Zaterdag 08/05/2021

Seksueel geweld

Elke dag zeggen vier tieners: "Ik ben verkracht"

null Beeld © GETTY IMAGES
Beeld © GETTY IMAGES

Elke dag doen in ons land vier minderjarige slachtoffers aangifte van verkrachting. Een op de drie is jonger dan tien jaar. 'Het zijn griezelige cijfers. En dan zijn ze nog maar het topje van de ijsberg.'

Alle cijfers over seksueel geweld in ons land staan voor het eerst naast elkaar opgelijst. Een schokkende bundel, op initiatief van de Vrouwenraad en Wij Spreken voor Onszelf, een vereniging van ervaringsdeskundigen. De factsheet komt er naar aanleiding van de Dag van het Slachtoffer, dit jaar in het teken van seksueel misbruik.

Opvallend: vloeide er de jongste tijd al heel wat inkt over seksueel geweld op volwassenen, dan bleven de cijfers over minderjarige slachtoffers onder de radar. De feiten blazen je nochtans omver. Krijgt de politie dagelijks acht aanklachten van verkrachtingen binnen, dan gaat het bij vier ervan om een minderjarig slachtoffer. Meer nog: in een op de drie gevallen gaat het om een kind jonger dan tien.

Ook tragisch: van alle meisjes onder de achttien krijgt een op de tien te maken met een verkrachting, of een poging daartoe. Dat de dader bij minderjarige slachtoffers in 85 procent van de gevallen een bekende is, maakt het helemaal tricky.

"Griezelige cijfers", stelt Magda De Meyer, voorzitter van de Vrouwenraad. "Bovendien zijn ze het topje van de ijsberg." Zeker als je weet dat slechts een derde van de belaagde minderjarigen praat over wat hem of haar overkomen is.

De werkelijke aantallen zullen altijd een dark number blijven, beaamt Stef Anthoni, psycholoog en seksuoloog bij het Antwerpse Vertrouwenscentrum Kindermishandeling. "Veel jongeren zwijgen. Ze willen geen extra tumult veroorzaken in de familie, zijn bang dat het nog meer emoties zal losmaken. Plus, ze willen vermijden dat de pleger, die vaak ook een zorgfiguur is, in de gevangenis belandt. Dat alles maakt het moeilijk om naar de politie te stappen."

null Beeld RV
Beeld RV

Niet plaatsen

Met de harde cijfers wil de Vrouwenraad de stilte doorbreken. Omdat de gevolgen voor slachtoffers soms zwaar en traumatisch zijn. De Meyer: "En toch is seksueel geweld nog altijd een miskend probleem, omdat het vaak als een privézaak wordt afgedaan. Maar dat is het niet: het is een maatschappelijk probleem dat een dringende aanpak verlangt. Dit zijn cijfers die je niet zomaar kunt afschuiven op de vluchtelingenstroom of andere culturen. Nee, dit zit echt in onze samenleving. Tijd dat we ook de balk in het eigen oog zien."

Hoe jonger het slachtoffer, hoe kwetsbaarder, stellen experten. "En hoe ingrijpender het misbruik op de ontwikkeling", duidt Stef Anthoni. "Het kan de hechting aantasten en verwarring zaaien over de emotionele en lichamelijke veiligheid. Hoe jonger, hoe moeilijker een kind de feiten kan plaatsen. Het lijfje voelt wel: dit hoort niet. Maar, zo denkt het kind, het is een gezagsfiguur die dit met mij doet, dan moet het wel kloppen."

null Beeld RV
Beeld RV

Seksuele wezens

Al is de dader zeker niet altijd een volwassene, zo leren we. Op school bijvoorbeeld komt een derde van de kinderen en jongeren in aanraking met seksueel grensoverschrijdend gedrag. In de sportclub is dat een op de tien. En dan hoeven we niet altijd de juf, meester of trainer met de vinger te wijzen. "Ook jongeren zelf, al dan niet leeftijdsgenoten, zijn vaak plegers", merkt Anthoni op. Het Vertrouwenscentrum zag het grensoverschrijdend gedrag bij tieners onderling zo sterk toenemen dat het er extra aandacht aan geeft. Zo toert het theaterstuk Grens langs middelbare scholen, om plegers en slachtoffers de ogen te openen.

Toch hoef je geen tiener te zijn om 'doktertje te spelen', zo luidt het. Seksueel grensoverschrijdend gedrag laat zich al veel eerder voelen. Ook op de lagere school, en zelfs in de kleuterklas. Anthoni: "Dat is volstrekt normaal. We zijn nu eenmaal seksuele wezens. Ook kleuters zijn al bezig met die primaire seksualiteit. Dat betekent nog niet dat experimenterende kleintjes later daders worden. Maar net voor die gedachte zijn we als samenleving zo gevoelig geworden."

Dat het niet altijd in donkere achterkamertjes gebeurt, beaamt De Meyer, maar evengoed in het hoekje van de speelplaats. Denk aan vierjarigen die broek-af-spelletjes spelen, die hun lichaam ontdekken, en dat van vriendjes. "Daarom moeten we veel meer en sneller inzetten op seksuele en relationele opvoeding. Waarom wachten tot de lagere school of het middelbaar? We mogen er niet huiverig voor zijn om dat te bespreken. Alleen krijgen kleuterjuffen daar nu weinig tools voor. Zo blijft het een taboe."

Begluurd of betast worden, de ander moeten strelen: veel kinderen vragen zich af of het gewoon bij het groter worden hoort. Anthoni: "Vaak gebeurt het in een sfeer van durven en doen. Plegers hebben al vrij vroeg een notie van: 'Ik wil niet betrapt worden.' Slachtoffers voelen al snel aan: 'Dit klopt niet, waarom moet de deur op slot?'"

Maar wat dan, als die ander schaamteloos je grenzen overschrijdt? De impact op het slachtoffer is heel verscheiden, merkt Anthoni nog op. "Dat hangt ook van andere zaken af. Was het iets eenmaligs of niet? Hoe ontwikkelt de jongere zich voor de rest? Heeft het slachtoffer een veilige thuis? Kinderen met zulke beschermende factoren herstellen het best. Wat anderen jaren later nog schade berokkent, zal voor hen niet meer zijn dan een mentale blauwe plek. Niet iedereen gaat er zijn hele leven onder gebukt. Gelukkig maar."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234