Zondag 13/06/2021

El Niño is in aantocht

Satellietwaarnemingen laten zien dat het water in de Stille Oceaan momenteel zowat een graad warmer is dan normaal voor de tijd van het jaar. Het ziet er dus naar uit dat er een El Niño in aantocht is. Nicole van Lipzig geeft duiding bij het weerkundig fenomeen.

Het is hartje zomer, de weersverwachting voor de komende week geeft temperaturen rond 25 graden en wij spreken over het kerstkindje, El Niño. Wat is er aan de hand? El Niño kreeg zijn naam van de vissers in Peru, die gedurende sommige jaren geen vis meer vingen rond Kerstmis, omdat het voedselrijke koude water verdween om plaats te maken voor warmer water.Om inzicht te krijgen in het mechanisme achter het ontstaan van een El Niño zullen we eerst wat moeten weten over de normale condities die heersen in de Stille Oceaan, die zich uitstrekt van Oost-Azië en Australië tot Noord- en Zuid-Amerika. De ontdekkingsreizigers die in de 15de eeuw naar verre oorden voeren om de wereld te ontdekken met hun zeilschepen maakten al grif gebruik van de passaatwinden in de tropen die hun schepen van oost naar west bliezen. Die passaatwinden zorgen er eveneens voor dat het zeewater in de Stille Oceaan van oost naar west opgestuwd wordt. Dit water is warm omdat het zich relatief lang aan het oceaanoppervlak bevindt en daar opgewarmd wordt door de zonnestraling. Het westen van de Stille Oceaan is daarom meer dan 3 graden warmer dan het oosten en bovendien is het zeeniveau er maar liefst 60 centimeter hoger dan in het oosten door de opstuwende kracht van de passaatwinden. Het warme water in het westen zorgt voor een destabilisatie van de atmosfeer en er kunnen daarom gemakkelijk neerslag en onweders ontstaan. Normaal gesproken ontvangt Indonesië daarom veel meer neerslag dan bijvoorbeeld Peru. Het temperatuursverschil tussen de oost- en westzijde van de Stille Oceaan zorgt ook voor een drukverschil: waar het warmer is, is de druk lager.Wat gebeurt er nu gedurende een El Niño-jaar? Wanneer de passaatwinden om één of andere reden afzwakken, dan wordt er minder warm water opgestuwd naar het westen van de Stille Oceaan. Het temperatuurverschil tussen oost en west wordt kleiner en, als een gevolg hiervan, neemt ook het drukverschil af. Dit zorgt ervoor dat de passaatwinden nog verder afzwakken. Hierdoor wordt er nog minder water opgestuwd naar het westen, enzovoort. We hebben hier te maken met een positieve terugkoppeling: een verstoring van de normale gang van zaken wordt versterkt, zodat we verder van de evenwichtssituatie raken. Gedurende een El Niño vloeit het warme zeewater dat in het westen was opgestuwd terug over de hele Stille Oceaan. Dit is wat de satellietwaarnemingen nu laten zien.

Koppeling oceaan-atmosfeer

Een El Niño manifesteert zich zowel in de atmosfeer als in de oceaan. Het is in feite de koppeling tussen oceaan en atmosfeer die aan de El Niño ten grondslag ligt. Gedurende een El Niño-jaar is de druk in Tahiti (Polynesië) groter dan in Darwin (Australië), terwijl gedurende La Niñacondities het omgekeerde het geval is. Het La Niñafenomeen is het tegenovergestelde van een El Niño. Gedurende een periode van vijf maanden of langer is de temperatuur in de Stille Oceaan lager dan normaal en zijn de passaatwinden sterker. El Niño- en La Niñacondities wisselen elkaar af met periodes tussen twee en zeven jaar. Met het bovenstaande is nog niet verklaard wat de aanzet geeft tot een El Niño en La Niña. Het mechanisme, dat gezocht moet worden in de interactie tussen oceaan en atmosfeer, is nog niet goed begrepen en onderwerp van veel onderzoek.De gevolgen van de El Niño zijn groot. Omdat het voedselrijke koude water aan de kust van Peru, aangevoerd door de zogenaamde Humboldtstroming vanuit het zuiden, plaats moet maken voor de warme wateren stort de lokale economie, die grotendeels gebaseerd is op visvangst, gedurende een El Niño-jaar ineen. Maar ook de neerslagpatronen verschuiven. Wanneer de poel van warm water in de Stille Oceaan naar het oosten verschuift, dan verschuiven ook de onweders en neerslag. Dat komt omdat het warme water de onderste lagen van de atmosfeer opwarmt en daardoor de atmosfeer destabiliseert. Ook de zeer sterke winden op 9 à 10 kilometer hoogte (straalstromen), stormbanen en moessonsystemen verplaatsen zich. Er is droogte in Zuid-Afrika, Zuid-India, Sri Lanka, Filipijnen, Indonesië, Australië, Zuid-Peru, West-Bolivia, Mexico en Centraal-Amerika, terwijl zware neerslag en overstromingen Bolivia, Ecuador, Noord-Peru, Cuba en de Verenigde Staten teisteren. Ontwikkelingslanden die afhankelijk zijn van visvangst en landbouw worden dus met name getroffen door El Niño.

Voorspelling

Gezien het grote effect van een El Niño probeert men al sinds de jaren 50 een verwachting op lange termijn te maken. Een betrouwbare voorspelling van het weer op een bepaalde dag is - zelfs in de tropen - onmogelijk voor een periode van meer dan twee weken. Echter, momenteel wordt er hard gewerkt aan de kansverwachtingen voor het gemiddelde weer over enkele maanden. De basis voor die zogenaamde seizoensverwachtingen zijn de relatief langzame veranderingen in de oceaantemperatuur. De El Niño van 1997-’98 was een mooi voorbeeld van het nut van die seizoensverwachtingen. Het was één van de sterkste sinds het begin van de waarnemingen rond 1841, met plaatselijke zeewatertemperaturen 5,5 graden hoger dan normaal. Al in februari ’97 waren er aanwijzingen dat er een El Niño aankwam en in juni werd het duidelijk dat het een van de sterkste sinds het begin van de waarnemingen zou kunnen worden. Voorspellingen werden gemaakt in augustus 1997, die grotendeels zijn uitgekomen.Ook nu duiden modelberekeningen op een verdere ontwikkeling van El Niño. De meeste modellen voorspellen een middelsterke El Niño met een temperatuurafwijking in de oceaan van 1,5 graden voor het eind van het jaar. In België zijn de mogelijkheden voor seizoensverwachtingen vrij beperkt, omdat ons weer in veel mindere mate van de zeewatertemperatuur afhangt. Ook het effect van een El Niño is klein in België, zodat we ook voor deze winter geen merkbaar effect op het weer in onze regionen hoeven te verwachten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234