat er morgen of overmorgen concreet uit de bus zal komen, lijkt mij dat men ook aan Franstalige kant beseft dat de staatshervorming een blijvend proces is. Ik kan fout zijn, en u zult er zeker geen officiële bevestiging van krijgen, maar ik denk dat vele Franstaligen zelfs bereid zijn om eens fundamenteel te denken en te praten over de toekomst van dit land. Niet over kleine stukjes en beetjes, wel ten gronde: waar gaat België naartoe? Natuurlijk is dat voor Franstaligen electoraal geen interessant verhaal, en ik zeg ook niet dat ze morgen de Rubicon zullen oversteken, maar er beweegt wel degelijk iets."

U bedoelt dat meer en meer Franstaligen zich mentaal beginnen in te stellen op de finale 'vervlieging' van België?

"Ik denk dat. Natuurlijk, de grote discussie blijft de solidariteit. Spirit heeft daar een heel andere visie op dan N-VA, dat camionnekes geld gaat uitkieperen aan de scheepslift van Strepy. Wij zijn voor een objectieve formule die de solidariteit tussen Vlaanderen en Wallonië verankert. Op dat vlak hebben we aan SP.A een heel sterke bondgenoot. Ook SP.A wil meer eigen instrumenten in handen krijgen, zonder de solidariteit af te breken. Als we dat rustig en verstandig aanpakken, denk ik dat het bespreekbaar is voor de Franstaligen."

Prins Filip...

"...beging een vergissing. (lacht) Dat zegt het Paleis toch: dat er geen belang moet worden gehecht aan zijn handtekening onder die nota van het VBO. Dus was dit eigenlijk een non-event."

Met alle begrip voor de reserves die bij een federaal ambt zoals het uwe horen, maar in hemelsnaam, waar zitten al die republikeinen?

"(lacht) Het voorval toont nog maar eens aan dat je als lid van het vorstenhuis het best zo ver mogelijk van de politiek wegblijft. Spirit is voor een protocollaire monarchie naar Zweeds model, hoewel er evident zeer veel republikeinen in onze partij zitten."

'Weet u wat mij zo zwaar valt in de politiek? Dat het zo moeilijk is om ooit eens iets echt vol te houden. Er zijn te veel 'one shots', er is te veel paniekvoetbal'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234