Dinsdag 24/11/2020

Elf keer andere kijk op 11 september

film

internationaal gerenommeerde cineasten blikken terug in collectieve film '11'09"01'

'Op 11 september werd de fictie vermoord door de realiteit. Ik herinner me dat mijn handen oncontroleerbaar beefden toen ik voor het eerst in mijn leven drieduizend mensen op de televisie zag sterven tijdens een rechtstreekse uitzending. We hebben alles al gezien. Ik hoop alleen maar dat ik in staat zal zijn iets uit te drukken van wat ik voelde tijdens die donkere dag voor de mensheid.'

Brussel

Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

In die termen motiveert de Mexicaanse regisseur Alejandro González Iñarritu, bekend van Amores Perros, zijn deelname aan de collectieve film 11'09"01, waarin elf internationaal gerenommeerde filmmakers elk op hun specifieke manier reageren op de terroristische aanslagen die nu bijna een jaar geleden de Twin Towers en een vleugel van het Pentagon in de as legden.

In de media dreigt voor sommigen wellicht een vorm van - excusez le mot - overkill in verband met de eerste verjaardag van die dramatische septemberdag. Dat was waarschijnlijk net een van de zaken waaraan de Franse producent Alain Brigand dacht toen hij vorig jaar net als iedereen die verbijsterende televisiebeelden steeds maar opnieuw zag. En opnieuw. En nog eens. Als televisiemaker begreep hij maar al te goed hoe de schokkende gebeurtenissen gereduceerd dreigden te worden tot één enkele spectaculaire voorstellingswijze. Bij een catastrofe van een dergelijke omvang vond Brigand dat er behoefte was aan 'andere' beelden. Hij begreep dat die niet van de televisie, maar van de film moesten komen. En die 'andere' beelden moesten volgens hem niet alleen de reacties van Amerikanen en Europeanen, maar van de hele planeet weerspiegelen.

Zo ontstond het idee om een zogenaamde omnibusfilm te maken, waarvoor een aantal internationale cineasten elk een korte film zouden draaien van elf minuten, negen seconden en één fotogram om zo de getallensymboliek van de collectieve titel 11'09"01 volledig te maken. De filmmakers in kwestie zijn: Samira Makhmalbaf uit Iran, Claude Lelouch uit Frankrijk, Youssef Chahine uit Egypte, Danis Tanovic uit Bosnië, Idrissa Ouedraogo uit Burkina Faso, Ken Loach uit Engeland, Alejandro González Iñarritu uit Mexico, Amos Gitai uit Israël, Mira Nair uit India, Sean Penn uit de VS en ten slotte veteraan Shohei Imamura uit Japan. Hun collectieve werkstuk werd vorige week vertoond op het Festival van Venetië en staat voor woensdag 11 september ook op het programma van het Festival van Toronto. Die dag zal 11'09"01 ook in diverse landen, waaronder België, in de bioscopen in roulatie komen.

Vanuit de States werd er al verontwaardigd gereageerd op sommige korte films, waarvan de teneur "scherp anti-Amerikaans" en "fiercely critical" werd genoemd. Maar dat was wel degelijk de bedoeling van filmmakers zoals Ken Loach en Youssef Chahine. Zo is de bijdrage van de geëngageerde Engelse cineast opgebouwd in de vorm van een brief die een Chileense man, anno nu, vanuit Londen schrijft aan de nabestaanden van de WTC-slachtoffers. Hij brengt hen in herinnering dat dinsdag 11 september voor hem ook altijd een fatale dag zal blijven. Op die dinsdag in 1973 werd immers een door de Amerikanen gesteunde, bloedige staatsgreep gepleegd tegen president Allende. Loach laat een fragment uit een speech van president Bush zien, waarin die verklaart dat er "op 11 september door vijanden van de vrijheid een oorlogsdaad werd gepleegd tegen ons land". Exact diezelfde woorden laat hij door die Chileense banneling dan herhalen, terwijl archiefbeelden tonen hoe het presidentieel paleis van Allende in brand wordt gebombardeerd.

Ook de Egyptische cineast Youssef Chahine maakt een balans op van de talloze slachtoffers die in de recente geschiedenis gevallen zijn als gevolg van de manier waarop de Amerikanen, naar eigen zeggen, 'hun belangen hebben verdedigd'. Hij doet dat via een gesprek met de 'schim' van een Amerikaans soldaat die in 1983 bij een bomaanslag in Beiroet om het leven kwam. Op de militaire begraafplaats van Arlington confronteert hij die soldaat met een andere 'schim', die van een Palestijns zelfmoordcommando.

Ook andere regisseurs laten uitdrukkelijk zien dat er op 11 september nog wel andere dingen gebeurden in de wereld. Amos Gitai toont hoe een televisiejournaliste te horen krijgt dat haar liveverslaggeving van een aanslag in Tel Aviv niet in de ether zal komen omdat er 'iets gebeurd is in New York', terwijl de Bosniër Danis Tanovic toont hoe de oorlogsweduwen van Srebrenica eerst aarzelen, maar dan toch beslissen om hun maandelijkse, stille protestwandeling te laten doorgaan.

Zowel Claude Lelouch als Sean Penn koos dan weer voor een apolitieke, meer emotionele en intimistische aanpak, alhoewel hun korte fictiefilms allebei op 11 september in een New Yorks appartement spelen. Bij Lelouch beleeft een doofstomme vrouw een crisis in haar relatie. Ze denkt dat alleen een mirakel haar verhouding kan redden en dan staat haar onder een grijze laag stof bedekte minnaar plots voor de deur. Bij Sean Penn is de buitenwereld nog meer naar de achtergrond verdrongen in zijn verhaal over een oude weduwnaar die goed op weg lijkt om gek te worden van eenzaamheid.

Alhoewel sommige filmpjes zelf ook gebruikmaken van de inmiddels op het collectieve netvlies gebrande televisiebeelden van de WTC-aanslagen, fungeert deze omnibusfilm in zijn geheel wel degelijk als een soort antidotum, waarbij de verschillende regisseurs laten zien hoe de weerslag van die catastrofe radicaal kan verschillen op diverse plaatsen van de planeet. De universele boodschap wordt misschien nog het best geformuleerd door de slotzin na het, in de nadagen van de Tweede Wereldoorlog gesitueerde, filmpje van Shohei Imamura: "Er bestaat niet zoiets als een heilige oorlog."

Enkele regisseurs laten uitdrukkelijk zien dat er op 11 september nog wel andere dingen gebeurden in de wereld

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234