Dinsdag 18/06/2019

Eindelijk weer één vijand

Met het bezoek van de Amerikaanse president Trump aan ons land, mobiliseren de linkse organisaties en politieke partijen zich voor een lekker ouderwetse, grote betoging in Brussel. Brengt Trump de dagen van de grote antirakettenbetogingen terug?

"Godverdomme, weg die bommen!", het was een van de vele slogans die op 23 oktober 1983 in de Brusselse straten weerklonken. In die tijd bracht de betoging tegen de plaatsing van kernraketten door de NAVO nog 400.000 mensen op de been. De manifestatie werd de grootste betoging die België ooit gezien heeft.

Nu Trump woensdag de NAVO-top aandoet, is de vredesbeweging weer van de partij. De betoging begint die dag om vijf uur in de namiddag aan het Noord-Station en zal via het Sainctelette-plein, het Klein Kasteeltje, de Dansaertstraat en de Beurs terug naar het Noordstation trekken.

Waar er nu tegen betoogd wordt? Meer nog dan wat Trump op de top zal komen vertellen (Europese landen als België moeten nu eindelijk die 2 procent van het bnp aan defensie gaan besteden, de VS kunnen niet blijven opdraaien voor de kosten van de trans-Atlantische veiligheid) klinkt protest tegen zowat alles waar Trump voor staat.

"We willen een signaal geven", zegt Natalie Eggermont, woordvoerder van de betoging. "We willen tonen dat Trumps militarisme, antisociaal beleid en racisme hier niet welkom zijn. Het klopt dat onze standpunten niet heel concreet zijn, maar we willen ons protest graag breed houden, zodat we zo veel mogelijk mensen op de been kunnen krijgen."

Inspiratie

De betoging werd in gang gezet door vier studenten. Vlak na de verkiezing van Trump in november vorig jaar maakte Eggermont samen met Michel Haas, Olivier Goessens en Bakou Mertens al een evenement aan op Facebook om te demonstreren tijdens het bezoek van Trump aan de NAVO-top.

Het kwartet weet, ondanks de jeugdige leeftijd, wel wat af van actievoeren. Goessens is voorzitter van de PVDA-studentenafdeling Comac aan de VUB in Brussel, Eggermont zette eerder de schouders onder de klimaatbeweging Climate Express en Bakou Mertens zit bij de ecologische studentengroep UGent1010.

Het duurde niet lang voor Belgische middenveldorganisaties zich bij het initiatief aansloten. Van de vrouwenbeweging FEMMA, over Hart Boven Hard tot 11.11.11 en de vakbonden: allemaal mobiliseren ze mee. In hun kielzog verschenen ook de internationale vredesbewegingen op het appel.

Als ze het heeft over wat voor de inspiratie gezorgd heeft voor het initiatief, verwijst Eggermont naar recente protestbewegingen als Black Lives Matter en Occupy Wall Street. "De vrouwenbewegingen zullen ongeveer 500 roze mutsen maken, die ook al verschenen op de Women's Marches, de internationale vrouwenmarsen die vlak na de verkiezing van Trump van start gingen."

Waar Eggermont verwijst naar actuele protestbewegingen, zien doorwinterde manifestanten als Ludo De Brabander van Vrede vzw ook een duidelijke parallel met de protesten in ons land tegen de oorlog in Irak in 2003. "De vredesbeweging kon steeds breed mobiliseren", zegt hij. "We hebben toen een goede 200 organisaties op de been gekregen. Dat was in het begin van het digitale tijdperk, wanneer alles nog per mail gebeurde."

Steun van links

Ook de vakbonden, de linkse partijen Groen/Ecolo, sp.a en PVDA doen actief mee aan de betoging. De groene partijen zullen zich tijdens de betoging wel toespitsen op Trumps controversiële standpunten inzake klimaatverandering. "De slogan Trump not Welcome vinden we iets te negatief", zegt Groen-woordvoerder Jonas Dutordoir.

"Wij vinden dat iedereen welkom is in Brussel. Maar dit is natuurlijk een excellente gelegenheid om Trumps klimaatbeleid aan te klagen. Daarom marcheren we onder de slogan Make Climate Great Again. We merken ook dat onze vele jonge leden een grote behoefte hebben om in actie te komen. Verandering is het nieuwe normaal."

Dutordoir benadrukt dat Groen niet enkel problemen heeft met Trumps klimaatbeleid: "Ook het inreisverbod tegen moslims, Trumps standpunten over vrouwen en zijn conservatieve, gesloten beleid vinden we problematisch."

Ook de sp.a roept zijn leden en politici op om aan de betoging deel te nemen. Woordvoerster Sarah Vandecruys: "Wij klagen vooral Trumps antisociale beleid aan en kanten ons ook tegen zijn openlijk seksisme en racisme. Welke sp.a-prominenten aan de betoging zullen deelnemen, is nog niet helemaal zeker. Ik kan al wel zeggen dat een aantal van onze parlementariërs zal meestappen."

Na de nodige onderhandelingen tussen vertegenwoordigers van de deelnemende bewegingen kwam er ook een akkoord over wie tijdens de betoging het woord mag voeren. Ludo De Brabander: "We pakken vooral uit met enkele buitenlandse gasten. Zo zal onder anderen Ann Wright van Veterans for Peace een korte toespraak houden. Wright is een oud-kolonel van het Amerikaanse leger en nam ontslag omwille van de Irak-oorlog. Ook de Brits-Pakistaanse Maz Saleem komt aan het woord. Saleems vader werd vier jaar geleden door een neonazi vermoord." Daarnaast zijn er nog twee vertegenwoordigers van Standing Rock die het slachtoffer zijn van Trumps beslissing om een pijpleiding door hun indianenreservaat te trekken."

Een van de Belgische sprekers is vakbondssecretaris Veerle Verleyen van het LBC-NVK.

Wie zeker niet zal spreken is Abou Jahjah. Als vertegenwoordiger van Movement X had Jahjah woensdag een toespraak willen houden, maar dat zagen de andere deelnemers niet zitten. Een verongelijkte Jahjah beschuldigde de organisatoren daarop van links racisme. Ludo De Brabander, die het in het verleden nochtans vaak opnam voor Jahjahs vrije meningsuiting, betreurt de polemiek en vindt de reactie van Jahjah overdreven. "Links racisme? Je moest eens weten hoeveel mensen van vreemde origine aan deze betoging meewerken. Dit is te gek voor woorden, maar deze betoging is te belangrijk om hier nog veel woorden aan vuil te maken."

De Trump-betoging is een test voor de levensvatbaarheid van de vredesbeweging, zo'n 35 jaar na de grote antirakettenbetogingen. De organisatoren hopen op minstens 10.000 betogers, ook al is dat met de sociale media moeilijker dan ooit in te schatten.

Trump Not Welcome werd onmiddellijk na de verkiezing van Donald Trump gestart en dat leverde al snel 10.000 mensen op die verklaarden naar de mars in Brussel te zullen komen en 20.000 mensen klikten aan dat ze geïnteresseerd waren. Ter vergelijking: de laatste grote Belgische vredesmars, tegen de invasie in Irak in 2003, lokte 60.000 demonstranten.

De Brabander benadrukt dat dit slechts indicatieve getallen zijn. "Veel mensen verklaarden via Facebook te zullen komen, maar dat was natuurlijk op het moment dat het nieuws van Trumps verkiezing nog vers was. Nu zijn we natuurlijk al enkele maanden verder, maar we hopen natuurlijk dat de ondertekenaars van destijds nog steeds even verontwaardigd zijn."

Ook de Crowdfunding-oproep voor de manifestatie is een onzekere graadmeter voor de mobilisatiekracht van dit initiatief. De organisatoren willen 5.500 euro ophalen om een aantal kosten te dekken zoals een geluidsinstallatie en veiligheidsvoorzieningen. Het goede nieuws is dat 93 procent van dat bedrag ondertussen al opgehaald werd, het minder goede nieuws is dat er slechts een luttele 152 donoren waren: niet echt spectaculair voor een massabetoging.

Heeft dit wel zin?

Net omdat de betoging van aanstaande woensdag herinneringen oproept aan de tijd van de protesten tegen de kruisraketten en de Irak-oorlog, rijst dezer dagen de vraag op of Belgisch verzet tegen een machtige Amerikaanse president wel zin heeft. Ondanks de rakettenbetoging van 1983, plaatste de regering-Martens toch kruisraketten in Florennes en de oorlog in Irak ging door, zelfs zonder de goedkeuring van de VN.

"Een sociale beweging kan in elk geval invloed uitoefenen op de publieke opinie", zegt Ruud Wouters, die bij de Universiteit van Antwerpen onderzoek doet naar de berichtgeving over sociale bewegingen en de impact van protest. "Ik denk dat de betogingen zeker een rol gespeeld hebben in hoe België via de Veiligheidsraad met daarin Frankrijk en Duitsland druk heeft gezet om de oorlog in Irak te proberen vermijden", zegt hij.

Volgens Wouters is er dan sprake van een wisselwerking tussen de betogingen, de publieke opinie en de politiek. Buitenlandse kwesties dwingen politici namelijk om een positie in te nemen. "Er is in Europa bijna meer aandacht geweest voor de Amerikaanse verkiezingen dan voor nationale verkiezingen", zegt Wouters. "Politici moeten zich dan ook ten opzichte van Trump profileren, willen ze zieltjes winnen."

Verschillende motieven

De grote zwakte van deze bewegingen is echter dat ze zo los georganiseerd zijn dat er geen consistentie in zit, denkt Wouters. Omdat de motieven van de verschillende groepen ver uit elkaar kunnen liggen, is het moeilijk om een concreet programma op te stellen, laat staan dat te realiseren.

Een protestbeweging als Occupy Wall Street kreeg bijvoorbeeld kritiek omdat ze nooit met een uitgewerkt plan kwam om de buitensporigheden van de Amerikaanse financiële sector aan te pakken. Bijgevolg verdween de beweging goeddeels van de radar nadat de betogers eind 2011 uit het New Yorkse Zucotti-park verdreven werden, al leeft het gedachtegoed van de beweging nog verder in slogans als 'We are the 99%', waarnaar ook de anti-Trump-beweging van woensdag verwijst.

Dichter bij huis is Hart Boven Hard recent begonnen om de standpunten van de beweging te concretiseren in een 'normaliteitsverklaring' in aanloop naar de verkiezingen van volgend jaar. "Onder het motto 'wat tegenwoordig normaal is, vinden wij niet normaal' nodigt Hart Boven Hard iedereen uit om na te denken over vier grote thema's", zegt initiatiefnemer Wouter Hillaert. "De relatie tussen arbeid en vrije tijd, de groeiende ongelijkheid, diversiteit en als laatste onderwijs en cultuur."

Dat project werd gelanceerd op de Grote Parade van Hart Boven Hard begin deze maand. Kreeg de beweging twee jaar geleden nog ruim 20.000 mensen op de been, dit jaar moest ze het stellen met ongeveer de helft. "We ondervinden na twee jaar de nood om meer op de lange termijn te gaan denken", zegt Hillaert. "Al is het nog steeds zo dat we een breed verhaal brengen waarin de mens centraal staat, het is wel de bedoeling om duidelijk onze prioriteiten af te bakenen."

Het protest tegen Trump circuleert ondertussen verder rond grote thema's als racisme en seksisme, maar de noodzaak tot verzet wordt zo breed gedeeld dat het er niet naar uitziet dat er snel een eind aan komt. Ook de organisatoren van Trump Not Welcome staan in contact met buitenlandse initiatieven, die van plan zijn om hun ongenoegen over Trump te uiten. "Voor hij naar Brussel komt, gaat hij eerst naar Israël en Rome", zegt Eggermont. "Er zal protest zijn in elk land dat hij bezoekt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden