Donderdag 06/05/2021

'Elders in de wereld beslist de wind, hier de politiek'

Ze vinden zichzelf alledrie niet meer dan redelijk. Vliegtuiglawaai, natuurlijk, zal er altijd zijn. Maar toch liever niet boven hun hoofden. Drie verstandige mensen, drie heel afwijkende goede redenen waarom de regering-Peeters I zich maar beter niet kan vergissen.

'Een zandkorrel in de rivier verlegd'

Erik Tamboryn

Voorzitter werkgroep Daedalus
Is tegen vliegtuigen boven de noordrand en wil er graag iets meer boven Brussel

"Ik had al twee voltijdse banen", zegt hij, nippend aan een icetea in taverne Fenikshof, de vroegere tuin van de abdij van Grimbergen. "Met het voorzitterschap van de werkgroep Daedalus kwam er een derde bij. Je rolt daar vanzelf in. Hoewel je jezelf nooit had gezien als lobbyist, ben je opeens aan het lobbyen. Ik ben ontvangen door vijf Vlaamse minister-presidenten en twee premiers. Ik heb geleerd dat je als activist een positieve boodschap moet brengen. Niet gewoon: 'We zijn tégen.' Je moet gedocumenteerd op de afspraak verschijnen."

Erik Tamboryn (56) was in 2001 vader binnen een gezin van vier, directeur bij Wolters Plantyn en voorzitter van de Belgian Direct Marketing Association. Daarvoor was hij commercieel directeur bij Humo, Libelle en Flair. Hij woonde in Grimbergen en opeens werd hij stuwende kracht en voorzitter van de werkgroep Daedalus, die ageerde tegen het plan van de regering-Verhofstadt I om de routes voor nachtvluchten vanuit Zaventem te verleggen naar de noordrand. Tamboryn blikte vorig jaar terug in zijn boek Je hebt gelijk, maar hoe krijg je gelijk? Een handleiding voor beginnende activisten.

Erik Tamboryn: "De sterkte van de werkgroep was dat ze het beste uit een aantal mensen heeft gehaald. De eerste bijeenkomsten waren bij mij thuis, in het salon. Later vergaderden we in het cultureel centrum van Strombeek-Bever. We hadden geluidstechnici, economen, juristen, mensen uit de media, cardioloog Marc Goethals. Onze eerste grote actie was een sleep-in op de luchthaven van Zaventem. Het was keihard werken: ik zat elke avond van acht tot twaalf achter mijn pc.

"Al sinds 1973 is het hetzelfde liedje. Men gooit het afval over iemands haag en als de eigenaar luid genoeg protesteert, trekt men naar andermans haag. Ik hoop nu dat deze regering eindelijk eens wil werken volgens het prisoner's dilemma. Lawaai zal er altijd zijn, daar is geen ontkomen aan. Het enige wat kan werken, is dat alle partijen rond de tafel gaan zitten en er wordt gearbitreerd volgens een 'lustenverdeelmodel'. Stilte is een lust. Geef alle gebieden evenveel rust. We zitten hier met het Brussels Gewest dat zegt: wij hebben geluidsnormen en wij willen niks."

Twee jaar duurde de oorlog van werkgroep Daedalus tegen het plan van toenmalig minister van Mobiliteit Isabelle Durant. Uiteindelijk stapte zij twee weken voor de verkiezingen van 2003 op en kwam er onder minister Bert Anciaux een nieuw spreidingsplan waar twee van de drie partijen mee konden leven. De noordrand werd ontzien, en ook Brussel.

"We hebben een zandkorrel in de rivier verlegd. Lang heb ik gedacht dat het een kei was, maar twaalf jaar later blijkt het iets voorlopig te zijn. Van enkele Vlaamse toppolitici kreeg ik de laatste jaren te horen: 'Ja, we vormen een minderheid binnen de federale regering, je moet dat begrijpen.' Nu is de teneur: 'De Franstaligen zitten met enkel MR in de minderheid, we kunnen hen niet om het even wat opleggen.' Het komt er dus op neer dat wij Vlamingen altijd water in de wijn moeten doen."

---

'Tien jaar lang het allerergste meegemaakt'

Peggy Cortois

Voorzitter UBCNA
Is tegen vliegtuigen boven de oostrand en voor 'een redelijke spreiding'

"België is het enige land in de wereld waar politici met elkaar een akkoord moeten zien te vinden over waar een vliegtuig moet landen en opstijgen. Ik ken geen enkel ander land waar dat zo is. België is het enige land ter wereld waar niet de wind, maar de politiek beslist waar vliegtuigen opstijgen en landen.

Peggy Cortois, dochter van de vroegere burgemeester van Vilvoorde, ontvangt ons in haar villa in Kraainem. Ze is voorzitter van het Union Belge Contre les Nuisances Aériennes (UBCNA), een hoofdzakelijk Franstalig clubje met als ereleden onder meer de niet-benoemde burgemeesters van Wezembeek-Oppem en Kraainem. Cortois heeft haar eigen bedrijf dat materiaal voor bedrijfspromotie importeert vanuit China.

"Wij hebben een hoop juristen in huis, piloten, mensen die op de luchthaven werken, mensen die hier wonen. Ik ben pas in 2003 erg actief geworden. Men begon te morrelen met de routes, en opeens kregen wij hier dertig tot vijfendertig landingen in een nacht. Dat zijn dus toestellen die 250 meter boven je dak hun landing inzetten. Dan kun je drievoudig isoleren, niets houdt dat gedaver tegen. We hebben zeker twintig rechtszaken ingespannen en er ook een aantal gewonnen."

Het meest efficiënte wapen dat de UBCNA tot dusver wist te mobiliseren, was een zekere Philippe Touwaide. Hij beweegt zich al sinds de jaren tachtig als een schim op het schaakbord. Hij was lang actief bij UBCNA, en wordt achter de schermen een rol toegedicht bij het besluit van Verhofstadt I om het lawaai richting noordrand te verplaatsen. Hij werd door de cdH benoemd tot kortstondige ombudsman voor klachten over vliegtuiglawaai op de luchthaven. Enkele jaren geleden dook hij op als adviseur op het kabinet van staatssecretaris Wathelet. Hij wordt gezien als architect van de route-Wathelet, die de oostrand vrijwaarde en meer vliegtuigen over de Brusselse kanaalzone stuwde. Een rechter verbood onlangs de route-Wathelet. Binnen de drie maanden moet er een nieuw plan liggen

Jammer, vindt Peggy Cortois: "Bij het opstijgen in Zaventem maakte 45 procent van de vliegtuigen een bocht naar links en nog eens 45 procent een bocht naar rechts. 10 procent vloog rechtdoor, over de kanaalzone. Kijk, het is voor niemand leuk, maar ergens moet er een compromis worden gevonden. We hebben in de oostrand tien jaar lang het allerergste meegemaakt. Men kan nu niet zeggen: 'Neem het maar terug bij jullie.' Dat gaat gewoon niet. Voor mij mag de luchthaven morgen verhuizen, ik zal helpen inpakken, maar zo gaat het niet. De luchthaven is Vlaanderens tweede economische groeipool."

De vraag is wat N-VA en MR gaan doen. Voor N-VA is een gemeente als Kraainem, op papier Vlaams, maar met 84 procent Franstalige kiezers niet meteen een plek waar veel kiezersbeloften kunnen zijn gemaakt.

Cortois: "Dat maakt me bang, dat de N-VA zegt: laat ze dan maar boven de hoofden van de niet-benoemde burgemeesters vliegen. Anderzijds: de MR staat in de oostrand heel sterk. Zij kunnen het ook niet maken."

'Tel de mensen, niet de vierkante kilometers'

Jef Van Damme

Brussels Parlementslid (sp.a)
Is tegen vliegtuigen boven de Brusselse kanaalzone en voor 'een redelijke spreiding'

Zijn vader woont in Lokeren, en laatst hadden we het erover. Hij zei: 'Doe toch niet zo nimby.' Dat kwam even hard aan. Ik weet ook wel dat er altijd een deel van het vliegverkeer over Brussel zal gaan, maar dit gaat om fundamentele keuzes. Het enige criterium dat naast veiligheid zou mogen spelen, is het aantal mensen dat wordt overvlogen."

Jef Van Damme is Brussels Parlementslid voor sp.a en sinds enkele jaren omnipresent in het wat diffuse protest tegen het vliegtuiggedaver boven de kanaalzone. Hij woont met zijn partner en kinderen van twee en vijf aan de Ninoofsepoort, en vooral zij lijdt eronder, zegt hij. "Sarah schiet meerdere keren per nacht wakker."

Anders dan elders, is het Brusselse protest niet te vatten in één actiegroep of één eisenbundel. Air Libre gaat voor weinig minder dan de sluiting van de luchthaven, de iets recenter ontstane organisatie Pas Question wil de vluchten vooral weg uit de oostelijke kanaalzone, de gemeenten Etterbeek, Oudergem en Watermaal-Bosvoorde.

Jef Van Damme: "Eerder nog dan aan het lawaai ben ik me beginnen ergeren aan een uitspraak van staatssecretaris Etienne Schouppe in 2010. Middenin een regering van lopende zaken kwam die met een nieuw spreidingsplan dat hem applaus op alle Vlaamse banken opleverde. Hij sprak toen voor het eerst over het gefaseerd verplaatsen van een aantal vluchten naar de 'dunbevolkte' Brusselse kanaalzone. Dat vond ik bij de beesten af. Zijn quote diende te worden begrepen als: zo'n kanaal is 50 meter breed, op het water wonen geen mensen. Wel, dat is klinkklare onzin. De Brusselse kanaalzone is met verre voorsprong het drukst bevolkte gebied van het hele land. Wat dit gebied anders maakt dan de andere, is dat de mensen die er wonen minder mondig zijn. De meeste mensen in Molenbeek zijn allereerst bezig met overleven, met het vinden van een woning en een baan. Zij kennen de procedures niet, ze hebben niet de tools om een professionele actiegroep op te richten en hun stem te laten horen waar het ertoe doet.

"Wat men het plan-Wathelet noemde, was eigenlijk fase drie van het plan-Schouppe: stapje per stapje meer vliegtuigen en meer hinder concentreren bij de zwakste groep, de mensen die het nu al het moeilijkst hebben. De mensen die hier wonen, in Brussel en in Molenbeek, hebben niet gekozen voor een goedkope verkaveling, om daarna te gaan protesteren tegen het vliegtuiglawaai. Dit zijn de sociaal zwaksten. Dat vind ik gewoon cynisch. Dan is het niet meer ik, de politicus, die ijvert voor de leefbaarheid van mijn wijk. Dit gaat over keuzes. Ik zie elders in de wereld geen steden waar men ervoor kiest de vliegtuigen over het dichtst bevolkte deel van de stad te laten opstijgen.

"Er zullen altijd vliegtuigen over Brussel moeten vliegen, maar de huidige situatie is onhoudbaar. Het grootste probleem zijn de nachtelijke vrachtvluchten. Die maken een hels lawaai. Waarbij je dan denkt: is het echt zo noodzakelijk dat mijn online bestelde pakketje morgen aankomt en niet overmorgen? Ik vind dat de luchthaven 's nachts dicht moet. Het kan in Schiphol, het kan in Basel. En dat zijn dan steden waar de luchthaven, anders dan in Brussel, een eind buiten de stad ligt."

Wat hij verwacht?

"Met een zo grote Vlaamse meerderheid in de nieuwe federale regering zal de druk om de noordrand te ontzien overdonderend zijn. Ik vrees brutale politieke spelletjes."

mensen in de Brusselse kanaalzone ondervinden hinder van de vliegtuigen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234