Dinsdag 24/11/2020

InterviewElisabeth Meuleman

Elisabeth Meuleman (Groen): ‘Over Luc Van den Brande is het laatste woord nog niet gezegd’

'Wij hopen dat de openbare omroep voldoende sterk blijft staan: Streamz mag niet te veel beperkingen opleggen aan de gratis inhoud die de VRT aanbiedt.'Beeld Bob Van Mol

Ze staat dezer dagen hoog op de politieke radar, omdat ze twee zeer actuele dossiers behandelt. Vlaams Parlementslid Elisabeth Meuleman (Groen) over de zorgwekkende rapporten over de VRT en het even zorgwekkende coronabeleid.

“Nee”, zegt Elisabeth Meuleman, Vlaams Parlementslid voor Groen. “Nee, wij zijn niet tevreden over deze hoorzitting. Luc Van den Brande heeft ons onvoldoende antwoorden gegeven. Zijn verantwoordelijkheid is verpletterend, zoals het rapport van het Rekenhof uit 2019 bewijst. Wij hebben vertrouwen in de nieuwe CEO, Frederik Delaplace, maar over Van den Brande is het laatste woord nog niet gezegd. Voor ons mag er een onderzoekscommissie komen.”

Gisterenochtend werd Van den Brande, voorzitter van de raad van bestuur van de VRT, door de Commissie media van het Vlaams Parlement – achter gesloten deuren – gehoord over de rol die hij de voorbije jaren speelde, onder meer bij de ontluisterende strijd in het directiecomité die leidde tot het ontslag van voormalig CEO Paul Lembrechts en directeur Media & Productie Peter Claes . Meuleman vroeg deze week al het ontslag van Van den Brande. Eerder kreeg ze van de man een intimiderende telefoon.

Wat zei hij precies?

“Hij noemde het zelf een vriendelijk telefoontje, maar als een voorzitter die naar een hoorzitting moet komen, je op zaterdag belt om te vragen wat de bedoeling wel is, dan vind ik dat wel intimiderend. Hij vroeg of ik de VRT misschien opnieuw wilde politiseren. En zei duidelijk dat hij niet over het verleden wilde praten, en dat hij anders niet zou komen. Terwijl wij deze bladzijde niet zomaar kunnen omslaan. Alleen naar de toekomst kijken volstaat niet. We moeten in het reine komen met het verleden.”

Heeft hij geen punt als hij niet wil dat de VRT opnieuw gepolitiseerd wordt?

“Absoluut. Alleen is het wel bijzonder ironisch dat net CD&V’er Luc Van den Brande dat zegt, de man die alles regelt met zijn partijgenoot, minister van Media Benjamin Dalle. Hij is de man die altijd de minister brieft, en vaak handelt buiten zijn eigen raad van bestuur om. Dan is de vraag toch wie de VRT opnieuw wil politiseren.”

BIO

• geboren op 3 september 1975 in Gent
• studeerde filosofie en vergelijkende literatuurwetenschappen in Essex en Warwick (VK)
• gemeenteraadslid Oudenaarde voor Groen sinds 2006
• Vlaams Parlementslid sinds 2009

U vraagt het ontslag van Van den Brande. Waarom precies?

“Omdat hij cruciale informatie heeft achtergehouden, informatie die aantoonde dat er behoorlijk wat wantoestanden bestonden binnen de VRT, vooral op het departement Media & Productie, waarvan hij de ondertussen ontslagen directeur Peter Claes de hand boven het hoofd hield. Ik denk dat Claes hem goed op de hoogte hield van het reilen en zeilen in de organisatie. Wat ook een probleem is: de voorzitter moet zich niet bemoeien met het operationele, en ik denk dat Van den Brande dat wél constant deed.”

Is zijn ontslag niet onrealistisch?

“Dat is moeilijk, ja. Normaal gesproken wordt de voorzitter aangeduid door de raad van bestuur zelf. Maar iedereen weet dat de opvolging van Van den Brande is geregeld in het Vlaamse regeerakkoord. Het staat al vast dat hij over ruim een jaar wordt vervangen door iemand die de N-VA zal aanduiden. De voorzitter wordt dus niet aangeduid door de raad van bestuur, maar in de praktijk door de regering.”

Het ontslag van de vorige CEO, Paul Lembrechts, die samen met zijn directecomité van Claes afwilde, was totaal onterecht?

“Volgens mijn lezing van de feiten was Lembrechts bezig om de boel op te kuisen. Misschien niet krachtdadig genoeg, maar het heeft dan ook even geduurd voor hij in de gaten had wat er precies aan de hand was. Dat rapport van het Rekenhof, dat hij in 2019 te zien kreeg, was voor hem een eerste teken aan de wand. Allerlei documenten en getuigenissen van zijn directiecomité strookten met dat verslag.”

Wat Claes onder meer verweten werd en wordt, is vriendjespolitiek en onzorgvuldige aanwending van publieke middelen.

“Zo is dat. En daarover is door Luc Van den Brande niet transparant gecommuniceerd met zijn raad van bestuur. Hij heeft Claes de hand boven het hoofd gehouden en er mee voor gezorgd dat daarna ook Lembrechts werd ontslagen. Met alle gevolgen van dien. De VRT heeft hierdoor zware reputatieschade opgelopen.”

'Alle sterke mensen in onze partij verdienen hun plek in de zon, zonder er voortdurend vanuit te moeten gaan dat iemand de poten van onder hun stoel wil zagen.'Beeld Bob Van Mol

De verdedigers van Claes zeggen wel dat hij een van de weinigen was bij de VRT die verstand had van televisie maken. En dat hij daarvoor nu eenmaal soms dure contracten moest afsluiten, die hun vruchten hebben afgeworpen. Denk aan die deal van 40 miljoen euro voor een vijfjarig contract met productiehuis De Mensen, dat onder meer Blokken met Ben Crabbé en programma’s met Tom Waes maakt.

“Peter Claes zal zeker feeling hebben voor het vak, maar zo zijn er wel meer bij de VRT. En dat rechtvaardigt nog niet dat dingen fout lopen en dat zelfs de wet, bijvoorbeeld die op openbare aanbestedingen, wordt overtreden. Ik zou willen dat de VRT daarover een charter opstelt, om duidelijk te maken wat kan en wat niet kan, onder meer bij het vergoeden van creatieve producten. en schermgezichten.”

Zal het gerecht zich hierover ooit moeten uitspreken?

“Alle documenten, inclusief de externe audit die de regering heeft laten uitvoeren, zijn overgemaakt aan het gerecht. Maar het is mij niet duidelijk of dat ergens toe zal leiden. In elk geval vind ik het daarom belangrijk om zelf geen namen van VRT-medewerkers te noemen.”

Er komt een nieuwe beheersovereenkomst van de Vlaamse overheid met de VRT. Wat moet daar voor u zeker in staan?

“De discussie is volop aan de gang. Groen vindt dat de Vlaamse media niet zozeer met elkaar moeten concurreren, maar samen moeten strijden tegen de Googles, Facebooks en Netflixen van deze wereld. Buitenlandse spelers dreigen onze markt te overspoelen. Daarom vind ik het niet slim om de VRT al te veel beperkingen op te leggen. Ik ben tegen een reclameplafond, bijvoorbeeld. En ook het verzet tegen de zogenaamde longreads op de website van de nieuwsdienst, vind ik niet terecht.”

Die soms lange artikelen zijn wel concurrentie voor de commerciële media: de VRT biedt gratis interviews en teksten aan, terwijl het toch de Vlaamse Radio en Televisie is, niet de Vlaamse Radio, Televisie en Krant – het is de VRTK niet.

“Nee, maar dat beeld is achterhaald. Media vloeien in elkaar over. Dat zie je ook bij Het Laatste Nieuws en VTM, bijvoorbeeld. Kranten bieden beeld aan, dan kun je de VRT niet verbieden om tekst aan te bieden. Dat is een achterhoedegevecht. Ik pleit voor meer samenwerking tussen Vlaamse mediagroepen en de VRT.”

Dan vindt u Streamz, de samenwerking van Telenet, DPG Media – waartoe deze krant behoort – en de VRT een goed idee.

“Ja, wij vonden het goed en zelfs belangrijk dat de VRT daarin meestapte. De vraag is of de voorwaarden wel verdedigbaar zijn. Wij hopen dat de openbare omroep voldoende sterk blijft staan: Streamz mag niet te veel beperkingen opleggen aan de gratis inhoud die de VRT aanbiedt. Een serie waarvoor mensen via Streamz moeten betalen, moet niet té lang daarna ook gewoon gratis worden uitgezonden. De termijn tussen die twee fases mag niet te groot zijn. Het aantal series dat eerst tegen betaling wordt aangeboden, moet ook beperkt blijven. Dat moeten we goed in de gaten houden.”

De VRT zal moeten besparen. Goede zaak?

“Dat is lastig, omdat het buiten kijf staat dat we een sterke openbare omroep nodig hebben. Het is de beste manier om zo veel mogelijk mensen op een laagdrempelige manier te informeren. Daar moet de nieuwsdienst hard op blijven inzetten. Het ontmaskeren van fake news, van foute informatie en complottheorieën. Factchecking en informeren blijft een kerntaak.”

Heeft de nieuwsdienst in de coronacrisis niet bewezen dat ze die taak niet naar behoren vervult? De kritische reflex was al te vaak bijna afwezig, zowel in sommige interviews met politici als in sommige interviews met experts.

“Maar er zijn toch een paar sterke reportages gemaakt, onder meer over de woon-zorgcentra en de mondmaskers. En deze week heeft Luc Pauwels het geheime rapport over de coronacijfers in het onderwijs naar buiten gebracht.”

Dat is waar. Er zijn excellente journalisten. Maar de nieuwsdienst als organisatie leek op de Vlaamse regering: te weinig en te laat.

“Zo scherp zou ik niet willen zijn. Het kan altijd beter, en misschien zijn extra middelen nodig, maar ik wil zeker niet gezegd hebben dat de VRT niet kritisch genoeg is.”

Maar de Vlaamse overheid heeft wel getalmd, vindt u.

“Absoluut. Er is te laat ingegrepen, en niet doortastend genoeg. Het was toch al duidelijk dat er een exponentiële stijging zat aan te komen. Daar waren we voor gewaarschuwd. Maar men heeft de ogen te lang gesloten. Zeker wat het onderwijs betreft, vond ik het onbegrijpelijk dat men de oorspronkelijke draaiboeken niet meteen volgde.”

Het onderwijs blijkt wellicht minder veilig dan gedacht.

“En de scenario’s bestonden. Men zou naar code oranje en rood schakelen, als de transmissie in de gemeenschap zou stijgen. Maar men heeft die inzichten gewoon van tafel geveegd. Dat is onverantwoord. Ik snap het uitgangspunt: de zorg voor gelijkheid, en de aandacht voor kwetsbare kinderen is ook al jaren mijn grote bekommernis in het Vlaams Parlement. Maar hier heeft men veel te laat ingegrepen. Men had deze week donderdag en vrijdag de herfstvakantie al moeten laten beginnen.”

'Oké, de Brusselse overheid heeft fouten gemaakt, maar Vlaams minister-president Jan Jambon had begin deze week het licht zelfs nog niet gezien.'Beeld Bob Van Mol

Sluit u uit dat er juridische claims komen van mensen die in of door het onderwijs in gevaar zijn gebracht of ziek zijn geworden?

“Dat kan ik moeilijk inschatten. Ik weet niet of je dat wel kunt, als burger. In elk geval is het een schande dat men geen oplossingen heeft voorzien voor bijvoorbeeld kinderen met ouders, broers of zussen in risicogroepen. Ook het welzijn van de leerkrachten had veel meer aandacht moeten krijgen. We hebben maanden de tijd gehad om dat beter voor te bereiden, en het is niet gebeurd.”

In Brussel zitten uw partijgenoten mee aan de knoppen, en daar heeft men ook veel te laat ingegrepen.

“Het is juist dat men laat heeft ingegrepen, maar men heeft wel vroeger en serieuzer verstrengd dan Vlaanderen. Oké, de Brusselse overheid heeft fouten gemaakt, maar Vlaams minister-president Jan Jambon had begin deze week het licht zelfs nog niet gezien. Dat is een verschil.”

Met permissie, maar dat is een zwak punt in uw betoog. De situatie in Brussel was erger dan in Vlaanderen, en daar is ongelofelijk lang getalmd. Uw partijgenote, Brussels minister Elke Van Den Brandt, ging deze week af in De afspraak.

“Helemaal niet. Zij gaf toe dat er achteraf gezien te lang gewacht is. Er is een verschil met de Vlaamse aanpak. Ik ben fier dat mijn Brusselse collega’s hun fout hebben ingezien en dan hebben ingegrepen.”

Dat is een slappe debatfiche.

“Dat is geen debatfiche, hoor. Wees gerust.”

Ecolo-kopstuk Alain Maron, de Brusselse minister van Volksgezondheid, haalde zelfs uit naar het UZ Brussel, en vond te veel testen slecht voor het milieu.

“Dat was een vergissing van hem. Om het met een understatement te zeggen.”

'Het welzijn van de leerkrachten had veel meer aandacht moeten krijgen. We hebben maanden de tijd gehad om dat beter voor te bereiden.'Beeld Bob Van Mol

Tot slot nog even over uw federale regeringsdeelname. Groen is lang onzichtbaar gebleven tijdens de formatieperikelen.

“Dat was een bewuste strategie. Geen grote uitspraken doen in de pers, maar geloven in oplossingen voor ons land. Zonder voortdurend ruzie te maken. Dat heeft gewerkt.”

Wat vond u van de belevenissen van Kristof Calvo, die geen minister werd? Is dat niet het resultaat van basisdemocratie?

“Echte basisdemocratie zou ik dat toch niet noemen. Om je stem te laten horen in de politieke raad, moet je bereid zijn om tot zes uur ’s ochtends in een hotel te blijven zitten. Dat is niet de brede basis, maar de harde kern die dat doet. Ik vind dat we die procedures weleens mogen aanpassen. En ik vind vooral dat alle sterke mensen in onze partij hun plekje in de zon verdienen, zonder er voortdurend van uit te moeten gaan dat iemand de poten van onder je stoel wil zagen.”

Groen heeft meer verbinding nodig.

(lacht) “Als Kristof Calvo en Meyrem Almaci wat meer met elkaar hadden gepraat, had dit koningsdrama in elk geval voorkomen kunnen worden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234