Zaterdag 28/11/2020

'Elf september was het keerpunt'

opera

wim henderickx over 'achilleus', zijn nieuwe opera voor jongeren

Het lijkt wel een cynisch toeval: de première van de nieuwe 'opera voor jongeren' van Wim Henderickx in de Vlaamse Opera in Antwerpen zou wel eens een opmaat voor een echte oorlog kunnen zijn. De opera heet Achilleus en gaat over de Trojaanse oorlog. 'Niet helemaal', zegt Henderickx, 'hij gaat over een universele oorlog.' Maar blij is hij met die timing niet.

Antwerpen

Van onze medewerker

Stephan Moens

'Normaal probeer je als kunstenaar actueel te zijn maar nu hoop ik op het tegendeel. Toen ik met Achilleus begon, wilde ik het gegeven helemaal niet behandelen zoals het nu uitgedraaid is. Ik wilde een klassieke tragedie maken over een mythologisch gegeven. Elf september was een keerpunt; vanaf dan wilde ik een verhaal over oorlog maken, over geweld, vernieling en verdriet. Hoe de situatie nu is, is een spijtig toeval dat ik niet kon voorzien. En ik denk al helemaal niet dat het 'goed uitkomt'; integendeel, ik hoop echt dat het nog anders uitdraait."

Over welke oorlog gaat Achilleus? De Trojaanse ligt voor de hand, maar is dat zo?

"Ik heb geprobeerd een soort universele oorlog weer te geven. Vandaar dat er heel wat elektronische geluiden te horen zijn die niets te maken hebben met de Trojaanse oorlog. Ik zou overigens niet weten hoe ik die zou moeten verklanken. Het verhaal wordt ook niet verteld door mensen maar door de goden. In die zin is het een beetje zoals nu: de goden, Afrodite en Ares, bepalen wat er met de mensen gebeurt."

Gaat het ook over kinderen die oorlogje spelen?

"Op het toneel treden de Grieken en de Trojanen op in de gedaante van kinderen. Daarnaast is er nog de figuur van Niemand, een kindsoldaat die de link is tussen de kinderen en de volwassenen, tussen de mensen en de goden. Ook in de echte oorlog zijn er kinderen met een geweer in hun hand. In de opera blijft de twijfel: spelen ze de oorlog of is het de echte oorlog?"

U bent de laatste tijd wel meer bezig met projecten voor kinderen en jongeren.

"Ik vind dat een heel belangrijke doelgroep. Sinds vier jaar geef ik zomerstages bij Musica voor jonge componisten, ik heb net voor [arsmuzikina], het educatieve luik van Ars Musica, een stuk geschreven voor zeshonderd kinderen. Deze opera is minder voor kinderen dan wel voor jongeren. Jongeren naar dit huis krijgen, dat voor velen een bastion van het establishment blijft, vind ik essentieel. Voor mij is opera helemaal geen ding voor oude dametjes maar een heel actueel gegeven waar jonge mensen zich thuis moeten kunnen voelen. Ik heb daar in zekere zin mijn concept aan aangepast. Vandaar de keuze voor Jacob F. Schokking als regisseur: hij is erg gericht op visuele prikkels, op video. Vandaar ook dat ik met elektronica en sampling heb gewerkt: om de link te leggen tussen opera en de leefwereld van jongeren nu."

Wat jongeren in de opera afschrikt, zijn de kwelende zangers en zangeressen.

"Omdat verstaanbaarheid een prioriteit was, is de opera in het Nederlands. Ik heb zo getrouw mogelijk de natuurlijke spreektaal gevolgd, geen gekunstelde woordaccenten gelegd of onnodige melismes gebruikt. Enkele stukken heb ik in een echt dramatische zangstijl geschreven maar andere zijn in een soort half gesproken, half gezongen stijl, die meer naar het theater dan naar de opera verwijst."

Hoe onderscheid je muzikaal goden en mensen?

"De muziek van de goden is veel grootser en hun elektronische muziek, met vervormde orgelklanken, komt uit het dak van de opera. Zij 'komen van boven' en kijken neer op de mensen. Er is ook een muzikaal contrast tussen Afrodite en Ares. Zoals er in de hele opera dualiteiten steken: goden-mensen, Grieken-Trojanen, kinderen-volwassenen, net zo zijn Afrodite en Ares tegenpolen binnen één eenheid. Aan de andere kant van het muzikale spectrum staat Niemand, met een bijna barokke stijl en gesynthetiseerde klavecimbel als begeleiding."

U volgt zeer strikt de nummerstructuur van het libretto, hoewel daar eigenlijk geen noodzaak toe is. Waarom?

"Daarvoor moet ik teruggaan tot het eerste begin. Ik wou een opera voor jongeren schrijven die eens geen betuttelend sprookje was maar een realistisch verhaal over oorlog. Ik ben dan bij Imme Dros als librettiste terechtgekomen met al een zekere verhaallijn in mijn hoofd. Wij hebben die helemaal samen uitgewerkt. Daardoor hoefde ik aan het uiteindelijke libretto nog maar weinig te veranderen; enkele coupures volstonden. Ik voelde mij geen slaaf van het libretto, want ik had de lijn ervan mee bepaald. Ik was wel bang van het Nederlands, niet bepaald de makkelijkst zingbare taal, maar Imme Dros bleek zo muzikaal en ritmisch te schrijven dat ik er nooit een probleem mee heb gehad."

Hebt u nog operaplannen?

"Ik ben aan het denken aan een grote opera. Ik heb drie muziektheaterstukken geschreven, een kleiner en twee echte opera's (Triumph of Spirit over Matter en Achilleus). Ik denk dat ik nu weet wat opera voor mij betekent en dat ik er klaar voor ben. Ik weet ook al wat ik wil maken, het zit bijna volledig in mijn hoofd."

Hebt u al een librettist?

"Ik heb voor Achilleus in het beginstadium veel meer met de dramaturge, Veerle Keuppens, samengewerkt om de dramaturgische lijn te bepalen. Die gesprekken zijn richtinggevend geweest, ook bij de keuze van de librettist. Sindsdien geloof ik in een nauwe samenwerking met een dramaturg, van waaruit je later naar een librettist op zoek gaat. Dan kun je zelf nog voor een groot deel de personages en de verhoudingen tussen hen bepalen. En die vind ik het uitgangspunt; zogenaamde literatuuropera is niet mijn ding. Een operalibretto hoeft voor mij geen geboekstaafde literatuur te zijn. Dat gezegd zijnde: het libretto van Imme Dros is wel literatuur, zelfs schitterende literatuur, in een heel mooie taal. Maar het is ook functioneel."

Achilleus gaat vanavond in première in de Vlaamse Opera in Antwerpen. Het is een coproductie van de Vlaamse Opera, HETPALEIS en Muziektheater Transparant.

'Opera is helemaal geen ding voor oude dametjes maar een actueel gegeven waar jonge mensen zich thuis moeten kunnen voelen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234