Donderdag 02/12/2021

'Elke staking wijst op een mislukking'

Laat de Wetstraat de laatste jaren al een grondige facelift hebben ondergaan - een onuitgegeven coalitie, vernieuwd politiek personeel, nieuwe begrippen als 'actieve welvaartsstaat' - toch blijven er een paar zekerheden. Die laatste categorie wordt aangevoerd door Mia De Vits, de immer parate algemeen secretaris van de socialistische vakbond ABVV. Als de vakbond onder druk komt te staan, zoals bijvoorbeeld bij de onderwijs- en NMBS-stakingen gebeurde, blijft De Vits één van de eerste en prominentste verdedigers van de syndicale actie.

Brussel

Eigen berichtgeving

Walter Pauli en Karl Van den Broeck

Mia De Vits is er de vrouw niet naar om mee te lopen in een of andere mode. Toen paars-groen in het eerste jaar na de verkiezingen nog in haar état de grâce verkeerde en op ruim krediet kon rekenen bij de publieke opinie was zij een van de zeldzame figuren die Verhofstadt op de vingers tikte: hij hield veel te weinig rekening met het sociaal overleg. Een jaar later is haar oordeel slechts een beetje milder.

Mia De Vits: "Ik vind dat er problemen blijven met deze regering. In de onderwijssector legt de minister ineens voorstellen op tafel waarover ze nooit heeft overlegd met de vakbonden. Zo ga je naar acties, en dan krijg je op de koop toe nog een voorzitter van een regeringspartij die zegt: 'Laat ze maar staken. Ons voorstel is gekend en we wijken daar geen millimeter van af.' Dat getuigt toch niet van een ingesteldheid die neigt naar overleg? Hetzelfde maken we mee in het NMBS-dossier. Ik hoor mevrouw Durant zeggen: 'Waarvoor staken ze nu eigenlijk? Wat is hier het probleem?' Dan vraag ik me af: hebben die wel naar elkaar geluisterd? Is er eerst wel een sociale dialoog geweest voor ze tot acties overgaan? Ik denk dus dat die dialoog er niet is geweest. Als ik naar de praktijk kijk, zie ik dus weinig verbetering.

"Eén nuance toch. Bij de laatste budgetbespreking heeft men de beloofde lastenverlaging aan de bedrijven niet zomaar toegekend. De regering is Frank Vandenbroucke gevolgd in zijn stelling, die ook de onze is, dat dat een element is van het sociaal overleg, dat daarover de volgende weken gedebatteerd moet worden. Dat is al anders dan in april 2000, toen de regering op autoritaire wijze en na de onderhandelingen eenzijdig belangrijke lastenverminderingen toekende aan de bedrijven. Nu beginnen we het overleg tenminste op voet van gelijkheid. We zullen nog zien wat het wordt, maar dat vind ik een positieve evolutie."

Vraag is of de vakbonden ditmaal zelfs niet met een stapje voor vertrekken? De regering-Verhofstadt willigt plots de oude vakbondseis in om alleen arbeidsrechtbanken bevoegd te maken voor sociale conflicten.

"Ik vind dat geen stapje voor. Deze regering werkt alleen een onrechtvaardige toestand weg die tien tot vijftien jaar kon duren omdat de regeringen-Dehaene niets wilden doen aan de werkgevers die voor een rechtbank zonder meer sociale conflicten in hun voordeel konden beslechten door dwangsommen te eisen. Het was gewoon een middel om de macht van de vakbonden zoveel mogelijk te breken. Het aangekondigde wetsontwerp herstelt alleen de juiste machtsverhoudingen.

"En, zo merken we nu, dat was niet alleen de schuld van een paar individuele bedrijven. Als ik de reactie hoor van het VBO, dan zeg ik: dat was een strategie van het VBO. Het ging dan toch niet om een paar Amerikaanse bedrijven die van ons sociaal overleg niet alles hadden begrepen."

Stelden de topmannen van de werkgevers dat dan zo voor in gesprekken met jullie?

"Inderdaad. Onze gesprekspartners van het VBO zeiden altijd tegen ons: 'Die eenzijdige stappen naar de rechtbank, dat zijn geïsoleerde acties van een aantal individuele bedrijven, maar dat is toch zeker niet onze strategie.' Als ik nu Tony Vandeputte hoor reageren, dan maak ik me toch de bedenking dat die individuele gevallen blijkbaar toch door het hele VBO gedekt worden.

"Het is een strategie die het sociaal overleg miskent, met alle gevolgen van dien. Kijk naar Sabena. Daar zorgden dwangsommen, weliswaar genomen tegen de pilotenvereniging, ervoor dat het overleg drie weken lang stillag. En dan moet men plots op twee dagen de nationale vakbondsleiding erbij roepen om vooralsnog het overleg om gang te trekken: 'We zitten volledig in het slop, we moeten nog een akkoord hebben over ons sociaal plan.' Bij Sabena werd duidelijk dat dwangsommen niet werken. Hoe kan een regering of een werkgeversorganisatie nu denken dat je conflicten kunt oplossen voor een rechtbank? Het is door dialoog en door rond de tafel te gaan zitten dat een conflict moet voorkomen worden."

Karel De Gucht is daar niet van overtuigd.

"Het zal u niet verwonderen dat ik denk dat De Gucht het volledig verkeerd voor heeft. Een staking is een democratisch recht. Een rechtbank heeft geen enkele bevoegdheid om tussen te komen in een belangenconflict, ze is wel bevoegd in een juridisch conflict. De vakbonden nemen zelf de verantwoordelijk om al dan niet naar dat ultieme middel te grijpen."

En wat met bijvoorbeeld het recht op openbaar vervoer?

"Ik weet wel dat de driedaagse spoorstaking heel wat reizigers getroffen heeft. Maar een collectieve actie kun je nooit voeren zonder dat je individuele belangen treft, of dat nu het recht op openbaar vervoer is of het recht op arbeid."

We weten het, jullie krijgen deze vraag altijd, maar we proberen het toch maar eens opnieuw: waarom niet een betaalstaking proberen?

"Er is al veel onderzoek geweest naar alternatieven zoals de betaalstaking, maar daarvoor moet je de medewerking van de reizigers hebben. En dan nog riskeren die een zware boete. Wij zeggen dus dat een betaalstaking niet zo eenvoudig is.

"Tegelijk zeg ik echter dat dat de vakbondscentrales bij het spoor niet van de plicht ontslaat om de reizigers vooraf voldoende klaar en duidelijk uit te leggen waarvoor zij staken."

Vindt u dat die bekommernis bij de NMBS-staking voldoende aanwezig was? Als Isabelle Durant publiekelijk verklaart: 'Ik weet niet waarvoor ze staken', dan doet ze dat alleen maar omdat ze weet dat het grote publiek instemmend reageert op zo'n uitspraak.

"Wellicht was er van onze kant inderdaad nog meer inspanning nodig geweest. Nu hebben de spoorbonden een persconferentie gegeven en men heeft aangekondigd dat er ook pamfletten zullen uitgedeeld worden. Ik waardeer die pogingen, maar je doet ze het best vooraleer de acties starten. En je moet ook zeer zorgvuldig zijn in je communicatie. Je moet uitleggen dat het over het personeel zelf gaat, bijvoorbeeld over het hoge aantal uren dat nog gerecupereerd moet worden, maar je mag zeker nooit vergeten om te beklemtonen dat de staking ook de belangen van de reizigers op het oog heeft. Er wordt niet alleen gestaakt uit eigenbelang. Ik denk dat die communicatie zeker en vast kan en moet verbeterd worden. Ik denk dat de reizigers dan ook wel het nut van zo'n staking inzien.

"En nogmaals: een staking is altijd een mislukking. Het illustreert dat men de problemen niet aan de onderhandelingstafel kon oplossen."

U weet ook dat wat er bij de NMBS gebeurd is voor veel onbegrip heeft gezorgd. Verspelen de vakbonden zo geen krediet?

"Neen. Ik ben er zeker van dat ons krediet nog altijd erg hoog is, maar we moeten wel meer inspanningen leveren om onze actie aan de reizigers duidelijk te maken. Ze horen misschien een eenzijdige benadering via de media, dat wij verplicht zijn om uit te leggen waarom wij wel verplicht zijn in de raad van bestuur te zitten: alleen zo zijn wij op de hoogte van de financiële situatie van het bedrijf. Dan weten wij tenminste hoe het met de NMBS zal evolueren."

Maar halen jullie je zo niet het verwijt van 'medeplichtigheid' op de nek?

"Neen. Het gaat hier om op de beste manier informatie te kunnen inwinnen over het beleid van de spoorwegmaatschappij. Kijk naar Sabena. De vakbonden van die onderneming moeten zelf maar uitmaken hoe ze dat het best organiseren: als volwaardig lid of als waarnemer. Maar daar ging het dus niet om. We stonden voor een puur ideologische debat: 'De vakbonden moéten uit die beheerraad.' Dat kunnen we niet zomaar dulden, want we hebben die informatie nu eenmaal nodig. Dat debat is dus op een totaal foute manier verlopen."

Drie dagen staking is toch veel, zeer veel. U sprak zonet zelf over stakingen als 'het ultieme middel'. Wordt er in overheidssectoren niet te gemakkelijk gestaakt?

"Was het nodig om drie stakingsdagen te organiseren? Ik zie ook wel dat drie regionale stakingsdagen gevolgen hadden voor het hele land, zodat het in de praktijk is uitgedraaid op drie nationale stakingsdagen. Dat is inderdaad veel. Ik kan echter evengoed het personeel begrijpen, dat zich luidop afvraagt wanneer er eindelijk eens naar hen geluisterd wordt. Eén stakingsdag kan gemakkelijk genegeerd worden, drie niet.

"Maar eigenlijk illustreert dat conflict mijn stelling van zonet: de minister heeft dat probleem te lang laten aanslepen. Als je altijd gesprekken voor je uitschuift, als je de vakbonden blijft negeren, als je ongenoegen blijft opstapelen, dan moet je ook niet schrikken als er ineens een zeer serieuze staking van komt."

Is er ook geen sprake van een politieke staking: de christen-democraten zitten in de oppositie, dus het ACV heeft de handen vrij.

"Die vraag moet u aan het ACV stellen. In dit NMBS-conflict werken wij in een gemeenschappelijk front: wij hebben dezelfde eisen, dezelfde bezwaren. Of SP en PS nu in de regering zitten of niet, dat verandert niets aan de houding van het ABVV. Nochtans verwijt men ons altijd dat wij te dicht aanleunen tegen 'onze' partijen, maar dat klopt niet. Het ACV staat zeker zo dicht bij het CV&D, neen, C&DV..."

CD&V.

"(lacht) Ik geef toe: het is nog wennen aan die rij nieuwe afkortingen. Maar nogmaals: als wij met het ABVV een dossier te verdedigen hebben, dan doen wij dat, onafhankelijk van de politieke partijen."

SPA-voorzitter Patrick Janssens, gepokt en gemazeld in de wereld van de communicatie, wees op de falende communicatie die aan de grondslag lag van deze staking, en wil daarom een sociale bemiddelaar meer ruimte geven.

"Er bestaan sociale bemiddelaars voor de overheidsbedrijven, voor de NMBS bestaat er een paritair comité, maar dat die vorm van overleg ditmaal niet gewerkt heeft zoals zou moeten, lijkt mij wel duidelijk. Het is het gevolg van de houding van de regering."

Eigenlijk baden jullie in de weelde in deze regering, met én Agalev-Ecolo én SP-PS die om beurt de vakbondskaart trekken. Toen jullie een grote betoging organiseerden waarin de socialisten aanvankelijk niet zoveel zin hadden om mee te lopen, konden ze niet achterblijven, wegens de groene aanwezigheid.

"Dat betekent echter nog niet dat onze eisen ingewilligd worden. We kregen helemaal niet wat we vroegen. Het budget, vind ik, blijft sociaal onrechtvaardig. Ik vind dat zowel de groenen als de socialisten die aanwezig waren op die betoging, rood moeten kleuren.

"Jaagt de ene partij de andere op? Ik denk dat de groenen een ander concept van sociale zekerheid hebben dan wij. Zij zien de sociale zekerheid in de eerste plaats als een wapen tegen armoede, terwijl de SP, en ook het ABVV, dat in de eerste plaats zien als een verzekeringssysteem dat iedereen ten goede komt. Ik voel mij omtrent sociale zekerheid veel meer verwant met wat Frank Vandenbroucke zegt dan met wat ik daarover in de groene teksten lees."

"In die betoging hebben de groenen bijvoorbeeld beter proberen te doen dan de andere betrokkenen. Ze formuleerden radicalere eisen dan de SP, soms namen ze zelfs hardere standpunten in dan de vakbonden. Als het aankomt op concrete realisaties, merken we plots heel weinig resultaten. In die zin ontgoochelt Agalev het ABVV."

Het zal de regering wel behaagd hebben dat de sociale partners in hun laatste interprofessioneel akkoord erg innoverend te werk gingen, met de invoering van loopbaankrediet, etcetera. Hoe komt het dat die nieuwe accenten zo moeilijk doorkomen op sectoraal vlak? Neem de onderwijs-cao: daar bleef 'loon' de eerste bekommernis.

"Ik denk dat jullie gelijk hebben met de stelling dat we een nieuwe dimensie hebben ingebracht in het interprofessionele akkoord: aandacht voor de kwaliteit van de arbeid. In alle sectoren zullen de vakbonden in de toekomst trouwens een gelijkaardige keuze moeten maken. Wat zetten we op loon, wat op kwaliteit? En dan moet je kiezen, want je kan een frank maar eenmaal uitgeven. Het is juist dat in de onderhandelingen in het onderwijs de nadruk nog altijd sterk op de loonsverhoging lag en dat we misschien wat liever gezien hadden dat er wat meer aandacht zou geweest zijn voor de kwaliteit van de arbeid. Je moet echter ook zien van waar het onderwijs kwam: in vergelijking met de privé-sector verdienen leerkrachten zeker niet te veel."

En hoe moet het verder met de vakbond? In interviews hebt u al geklaagd dat 'de ngo van de week' zo makkelijk in de media raakt, de vakbonden zo moeilijk.

"Dat stoort me soms, ja. Men vraagt zeer snel om een instantreactie op een actueel probleem, maar voor wij zo'n standpunt innemen, moeten wij onze achterban consulteren. De media verwijten het ABVV dan zijn 'logge' structuur, terwijl wij alleen maar democratisch werken. En dat wil ik heus niet opgeven.

Ontsnapt de vakbond wel aan die tendens? Gemeten aan het aantal pagina's dat aan haar gewijd wordt, is ACV-secretaris Inge Vervotte de populairste syndicalist van het land, want 'eindelijk eens een jonge vrouw'.

"Ik gun Inge haar aandacht, maar als het bij Sabena helemaal vastzit, dan komen ze toch aankloppen bij mensen met ervaring. (brede lach) Ik maak mij dus geen zorgen om mijn imago."

'In het onderwijs lag de nadruk nog altijd sterk op loon. Misschien hadden we liever wat meer aandacht gezien voor de kwaliteit van de arbeid'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234