Zondag 29/03/2020

Elke activist weldra een crimineel?

Vandaag oordeelt het hof van beroep of de aardappelactivisten van Wetteren zich schuldig heben gemaakt aan bendevorming. Meent het hof van wel, dan opent het de doos van pandora, vrezen specialisten.

In mei 2011 stond Wetteren op zijn kop. Actievoerders die wilden protesteren tegen genetisch gemodificeerde aardappelen vernielden tijdens hun actie een deel van het proefveld. Hun actie bleef niet zonder gevolg. Elf ggo-tegenstanders werden veroordeeld voor bendevorming, en kregen boetes, schadevergoedingen en voorwaardelijke gevangenisstraffen opgelegd van drie tot zes maanden.

Vandaag buigt het Gentse of van beroep zich over hun lot. Zijn de activisten werkelijk een criminele bende? Oordeelt het van wel, dan bevestigt het het vonnis van de rechtbank van Dendermonde op het proces tegen de activisten vorig jaar in september.

"De aardappelactivisten van Wetteren veroordelen voor bendevorming is een gevaarlijk precedent dat de deur openzet voor botte criminalisering van actieve en gemotiveerde burgers", stellen rechtsprofessoren Eva Brems (UGent), Paul De Hert (VUB), Serge Gutwirth (VUB), Patrick Humblet (UGent) en Dirk Voorhoof (UGent). "Het zet de deur open voor de criminalisering van de meest uiteenlopende geweldloze acties", schrijven ze in De Standaard. "Of je het nu met de actievoerders eens bent of niet, tussen hen en criminele bendes bestaat een wezenlijk verschil."

Wilde staking

Wat de vijf verontrust, is dat overheden, bedrijven en het openbaar ministerie zulke sociale acties meer en meer beantwoorden met vervolging voor de rechtbank. "Denk aan het wettelijk verbod op wilde stakingen bij overheidsbedrijven. Zo'n uitspraak is in strijd met onze grondrechten. Het is spijtig dat onze rechters die niet serieus nemen", zegt mede-auteur Paul De Hert.

Ook strafrechtspecialist Joris Van Cauter ziet een verglijding in het gebruik van het begrip 'bendevorming'. "Het Openbaar Ministerie plakt dat etiket tegenwoordig heel gemakkelijk op personen. Dat maakt onderzoekshandelingen zoals telefoontaps mogelijk die ingrijpen op de privacy. Maar op de duur schiet je met een kanon op een mug." De Hert vindt het hoog tijd om ons te bezinnen over hoe we tegenspraak organiseren in onze democratie. "Behandel je actievoerders als criminelen, dan beland je in een Poetinachtige sfeer van intimidatie", stelt de hoogleraar.

Wetswijziging

Daarom stellen hij en zijn collega's een wetswijziging voor. "Door de interpretatie van het misdrijf 'bendevorming' in te perken, kan het niet meer toegepast worden op actiegroepen die opkomen voor rechtmatige belangen." Is het oogmerk van de organisatie zuiver politiek, vakorganisatorisch, menslievend, levensbeschouwelijk of godsdienstig, dan mag ze niet als strafbaar beschouwd worden.

Van Cauter begrijpt de analogie, maar maant aan tot voorzichtigheid met het begrip 'rechtmatig'. "Voor de Syriëstrijders is hun belang louter godsdienstig en dus ook rechtmatig." Ook de Orde van Vlaamse balies heeft twijfels bij de voorgestelde remedie. "Ik heb alle begrip voor het engagement van de professoren. Actievoerders behandelen als criminelen is geen toonbeeld van wat een moderne democratie moet en kan zijn", zegt voorzitter Edgar Boyens. "Maar het is niet nodig nieuwe wetten te maken om sociale acties te vrijwaren, als de oude wetten intellectueel eerlijk en gewetensvol worden toegepast."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234