Maandag 05/12/2022

Bootvluchtelingen

Ellende maakt zeebonken week

Minister Steven Vandeput krijgt uitleg van de bemanning van de Godetia. Beeld © belga
Minister Steven Vandeput krijgt uitleg van de bemanning van de Godetia.Beeld © belga

Zelfs de geharde zeelui van het Belgisch marineschip Godetia krijgen de krop in de keel als ze praten over het lot van bootvluchtelingen die ze op de Middellandse Zee redden. "We proberen ze weer het gevoel te geven dat ze mens zijn."

MAARTEN RABAEY vanuit Catania

"Wist je dat zelfs bootvluchtelingen 'eerste en tweede klasse' reizen? Wie eerste klasse reist, betaalt tot 5.000 euro en krijgt water en proviand. Wie 3.000 euro betaalt, reist 'tweede klasse', al is dat relatief. Sommigen vertelden me dat ze in de hete machinekamer in een lege benzinetank lagen."

Fares Talbi schudt het hoofd van onbegrip als hij vertelt hoe bootvluchtelingen behandeld worden door mensensmokkelaars. De 33-jarige Antwerpenaar is technicus aan boord van de Godetia maar sinds het 'commando- en steunschip' deelneemt aan de Europese Operatie Triton in de Middellandse Zee treedt hij op als één van de drie Arabische tolken aan boord.

De verhalen van de 346 bootvluchtelingen die de Godetia op 29 mei en 2 juni redde, afkomstig uit Syrië en vele Afrikaanse landen, maakten een diepe indruk op hem en de bemanning. Mentaal weegt dit zwaarder dan de twee maanden die ze van huis zijn. "Het verhaal van een Syrische familie die me vertelde liever te sterven in zee dan terug te gaan, raakte me diep. Ik heb zelf kinderen. Ik was ook mee met onze rubberboot die vanop het eerste schip de zes peuters onder de twee jaar en hun moeders gingen halen", vertelt Talbi. "Even doorbijten was dat."

De rol van de tolken is cruciaal. Tijdens de reddingsoperaties moeten ze de bootvluchtelingen in het Arabisch, Frans en Engels kalmeren om te vermijden dat ze in paniek aan één kant samentroepen en hun schip doen kapseizen, wat elders al tot dodelijke drama's leidde.

Toch zijn niet de tolken de eerste Belgen die de bootvluchtelingen de hand schudden, wel matrozen in gele 'ebola-pakken', met mondmasker, bril en blauwe handschoenen. De eerste voet die de bootvluchtelingen op Belgische bodem zetten plonst vervolgens in een waterbak met het ontsmettingsmiddel Dettol. "Nee, bang voor ebola zijn we niet", zegt arts en luitenant-kolonel Marc Beeckmans terwijl we voor de kust van Sicilië naar een oefening voor een gelijkaardige reddingsoperatie kijken "maar er is nu eenmaal wel een kans op besmetting met ziektes, zoals tuberculose bijvoorbeeld".

Bij de opgevangen bootvluchtelingen stelden Beeckmans en zijn collega's vorige week vooral schurft, schimmel- en luchtweginfecties vast - aandoeningen die velen kregen tijdens de maandenlange vlucht die hun drietal dagen durende zeereis voorafgingen. Het risico op besmetting is de reden waarom vluchtelingen aan boord van de Godetia de reis naar een Italiaanse haven doorbrengen onder enkele tentzeilen op het helikopterdek.

Mensensmokkel

"Op het tweede schip stelden we onder de Afrikaanse opvarenden ook vast dat enkele mensen snijwonden en kneuzingen van stokslagen hadden, afkomstig van ofwel een vechtpartij of van mishandeling door de smokkelaars", zegt Beeckmans nog.

De aanpak van mensensmokkel is naast het humanitaire luik de tweede opdracht van de Godetia. Op het eerste schip werden op basis van getuigenissen vier mensensmokkelaars uit Egypte geïdentificeerd, die in Sicilië overgedragen werden aan de Italiaanse justitie.

Philippe De Cock, kapitein van de Godetia, wijst op de geslepenheid van de georganiseerde bendes. "Op observatiefoto's van onze helikopter is te zien hoe een bemanningslid eerst nog met een sateliettelefoon belde, die erna in het water werd gegooid. Vervolgens saboteerden ze de motor om zeker te zijn dat we ze redden. Daarna mengden ze zich onder de vluchtelingen."

Defensieminister Steven Vandeput hamerde gisteren op de noodzaak om de mensensmokkel aan te pakken in de vertreklanden. "We zullen meer stroomopwaarts op de smokkelroutes moeten werken om te vermijden dat de mensen de zee op gaan. We moeten zorgen dat de vraag om gesmokkeld te worden opdroogt, ook door ter plaatse in de landen van herkomst af te schrikken met de boodschap dat voor veel van deze mensen de reis op een dag kan eindigen waar ze begon."

Het vooruitzicht dat de meeste vluchtelingen nog een lange weg te gaan hebben, laat ook de bemanning niet onberoerd, zegt Isabelle Piette, moreel consulente op het schip. "Vooral bemanningsleden met kinderen stellen me de vraag wat er zal gebeuren met de kleintjes die we hebben gered, wetende dat ze na alle ontberingen in de woestijn en op zee ook nu een onzeker leven wacht", zegt ze. "Ik maak dan een vergelijking. Toen ze bij ons aan boord kwamen huilden de kinderen van angst, toen ze vertrokken in de bus op de kade zwaaiden ze naar ons. Zoiets bewijst dat wij ons werk goed hebben gedaan."

De Godetia vertrok gisterenavond voor een nieuwe patrouille van twaalf dagen op de Middellandse Zee, gevolgd door een gelijkaardige tour. Daarna wordt het schip afgelost door een andere lidstaat. Kapitein De Cock zegt pas tevreden te zijn als hij het leven van de vluchtelingen veiliger heeft gemaakt. "We proberen ze weer het gevoel te geven mens te zijn."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234