Woensdag 27/10/2021

Elke sp.a'er is een beetje Bruno Tobback

Sp.a'ers moeten dicht bij de identiteitscrisis zitten. Nu zaterdag staat hun tweedaagse congres Visie 08 op het programma, met een uitgebreid en aantrekkelijk programma om de vlam weer in de pan te krijgen. Evident is dat niet. Vorige zaterdag werd de sp.a in de pailing van VRT-De Standaard afgepunt op amper 14,3 procent. Zowat het laagste resultaat ooit.

Voor Visie 08 vermijdt de sp.a het begrip 'ideologisch congres'. Dat komt zo doctrinair, halvelings BSP-achtig over. Maar het gaat natuurlijk wel om ideologie. Volgens de uitnodiging vergadert de sp.a omdat "de samenleving verandert. Maar we geven ze ook mee vorm. Daar beginnen we beter nu dan later aan. Stilstaan is verliezen, en de prangende kwesties van vandaag gaan ons allemaal aan." Bref: een ideologisch congres.

Appreciatie hangt natuurlijk van de smaak van de doelgroep af, maar het BSP-idioom had alvast het voordeel dat het korter en gebalder was dan dit bezinningstekstentaaltje. Al is stijl ditmaal bijzaak. Belangrijk is dat de sp.a zich weerbaar toont, definitief de periode afsluit waarin de wonden van 2007 gelikt worden en nieuwe ijkpunten voor de toekomst zoekt.

En - niet in het minst - moet de sp.a zorgen dat die boodschap gehoord en uitgedragen wordt. Een politieke partij dient om politiek te wegen, liefst in de meerderheid, zo nodig in de oppositie. En zo te zien zal het voor sp.a straks weer oppositie zijn.

Goed, een peiling is 'maar' een peiling, maar tussen twee verkiezingen in is er weinig ander vergelijkbaar materiaal. En toen Steve Stevaert in de herfst en winter van 2003 sp.a-Spirit tot veruit de grootste formatie in Vlaanderen optilde, warmde de hele partij zich aan dit succes. Net zo zorgen deze peilingen in het hart van de sp.a'ers nu al voor winterse koude.

Want ook al verschillen de concrete cijfers van La Libre Belgique met die van VRT-De Standaard, overal klimt Lijst Dedecker. En overal verliest de sp.a.

Pro memorie: bij de verkiezingen van 10 juni 2007 kreeg de sp.a een smak tot 16,3 - een hallucinant laag, verontrustend cijfer. De snelle actie van uittredend voorzitter Vande Lanotte om, bij ordemotie, Caroline Gennez als voorzitter aan te stellen was én bedoeld om de Vlaamse socialisten een interne scheuring te besparen (wat redelijk mislukte, gezien de schwung die sp.a-Rood en Erik De Bruyn zo kregen) en de partij snel weer enig - oppervlakkig - elan te geven. Een herstel, al tegen de verkiezingen van 2009. Dan zou de partij nog niet moeten flirten met de 'grens' van 20 procent, maar 18 procent zou toch welkom zijn. Ook dat dreigt te mislukken.

Volgens de peilingen daalde de sp.a eerst verder, naar 15,4 procent, maar dat was logisch, de eerste dip na de dreun van de verkiezingen. Vervolgens was er een fluks klimmetje naar 16,7, als hoopvol, eerste teken van pril herstel. Helaas volgde in de zomer van 2008 een wat ontnuchterende stagnatie op 16,8 procent En nu, patat, naar 14,3. Het lijkt wel de koers van een Fortisaandeel.

Natuurlijk is niet àlles slecht bij de sp.a. Peter Van Velthoven intervenieert in de Kamer met kritiek die hout snijdt. Het is niet het magistrale verbale vuur van Tobback in de jaren 80, maar het is betere oppositie dan De Crem tot 2007 vermocht tegen een zwalpende paarse regering.

En Verder dan morgen, het boek van Vlaams minister Kathleen Van Brempt, is eindelijk nog eens een boek van een Vlaams politicus dat boeit. De minister interviewt interessant volk, vooral uit het buitenland, en een aantal heeft best interessante ideeën. Op de koop toe helpt de toon van Van Brempts boek de lectuur vooruit: de minister weet niet, doceert noch oreert. Ditmaal is zij het die vraagt, verwonderd is, bijleert. En samen met haar de lezer - en hopelijk de kiezer.

Zeker een politica als Van Brempt past die nieuwe 'nederigheid' wonderwel. Ze stamt uit een generatie jonge vrouwen die als 'babes' razendsnel omhoog werden gestuwd. In haar geval: in dik vier jaar tijd van stafmedewerker bij de partij naar adjunctkabinetschef, Europarlementslid, federaal staatssecretaris en Vlaams minister. Zoals elke knappe sp.a'er leek ze moeiteloos te klimmen naar steeds hogere toppen. Maar toen de godfather van de nieuwe generatie onverwacht gouverneur van zijn provincie werd, was ineens de schittering weg. Van den Bossche, Van Brempt, Gennez en even Temsamani blonken vooral uit omdat het licht van de laatste der zonnekoningen op hen afstraalde.

Nu zoekt Van Brempt naar een nieuwe band met haar publiek, haar kiezers. Zij kan dat: ze is wel wel Vlaams minister, maar zonder dat ze politieke verantwoordelijkheid draagt zoals Frank Vandenbroucke dat doet, zonder de ongenadige mediafocus die op Freya Van den Bossche rust, en zonder de loodzware positie van Caroline Gennez.

Gennez is geen minister, maar voorzitter. Anders dan haar generatiegenote Van Brempt kan zij het zich amper veroorloven vragen te stellen. Zij moet weten. De weg wijzen. Aanvallen, leiden. Eigenlijk moet een voorzitter van een grote oppositiepartij een alternatief voor de zetelende premier zijn, alleen of in groep. In trio waren Van Miert, Claes en Tobback geloofwaardige challengers voor Wilfried Martens. Verhofstadt was dat voor Dehaene, Leterme voor Verhofstadt. Stevaert verontrustte alleman. Dat is een (onuitgesproken) eis voor de voorzitter van de eerste (oppositie)partij. Filip Dewinter meende ooit dat hij zo'n alternatief was voor Janssens in Antwerpen - en met hem een deel van de publieke opinie. Het bleek hubris. Is Caroline Gennez bij het publiek een geloofwaardig alternatief voor Yves Leterme of Kris Peeters, of kan ze dat worden? Een persoon aan wie het land kan worden toevertrouwd? De vraag stellen is ze (impliciet) beantwoorden.

Ja, het is een loodzware taak, zeker in de haar gegeven omstandigheden. Die zijn extreem ondankbaar. En eenzaam. Oudere partijgenoten als Van Miert, Tobback en Stevaert haakten al langer af. Anderen laten haar zwemmen. De Antwerpse burgemeester Patrick Janssens, een van de grootste stemmenkanonnen, is andermaal niet happig om de Antwerpse lijst te trekken. Hij wil wel duwen, om zo met zijn voorkeursstemmen toch verkozen te raken,maar hij 'riskeert' zich blijkbaar niet graag in verkiezingen die hij wellicht zal verliezen. Zelfs haar eigen generatie haakt al af. En op haar column in De Gentenaar na lijkt Freya Van den Bossche weg van de wereld. Haar site freyaweb.be is leeg. Net als haar recente politieke palmares.

Toen Vande Lanotte in 2007 Gennez op de stoel van voorzitter vastschroefde voor ze er erg in had, kreeg ze het voordeel van de twijfel. Van de tijd ook -- het zou niet meer dan logisch zijn dat de sp.a niet meteen zou staan waar dat zou moeten.

Maar nu zijn we anderhalf jaar verder. Er zouden zich toch tekenen van herstel mogen aandienen. Voorzichtig optimistische peilingen, of nieuwe vedetjes. Een jaar na de dreun van 1999 boekte Stevaert een enorme zege in Hasselt. Janssens stond op in Antwerpen, in Gent piepte de jonge schepen van Onderwijs Van den Bossche, Vande Lanotte lanceerde het Zilverfonds en Vandenbroucke de maximumfactuur. Het sp.a-herstel uitte zich nog niet in peilingen, maar rijpte in de geesten van het publiek, toonde zich in de gretigheid van de media.

Nu is er niets. Vandenbroucke en Vande Lanotte doen stevige pogingen om de meubelen te redden - lees hiernaast Vandenbroucke - maar wrijven zo ook zout in de wonde: de nieuwe generatie kan het nog niet. Gennez wordt flink geholpen, maar zo blijft zij klein. En ook de sp.a.

Wie het recente politieke debat volgt, kan niet anders dan vrezen dat voor een groot deel van de publieke opinie de sp.a irrelevant wordt. Wat de sp.a ook zegt, het verontrust de politieke tegenstanders niet meer, zorgt voor geen of weinig opwinding bij 'de mensen'. Zelfs niet met een zo gesneden dossier als de beurscrisis. Als de sp.a al niet incontournable is, dag na dag, tv-uitzending na radiodebat, over hubris bij banken en bedreigd spaargeld van de kleine man, wanneer dan wel? Dreigt dan geen existentieel probleem?

In de eigen rangen begint dat besef ook te dagen. Het recentste nummer van Samenleving en politiek ruimde veel plek in voor een bijdrage van de Nederlander René Cuperus van de Wiardi Beckman Stichting, de denktank van de PvdA van Wouter Bos. "Voor zover links in het defensief zit", schrijft Cuperus, "komt dat doordat links noch de aanjager van de liberale globalisering is (maar een halfslachtige meeloper), noch de reactie daartegen representeert. Dus links is actie noch reactie. En dat is een zwakke positie."

Cuperus gebruikt nog een beeld. "Vrij naar de strategieën van Von Clau-sewitz", vergeleek hij socialisten met "een leger dat, in de verdediging gedrongen, zich in kampementen terugtrekt om de wonden te likken en op krachten te komen."

Ongewild symboliseert Bruno Tobback met zijn fysieke ongemak het politieke lot van zijn partij. Tot halfweg 2007 meenden de sp.a'ers dat ze een Alp beklommen, op naar een top in de wolken. En ineens brak hun houvast af. Bij de verkiezingen donderden ze naar beneden. Nog altijd liggen ze neer, gewond en gehinderd in hun op- treden. En er wacht een lange revalidatie. Deze sp.a verkeert niet in goede gezondheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234