Dinsdag 13/04/2021

Wetenschap

Eindelijk weten natuurkundigen het zeker: het higgsdeeltje geeft alles massa

Een onderdeel van het CMS-experiment.  Beeld AFP
Een onderdeel van het CMS-experiment.Beeld AFP

Eindelijk weten natuurkundigen het helemaal zeker: het befaamde higgsdeeltje geeft alle materie massa. Het deeltje werd in 2012 al ontdekt en er werd ook al een Nobelprijs voor toegekend. Maar strikt genomen is nu pas aangetoond dat massa daadwerkelijk uit het deeltje voortkomt.

Deze middag werden de resultaten uit twee grote experimenten in de kwantumfysica bekendgemaakt in het Italiaanse stadje Bologna. Dankzij die experimenten kunnen wetenschappers voor het eerst de twee zwaarste deeltjes die tot nu toe gekend zijn, higgsdeeltjes en zogeheten 'topquarks', met elkaar linken. Tijdens de experimenten lieten ze protonen op elkaar botsen in de LHC-deeltjesversneller in het CERN, in Genève. Daaruit bleek dat tussen de brokstukken van de botsende protonen soms tegelijk higgsdeeltjes en zogeheten 'topquarks' ontstonden. Topquarks zijn zwaar en het eerste echte onderdeel van materie dat samen met higgsdeeltjes optrekt.

De metingen werden gedaan door de twee grote detectoren op CERN in Zwitserland en het concurrerende CMS-experiment. Die ondergrondse apparaten volgen de brokstukken van op elkaar botsende protonen in de LHC-versneller en nieuwe deeltjes die daarbij ontstaan. CMS meldde onlangs de eerste higgs-topquarkbotsingen, Atlas bevestigt die nu ook.

Een protonenbotsing in het CMS-experiment van CERN. Beeld AFP
Een protonenbotsing in het CMS-experiment van CERN.Beeld AFP

Invloed higgsveld

In theorie bewijst het higgsdeeltje vooral het bestaan van een universele invloed, het higgsveld, waar andere deeltjes meer of minder last van hebben. Peter Higgs bedacht het mechanisme eind jaren 70, omdat massa in de gangbare deeltjestheorie geen rol speelt. Het higgsveld is daarvoor een logische aanvulling.

Sommige deeltjes, zoals fotonen, merken niks van het higgsveld. Andere, zoals het elektron of een topquark, voelen een invloed die kenmerkend is voor hun massa. Waarom het ene type deeltje het higgsveld sterker voelt dan het andere, is overigens niet bekend.

De gemeten topquarks zijn verwant aan de kleinste bestanddelen waaruit de kerndeeltjes in atomen in materie zijn gemaakt. De metingen waarmee in 2012 het bestaan van het higgsdeeltje werd aangetoond, waren nog gebaseerd op het ontstaan van krachtdeeltjes die niet in gewone materie voorkomen, waaronder paren lichtdeeltjes of fotonen, die zelf geen massa hebben. Het jaar erna kregen Higgs en de Belgische medevoorspeller François Englert de Nobelprijs voor het idee van het extra massagevende veld.

Zwaarste bestanddeel topquark

De topquark is het zwaarste bestanddeel van materie en is ongeveer 170 keer zo zwaar als een proton. Het kan alleen worden gemaakt als deeltjes met enorme energie op elkaar worden geschoten, waarbij die energie kortstondig in massa wordt omgezet.

Voor de ontdekking van de higgs, ruim dertig jaar nadat de Schot Peter Higgs en andere theoretici die hadden voorspeld, was dat voldoende, zegt de Nijmeegse deeltjesjager Nicolo de Groot van de Radboud Universiteit. Maar de huidige metingen bieden de ultieme zekerheid. "Aan het higgsmechanisme twijfelde eigenlijk niemand. En er waren al wel indirecte metingen. Maar dit is voor het eerst een rechtstreeks bewijs voor de koppeling met materie."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234