Vrijdag 18/10/2019

'Eindelijk weer chef met brutale bek'

Morgen krijgt Bruno Tobback het stuur van de sp.a in handen. Geen seconde te vroeg, vindt zijn ruime aanhang binnen de partij. Eerste opdracht: de Vlaamse socialisten weer uit een mond laten spreken. Een brutale mond, dat wel. 'Zoiets als de G1000, dat hadden wij verdomme moeten uitvinden.'

Bart De Wever werd in maart met 99,3 procent van de stemmen herkozen tot voorzitter van de N-VA. PS-chef Elio Di Rupo moest twee maanden later met een score van 96,7 procent amper onderdoen. Ook Tobback hoopt op een stalinistische score - "hoe dichter tegen de 100 procent, hoe liever" - en die kans is verre van denkbeeldig. Niet alleen omdat hij de enige kandidaat is, maar omdat hij sinds de eeuwwisseling de eerste 'echte' voorzitter van de Vlaamse socialisten wordt.

Steve Stevaert volgde Patrick Janssens op toen die burgemeester van Antwerpen werd, Johan Vande Lanotte volgde Stevaert op toen die gouverneur van Limburg werd en Caroline Gennez volgde Vande Lanotte op omdat die haar eigenhandig voor het vuurpeloton zette nadat hij de verkiezingen had verloren. Tobback is uit eigen beweging kandidaat, in een traditionele voorzittersverkiezing. Een verademing voor de partij.

Dat hij geen concurrentie heeft, vindt de nieuwe voorzitter niet zo erg. "Ik ben nu al wekenlang door Vlaanderen aan het reizen om in debat te gaan met de sp.a-leden. Dat zijn bijzonder interessante avonden. Als ik een of meerdere tegenkandidaten zou hebben, dan zaten we mekaar elke avond vliegen af te vangen. Is dat beter voor de partij? De voorzittersverkiezingen bij Open Vld waren zogezegd het summum van interne democratie, maar ik vraag me af of iémand nog weet hoe verschillend die drie kandidaten het liberalisme definieerden. Ik vraag me nog altijd af hoe Alexander De Croo het definieert, maar goed."

Hoe hij zelf het socialisme definieert, daar moet hij geen vijf seconden over nadenken. "Met gemeenschappelijke investeringen een resultaat boeken waar iedereen mee gebaat is. Dat is socialisme, waar ook ter wereld. Die definitie maakt socialisme beschikbaar, aantrekkelijk en voordelig voor de drukkersgast die 1.200 euro netto per maand verdient. Maar het kaderlid dat gebruik maakt van alle gemeenschappelijke voorzieningen van de welvaartsstaat is er evengoed bij gebaat."

"Denk nu niet dat we met Tobback plots een ruk naar links gaan nemen", slaat ex-voorzitter Vande Lanotte meteen een paar dromen aan diggelen. "Ik hoor dat her en der verkondigen: dat we terug naar vroeger moeten gaan, naar het traditionele socialisme. Ik hoor dat al sinds 2007 en ik vind het onzin. Het is niet omdat Louis Tobback vijftig jaar geleden voor een bepaald soort socialisme stond, dat zijn zoon dat nu ook doet. Dat is een mythe. Bruno is een moderne socialist."

Niet te braaf

Een moderne socialist met een grote bek. Running mate Joke Quintens zag op hun ronde door Vlaanderen vanop de eerste rij hoe Tobback opleefde als er kritiek uit de zaal kwam. "Hij kan kritiek heel snel en heel gevat pareren, uit de losse pols. Dat talent heeft hij. Echt op zijn best is hij als iemand hem onder de gordel probeert te pakken, en hij extra spitant terug mag slaan. In een stiel die zich vaak en veel op het publieke forum afspeelt, is dat een belangrijke troef."

Of die ronde van Vlaanderen nu halt hield in Leuven, Antwerpen of Oostende, overal kreeg Tobback de voorbije weken dezelfde hoofdopdracht mee. Geef de sp.a weer een scherper profiel. En ook: wees vooral niet te braaf. "We moeten voor onze fond durven gaan, op een manier die risico's inhoudt", heeft Tobback onthouden. "Niet meer denken: welke doelgroep willen we bereiken? Doelgroepen maken mij niet uit. Als ik niet geloof dat mijn verhaal goed is voor iedereen, moet ik het ook niet proberen te verkopen."

"De sp.a moet de partij worden van iedereen die iets wil doén. Mensen die iets willen doen voor de samenleving en niet alleen kijken wat ze eruit kunnen halen, dat is waar de sp.a voor moet staan. Dat zijn onze mensen. Zoiets als de G1000, dat hadden wij verdomme moeten uitvinden. We hebben ons al die jaren dat we mee in het bestuur zaten in slaap laten wiegen. We zijn de verdedigers geworden van het systeem, van de machine. Van de dingen zoals ze zijn, met hier en daar wat kleine aanpassingen. We moeten het verleden in vraag durven stellen, ook onze eigen verwezenlijkingen. Als de wereld vooruit gaat, moet de machine ook mee vooruit."

Crombez, Termont, Smet, Vandenbroucke zelfs, allemaal werden ze na het aangekondigde einde van het tijdperk-Gennez door partijgenoten gepusht om zich kandidaat te stellen als partijleider. Maar allemaal vinden ze dat Tobback de aangewezen kopman is om de partij het scherpere profiel te geven waar ze zo naar snakt. "Hij kan als geen ander zijn mening scherp verkondigen", vindt Crombez. "Ik ga daar niet flauw over doen, ik vind dat ontzettend belangrijk in de huidige politieke sfeer. Want laat ons niet vergeten dat de discussie die voor socialisten het allerbelangrijkst is - over de economie, over de sociale zekerheid, over de welvaartsstaat - nog gevoerd moet worden."

Tobback is zich ervan bewust dat er zich fundamentele keuzes opdringen. "Wie heeft de crisis gevoeld in 2008? De mensen die aandelen hadden van Fortis en de mensen die hun job hebben verloren. Maar de grote meerderheid is ontsnapt. In de meeste landen is die trouwens op een bijzonder socialistische manier aangepakt, zelfs in de Verenigde Staten. De gemeenschap heeft de lasten op zich genomen. De grote uitdaging is om nu, op het moment dat de gemeenschap die last moet verteren, dat ook op een socialistische manier te doen."

"Natuurlijk wil ik in een regering geraken als die me daartoe de kans biedt. Ik zou zot zijn om het niet te doen. Maar het is totaal fout dat we er absoluut bij willen zijn, laat staan dat het onze enige ambitie is. Er zijn soorten regeringen waar ik niet aan meedoe, ook niet als ze geleid worden door Elio Di Rupo. Iedereen langer laten werken, zoals de N-VA vraagt, en tegelijkertijd de grootverdieners ongemoeid laten: zonder ons. De inspanning moet gelijk verdeeld worden. Noteer: aan eenzijdigheid doe ik niet mee. Ik wil niet zoals David Cameron en andere vrienden van Bart De Wever dat je meer dan tienduizend euro moet betalen om te mogen studeren."

Vande Lanotte meent dat Tobback er beter voor staat dan Gennez vier jaar geleden. "Caroline moest de partij door de storm loodsen. Op dat moment kan je niet zeggen 'kijk eens wat een schoon huis ik heb'. Nee, dan is het overleven geblazen. Ze heeft het niet makkelijk gehad. Mijn generatie heeft het haar extra zwaar gemaakt. Frank Vandenbroucke, ik, nog een paar anderen: niet dat we Caroline stokken in de wielen hebben gestoken, maar je staat daar uiteindelijk toch in de weg, hé."

"We zijn teveel met onszelf bezig geweest", vindt ook Tobback. "In tijden dat het slecht gaat, is het niet onlogisch dat je je terugplooit op jezelf, maar dat hebben we de voorbije jaren teveel gedaan. Teveel personenkwesties, teveel structuren. Teveel Het Apparaat."

Vande Lanotte waarschuwt Tobback dat hij als voorzitter een andere rol moet spelen dan hij gewoon is. "De laatste jaren was hij een vrijbuiter. Die rol lag hem wel, strookt wel met zijn karakter. Als kamerfractieleider moest hij tegen de schenen schoppen, de polemiek opzoeken. Dat vond hij geweldig geestig. Naar buiten toe mag een voorzitter gerust polemisch zijn, maar intern moet hij vooral verzoenen."

De sp.a uit één mond laten spreken, dat is voor Vande Lanotte de allerbelangrijkste taak van Tobback. "De partij heeft veel personaliteiten, veel goeie personaliteiten. Burgemeesters als Patrick Janssens en Daniël Termont, jonge dertigers als Gennez en Crombez, vijftigers als Vandenbroucke en ikzelf, (zoekt naar het woord) belegen - laat het me zo uitdrukken - figuren als Freddy Willockx en Louis Tobback, onze Vlaamse ministers, noem maar op. De voorbije jaren deed iedereen een beetje zijn eigen ding. Dat zijn de naweeën van twintig jaar regeren. Het is aan Bruno om al die prestaties en al die meningen te stroomlijnen. Hij moet geen dictator worden, maar het moet strakker."

Postjes

"Ik ga niet de fout van het verleden maken om teveel bezig te zijn met de postjes", zegt Tobback zelf. "Als de sp.a alleen maar moet dienen als een soort van carrière-apparaat, het spijt me zeer, maar dan is het zonder mij. Heel die discussie over wie nu de beste, de mooiste of de slimste minister is, ik voer ze wel als het zover is.

"(nadrukkelijk) Ik heb geen clubje. Ik wil tegen iedereen kunnen zeggen wat ik te zeggen heb. Vraag het aan de hele partij, niemand zal de Vrienden van de Voorzitter kunnen aanduiden. Eerst het verhaal, dan zien we wel wie zich daar achter kan scharen en wie niet. Wie mij een dwazekloot vindt, tja, die kan best zijn conclusies trekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234