Zaterdag 11/07/2020

'Elke dag moed vertonen, dat is mijn plicht'

Geen distributeur die het zag zitten om Liebling te verdelen, een film die het aandurft om de regels niet te volgen. Dat was buiten Ellen Schoenaerts (34) gerekend, kunstenares met een prettige hoek af. 'Ik zou graag hebben dat er meer geschifte mensen rondlopen.'

Mocht enthousiasme op flessen te trekken zijn, of in brandstoftanks gegoten kunnen worden, je zou een massa in beweging krijgen met wat door het lijf van Ellen Schoenaerts giert. Ze kan het zelf nauwelijks bedwingen. Ook niet die ochtend, wanneer ze twee tellen nadat ze haar fiets tegen de muur van de Entrepot du Congo heeft gezwierd, met een gedecideerde tred en een glimlach tot achter de oren op me komt afgestapt. "Liebling", ben ik geneigd te zeggen, maar dat is de naam van de film die de aanleiding voor ons gesprek is.

Niet dat ik een aanleiding nodig heb om met deze dame te spreken. Als u haar kende, u zou er niet anders over denken. En eigenlijk moet u haar kennen. Als mens, voor haar zotheid, haar moed, haar lef en haar talent. Als zangeres, omdat Feiten, de cd die ze drie jaar geleden uitbracht, een heel eigen, donker en ongewoon geluid had, waar teksten aan vastzaten die stuk voor stuk ingelijst moeten worden. Als actrice, omdat ze intrigerend is om bezig te zien.

Ze gaat zitten op de hoek van de tafel, met een poot tussen haar twee benen. Die plek waar niemand gaat zitten. Ze monstert even de situatie, staat op en neemt dan aan de andere kant plaats. "De symmetrie moet goed zitten voor een goed gesprek", zegt ze. Maar eerst bestelt ze een croissant. Ze heeft nog niet gegeten en met een lege maag vreest ze dat haar lege ingewanden haar woorden een onwelriekende bijklank zullen geven. Die geest van haar kronkelt alle richtingen uit.

Maar Liebling dus. Een film gemaakt met minder dan geen geld door haar en nog enkele acteurs: haar levenspartner Steve Aernout, Bert Haelvoet en Minke Kruyver. 'Another fucking Flemish movie' is de ironische ondertitel. Vlaams mag hij dan nog wel zijn, de zoveelste in de rij is hij zeker niet. Zo'n film is hier nog niet gemaakt. Zeker niet op zo'n rock-'n-roll manier. Anderhalf jaar geleden ging de prent al eens in première tijdens een namiddagvertoning op het Filmfestival van Oostende. Terwijl hij volgens de niet-bestaande filmkeuring wellicht meer geschikt zou bevonden worden om lang na zonsondergang vertoond te worden. Een film die durft: durft te zijn, durft te provoceren, en die het vooral aandurft om de regels niet te volgen. Daarom ook dat tot nu toe nog geen enkele filmdistributeur het lef had om de prent te verdelen. En dus verdelen ze hem zelf. Op 26 november is de grote première gepland voor wat de bioscooprelease moet inluiden, in de UGC in Antwerpen.

Eigen alles

"Je kunt niet twee jaar aan een film zitten werken", zegt Ellen Schoenaerts nadat ze een halve croissant heeft verorberd, "om er dan genoegen mee te nemen dat hij nergens te zien is. Dus zijn we onze eigen verdeler. Eigenlijk zijn we onze eigen 'alles'. Wat wel tof is. Zo leer je veel. Als je alles uit handen geeft, zoals de meesten dat doen, heb je er geen idee van hoe de dingen werken.

"We hadden er ons nu ook bij kunnen neerleggen dat de film niet zou uitkomen. Kinepolis wilde hem niet draaien. En dus schreef Steve een brief naar UGC. Bleek dat de programmatie nu vanuit Parijs gebeurt. Mijn Frans is beter, en ik kreeg een vrouw aan de lijn die me vroeg om een link van de film te sturen. Even later liet ze weten dat ze de film heel tof vond en zei ze: 'J'ai bien aimé, on va le faire.'"

On va le faire. Dat hadden ze enkele jaren geleden ook gezegd, maar dan in het Vlaams. In 2008, toen ze met het Theatercollectief Het Zesde Bedrijf het gelijknamige stuk brachten dat geschreven was door Jeroen Perceval. Over een koppel dat tijdens een nachtje stappen langs de neus weg een ander koppel uitnodigt, om een paar dagen langs te komen in de villa die ze gehuurd hebben in de Provence. De gastheer tracht het tevergeefs te maken als schrijver, zijn liefje (rol van Ellen Schoenaerts) wil actrice worden, zijn gast is een succesvol acteur die vooral een etterbak en een blaaskaak van jewelste blijkt te zijn. Zijn vrouwelijk gezelschap is een onnozele kip. Natuurlijk moeten daar botsingen van komen.

"Destijds zeiden we al van bij de eerste lezing: dit is een film", herinnert Schoenaerts zich. "Supernaïef natuurlijk om zoiets te beweren. Wisten wij veel hoe een film er moest uitzien. Maar de situaties le-ken ons gewoon heel filmisch. Toen we jaren later, in 2013, op een dag op een bankje in het park samen zaten te verkleumen met een glaasje glüh-wein, begonnen we er weer over: ooit moeten we dat stuk verfilmen."

Schoenaerts was intussen niet meer de actrice die ze was toen ze het theaterstuk gedaan hadden. Ze wou muziek maken. Dat gaf haar meer voldoening dan acteren. "Ik heb kleinkunst gedaan", zegt ze. "Wannes Cappelle was een klasgenoot van mij. Die doet ook van alles. Die heeft nu een boek geschreven, schreef mee aan en speelde zelf in Bevergem. Kleinkunst is een opleiding voor makers die zelf ook willen spelen. Tenminste, dat is mijn interpretatie ervan. Eigenlijk is het een atelier-achtige opleiding. Feitelijk is het geen opleiding. En toch een toffe opleiding."

Ze moet lachen om haar eigen tegenspraak en concludeert dan: "Je leert er vooral mensen kennen die ook gedreven zijn door verhalen."

Een allround opleiding voor avonturiers, zeg maar. Alles aan Ellen Schoenaerts ruikt naar avontuur. Een zotte doos, ben je geneigd te denken als je haar soms bezig ziet. Omdat ze luid durft te zijn. Durft te schateren als ze iets grappig vindt. "Ik heb ooit een minnaar gehad die me 'Ellende' noemde", zegt ze, als om te beklemtonen dat het leven aan haar zijde niet altijd een feest is. Hoe mooi en vrouwelijk ze ook is, ze heeft iets heel mannelijks. Niet alleen in haar vele gebaren. Ze heeft ambitie. En ze is een doordrijver. Of het aan haar lag, of aan Bert of Steve, het maakt niet uit, feit is dat ze kort na het gesprek op het bankje in het park een huis in de Ardèche hadden gehuurd om er Liebling te verfilmen. Alleen een filmbudget, een filmploeg en filmmateriaal hadden ze nog nodig.

Coffeeshop

"Ik hoor het me nog zeggen tegen Marc Verstappen van Villanella: 'Ja, we hebben een heel klein beetje geld nodig, pakweg 3.000 euro.' Naïef hè."

Maar het enthousiasme van de initiatiefnemers deed wonderen. David Williamson, director of photography van Bevergem en I'm the Same, I'm an Other, wilde de camera hanteren, Bert kende wel wat geluidsmensen en Jozefien Scheepers wou de regie op de set doen. En via Facebook volgde een oproep voor mensen die wilden meegaan om te koken. "We hadden het verkocht als een groot feest en een veredelde vakantie waar we tussendoor ook wat zouden filmen. Maar de eerste dagen hadden we extreem slecht weer. We moesten spelen tussen de regenbuien door. Een paar kilometer verderop waren de Kampioenen hun eerste film aan het draaien. Zij zijn toen zelfs een tijdje naar België teruggekeerd. Maar wij zijn gebleven. We zijn wel eventjes vijf dagen verhuisd naar een andere villa, in de Provence."

Maar alles werd geregeld, gefikst, gesponsord. Iedereen kende wel iemand die iemand kende. En ook Minke Kruyver, een van de actrices, zorgde voor wat financiële inbreng. "Haar broer heeft in Nederland een coffeeshop. En wij zeiden tegen Minke: 'Zou het niet tof zijn mochten we op de aftiteling kunnen zetten: gesponsord door Coffeeshop Haarlem?' Dat staat er nu op. Mijn personage is een superstoned iemand, en we dachten, dat is wel lachen. Dus Minke komt daar toe, zet zo een grote zak op tafel. We doen dat open: wiet. Zo'n zak wiet had ik nog nooit gezien."

Ze proest het uit bij de gedachte. Maar wanneer ze in mijn blik leest dat ze er misschien wel te veel van geproefd heeft, protesteert ze: "In alle personages zit er iets van onszelf. Je moet het ergens zoeken. Uiteraard ben ik ook af en toe de labiele, geschifte, wiet blowende griet. Maar veel vaker niet. Heel dikwijls ben ik een intellectuele, stille vrouw. Vaak zit ik uren na te denken over mijn teksten. En Steve is enerzijds een stil, hypergevoelig type, maar anderzijds is hij ook een praatjesmaker. Ik denk dat elke mens heel veel facetten heeft.

"Samenspelen met Steve, dat was leuk en grappig en had iets superintens. Ik vind samenwerken met je lief sowieso oerromantisch. Ik heb altijd met mijn mannen samengewerkt. Wellicht omdat ik niet kan ophouden met werken en we dan maar samen aan de slag gaan. Later zal ik op mijn leven en mijn relaties kunnen terugblikken aan de hand van mijn verwezenlijkingen. Mijn relatie met Tom Pintens staat gelijk aan al die platen van hem waarvoor ik de teksten heb gemaakt. Mijn relatie met Simon Lenski is mijn eigen plaat. Mijn relatie met Steve is Liebling. En hopelijk nog veel meer."

Voor Ellen gaat Liebling over status. Over volk dat het nodig vindt zich te profileren door anderen te kleineren. Over mensen die het binnen de kunstenaarswereld heel belangrijk vinden om gezien te worden. "Het is een satire daarop. Op dat volk dat zichzelf heel belangrijk vindt. Dat is ook heel saai hè, mensen die zichzelf heel belangrijk vinden. En dan heb je dat eindnummer." Ze zingt het niet. Ze debiteert gewoon de tekst.

"Weten wat we willen. Willen leven. Meer en beter. Tegen beter weten in. U weet het. Het vreet u op. Uw lijf is nog bezwaarlijk veel meer dan een vod. U bent verkrampt, verward, verwond en onverzorgd. U kan er niet mee om. U leeft een leegte. Beter beter, meer en beter."

Mooie tekst, die ze prompt van de nodige uitleg voorziet: "Voor mij zit die leegte in het onophoudelijke streven naar iets wat geen diepte heeft. Wat ik win bij het maken van zo'n film, zit in het proces van het maken zelf. Mocht de film nu opeens succesvol worden, zal de ervaring niet plots dieper zijn. Het is onvoorstelbaar wat ik allemaal geleerd heb tijdens het maken van die film. Bij muziek is het niet anders. Het gaat om het ontwikkelingsproces. Privé vind ik het belangrijk dat ik mezelf ontwikkel. En tegelijk ben ik megalomaan, droom ik dat ik de hele wereld verover. Ik ben één grote tegenstelling. Zijn we dat niet allemaal? Maar ik ben me er enigszins van bewust hoe tegengesteld ik ben."

Ze is vooral heerlijk geschift. Constant in strijd met zichzelf. Dat bleek toen eind 2012 Feiten, haar eerste album, uitkwam, waarmee ze uit de schaduw trad van Tom Pintens, die haar als tekstleverancier gebruikte. Door haar eigen stem te ontdekken, werd ze feller. Tot haar grote voldoening.

Wapenen tegen de shit

"Ik vind dat het mijn plicht is als mens om dagelijks moed te vertonen. Altijd als ik iets wil maken, krijg ik eerst en vooral te horen dat het niet zal gaan. Waardoor je al dreigt op te geven, nog voor je begonnen bent. Maar ik wil het proberen. En ik verzamel mensen rond me die er ook willen voor gaan. Thuis verdrietig zitten denken: het zal toch niet lukken, is een miljoen keer nefaster dan iets wel te doen, op allerlei tegenkantingen te stoten en toch door te zetten. Je moet je alleen trachten te wapenen tegen al de shit die je over je heen krijgt. Wees gewoon een beetje moedig. Als durven geschift is, dan is dat jammer. Want ik vind dat die levenshouding de norm zou moeten worden.

"Als het zo zit, zou ik graag hebben dat er veel meer geschifte mensen rondlopen. Echt waar. Als ik mensen iets zie doen wat totaal geschift is, iets waarvan ik denk: dat is onmogelijk, dan word ik daar vrolijk van. Dan denk ik: respect. Dus hoop ik dat de mensheid steeds geschifter zal worden."

Ze zegt het met een sérieux, zonder dat ze er zelf om lacht. Maar wanneer ze aan het eind van haar stelling komt en ziet dat ze op een brede lach stoot, doet ze er nog even iets bij. "Liever dan te plooien. Zeker in deze tijd. Het is één grote angstvibe. Voor je het weet zijn het totaal ultraconservatieve tijden. Dat zal pas erg zijn."

Matthias

Als singer-songwriter spiegelt Schoenaerts zich graag aan mensen als Serge Gainsbourg, Nick Cave en Tom Waits. Als actrice heeft ze minder voorbeelden. Frances McDormand vindt ze geweldig, maar voor de rest let ze meer op het verhaal dan op acteurs of actrices.

Maar Matthias Schoenaerts moet haar toch ook al zijn opgevallen?

"Matthias is mijn neef. Ik heb als kindje nog met hem in zee gezwommen. Dat is anders. Ik begrijp waarom hij zo groot geworden is. Matthias is heel mysterieus, hè. Ik zie ook wel dat er iets van afstraalt. Hij straalt intelligentie uit, en heeft humor. Ik was als klein meisje smoorverliefd op hem, zoals elk klein meisje verliefd wordt op haar grote neef. Zoals mijn kleine neefjes verliefd waren op mij. Uiteraard ja. Maar om nu te benoemen wat zijn geheim dan is? Ik zou hem ook zien lopen als hij niet mijn neef was. Plus, hij spreekt vloeiend talen. En ik denk dat hij niet bang is. Plus, hij heeft smaak. En geduld. En dat zijn maar enkele van zijn kwaliteiten."

Maar Liebling heeft hij nog niet gezien. Zal hij erbij zijn op de première?

"Nee. Ik zou zeggen: ik nodig hem uit. En wellicht ga ik dat ook doen, maar ik zal erbij zeggen: je moet niet komen. Ik stuur hem weleens de link op. Het is een superkleine première en hij is te groot om er naartoe te komen. Snap je? Het moet wat relaxed blijven."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234