Woensdag 17/07/2019

Mentaal welzijn

Elke week proberen 5 studenten zelfmoord te plegen

Beeld RV

Minstens 276 studenten probeerden zichzelf in 2014 om het leven te brengen. Dat zijn er vijf per week. 'Zij ervaren soms voor het eerst grote levensgebeurtenissen.'

Zo'n 2.071 Vlamingen ondernamen in 2014 een poging om de hand aan zichzelf te slaan en kwamen terecht op een spoedafdeling van een ziekenhuis. In 276 gevallen ging het om een student uit het hoger onderwijs. Dat blijkt uit het jaarverslag van de Eenheid voor Zelfmoordonderzoek van de UGent. Onderzoekers ontvangen er jaarlijks de registratiegegevens van 37 ziekenhuizen met een spoeddienst. Zij geven aan dat het daadwerkelijke aantal zelfmoordpogingen nog een stuk hoger zal liggen, omdat niet alle klinieken hun cijfers doorgeven en niet alle Vlamingen die een poging ondernamen in het ziekenhuis terechtkomen.

Studenten probeerden vaker dan andere Vlamingen een einde aan hun leven te maken. Zij waren in 2014 verantwoordelijk voor 13,3 procent van alle geregistreerde zelfmoordpogingen, een cijfer dat ten opzichte van de voorbije jaren licht is gestegen. En dat terwijl van alle Vlamingen - er waren er in 2014 zo'n 6,4 miljoen - slechts 3,6 procent studeert. Het verklaart voor een deel waarom alle hogescholen en universiteiten inzetten op psychosociale begeleiding en de voorbije jaren steeds meer aandacht zijn gaan besteden aan suïcidepreventie.

"Jongeren vanaf 15 tot 19 jaar en studenten lopen inderdaad het grootste risico", zegt onderzoeker Gwendolyn Portzky van de Eenheid voor Zelfmoordonderzoek. "Daarvoor bestaan meerdere verklaringen. Zo ervaren zij vaak voor het eerst grote negatieve gebeurtenissen, denk aan een relatiebreuk of slechte studieresultaten. Zij weten soms niet hoe ze dit kunnen oplossen of hebben geen zelfvertrouwen dat ze eruit zullen raken. Ook zijn ze gevoeliger dan volwassenen voor sociale uitsluiting. Gepest worden of een sociaal isolement, wat kan optreden als studenten alleen op kot gaan en nog een sociaal netwerk moeten opbouwen, spelen daarbij een rol."

Impulsiever

Uit onderzoek van de KU Leuven, waarbij meer dan 8.000 studenten werden bevraagd over hun psychische gezondheid, werd aan het begin van dit academiejaar al duidelijk dat één op de tien studenten al aan zelfdoding heeft gedacht. Eén op de honderd ondernam ooit al een poging. Portzky stelt dat veel te maken heeft met de ontwikkeling van een deel van hun hersenen. De zogeheten prefrontale cortex, die betrokken is bij het plannen en het nemen van beslissingen, is pas rond het 23ste levensjaar volgroeid.

"Het kan ervoor zorgen dat studenten sneller gedachten omzetten in gedrag", zegt Portzky. "Uit bevragingen wordt bijvoorbeeld duidelijk dat het doodsmotief van jongeren niet minder groot is dan dat van ouderen. Maar terwijl bij bejaarden een kwart van alle suïcidepogers komt te overlijden, valt dit cijfer bij studenten veel lager uit. Omdat zij impulsiever handelen, is de poging niet volledig gepland en zijn de letsels soms minder ernstig."

Hoeveel studenten jaarlijks door zelfmoord komen te overlijden, is onduidelijk. De hogescholen en universiteiten houden zulke cijfers niet (altijd) bij, terwijl het Agentschap Zorg en Gezondheid geen gedetailleerde opdeling maakt. Wel gaven zij onlangs de cijfers voor 2013 vrij. Daaruit blijkt dat toen 1.052 Vlamingen stierven door zelfdoding. Zo'n 87 van hen waren tussen de 15 en 24 jaar oud. Ten opzichte van 2000 tekent zich een aanzienlijke daling af: toen brachten 116 jongeren zichzelf om het leven.

Wat wel verontrust, is dat slechts een kleine minderheid voordien hulp heeft gezocht. Een vaststelling die ook opgaat voor de studenten die een poging hebben ondernomen. Ruth De Pau, studentenbegeleider aan de UAntwerpen, geeft aan dat de hulpverlening zo laagdrempelig mogelijk is en dat professoren of medestudenten vaak een seintje geven als zij zien dat een student het zwaar heeft. Maar uiteindelijk moet de student in kwestie zelf de stap zetten om een gesprek aan te gaan.

"Als ze eenmaal bij ons zijn, merken we wel dat ze relatief gemakkelijk over hun problemen spreken", zegt De Pau. "Schaamte speelt nog wel een rol, maar er is een kanteling bezig. Ze schrikken ook minder als wij vragen of ze aan zelfmoord denken. Als dat effectief zo is, luisteren we vooral en maken we een risico-inschatting. We gaan bijvoorbeeld na hoe vaak zij eraan denken en of er al concrete plannen bestaan. Ook proberen we te polsen of ze in hun directe omgeving ondersteuning kunnen krijgen. Als het echt misgaat of als de student een gevaar voor zichzelf is geworden, kunnen we de ouders of een huisarts inlichten."

Hogescholen en universiteiten stoppen niet bij zulke hulpverlening. Sinds enkele jaren proberen zij ook met gerichte actieprogramma's depressiviteit of andere psychische klachten bespreekbaar te maken. De KU Leuven lanceerde daarvoor de campagne MindMates, waarbij studenten en het personeel bewust worden gemaakt van de problematiek. Zo kunnen zij onder meer deelnemen aan workshops, waar ze signalen leren herkennen en te horen krijgen welke hulp zij kunnen bieden. Ook kunnen studenten zich opgeven om buddy te worden en een luisterend of helpend oor te bieden aan een medestudent.

Voorkomen

"Onderwijs is natuurlijk heel belangrijk, maar als universiteit willen we ook de nadruk leggen op persoonsvorming", zegt Gosselink. "De laatste jaren ligt de focus op geestelijke gezondheid, omdat de suïcidecijfers in Vlaanderen hoger liggen dan in de ons omringende landen. Met dit project willen we aandacht vragen en zorgen dat het bespreekbaar wordt. We willen uiteindelijk mentale gezondheidsproblemen, die kunnen uitmonden in zelfdoding, voorkomen."

Portzky looft de vele initiatieven, maar geeft tegelijkertijd aan dat er nog meer moet gebeuren. Al zal dat verre van eenvoudig zijn. "Er is al veel verbeterd, maar nog altijd schamen Vlamingen zich als ze hulp zoeken. 'Ik ben niet sterk genoeg om het alleen op te lossen', zeggen zij dan. Terwijl dat natuurlijk niet waar is. Toch is het niet gemakkelijk om die houding te veranderen en zal dat ook slechts langzaam gebeuren. We moeten juist daarom blijven herhalen dat het meer dan oké is om hulp te zoeken."

Wie met vragen zit over zelfdoding kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op www.zelfmoord1813.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden