Woensdag 30/11/2022

Eindelijk weer baas in eigen land

Nu de Irakezen het gevoel hebben dat zij zichzelf hebben bevrijd, lijken het door de sjiieten gedomineerde Iraakse leger en het bewind van Maliki meer legitimiteit en zelfvertrouwen te krijgen

Thomas L. Friedman koestert hoop voor Irak

@5 INFO Opinie:Thomas L. Friedman is columnist bij The New York Times.@4 DROP 2 OPINIE:Ik ben net terug uit Egypte en het Suezkanaal blijft me bezighouden. Want toen ik vanuit Caïro naar Irak keek, schoot het mij te binnen dat de Irakezen misschien net het Suezkanaal overgestoken hebben. Dat zou goed nieuws zijn.

Waar heb ik het over? Anwar Sadat, gewezen Egyptisch president, had nooit vrede kunnen sluiten met Israël als hij niet in 1973 op Jom Kipoer het Suezkanaal was overgestoken om zijn buurland aan te vallen. "De oversteek", zoals de Egyptenaren die verrassingsaanval nog altijd noemen, was even belangrijk in psychologisch als in militair opzicht. Hij wiste de vernedering van de Egyptische nederlaag in de oorlog van 1963 uit en schonk de Egyptenaren de waardigheid en het zelfvertrouwen om als militaire gelijken vrede te sluiten met Israël. Hoewel de militaire realiteit complexer was, hadden de Egyptenaren het gevoel dat zij Sinaï zelf hadden bevrijd.

Een van de eerste dingen die ik besefte toen ik na de Amerikaanse invasie Irak bezocht, was dat de Irakezen zich schaamden omdat zij zich door de Amerikanen hadden laten bevrijden in plaats van het zelf te doen. Dat is een van de redenen waarom ze nooit met bloemen gooiden. Je voelt je vernederd wanneer een ander je eigen vaderland moet bevrijden. En vernedering is volgens mij de meest onderschatte kracht in de internationale betrekkingen, zeker in het Midden-Oosten. Dat verklaart ook waarom de Irakezen zich in het begin niet verantwoordelijk voelden voor hun overheidsinstellingen, zoals de Voorlopige Autoriteit van de Coalitie. Ze hadden er niet voor gevochten. Ze kregen ze aangereikt. Mensen moeten vechten en hun eigen vrijheid veroveren. Pas dan krijgen hun instellingen legitimiteit.

In de jongste maanden lijkt de gematigde meerderheid in Irak zich eindelijk te hebben bevrijd. Geholpen door de troepenuitbreiding van president Bush hebben de gematigde soennitische stammen zich in hun provincies uit de greep van Al Qaida bevrijd. En de gematigde sjiieten, vertegenwoordigd door premier Nuri al-Maliki en het Iraakse leger, hebben Basra, Amara en Sadr City bevrijd van de militie van het Mahdileger en de pro-Iraanse doodseskaders. Misschien zullen we op een dag terugblikken op deze periode en beseffen dat dit de echte bevrijdingsoorlog van Irak was. De oorlog die wij vijf jaar geleden hebben aangevoerd, telt niet mee.

Nu de Irakezen het gevoel hebben dat zij zichzelf hebben bevrijd, lijken het door de sjiieten gedomineerde Iraakse leger en het bewind van Maliki meer legitimiteit en zelfvertrouwen te krijgen. Bovendien neemt de kans toe dat de soennieten zullen deelnemen aan de volgende parlementsverkiezingen, nadat ze de vorige ronde grotendeels geboycot hadden. De Koerden hadden zichzelf al bevrijd en bezaten dat zelfvertrouwen. Het feit dat zowel Al Qaida als Iran te ver gegaan zijn, heeft geholpen. Het enige goede aan extremisten is dat ze niet weten wanneer ze moeten stoppen. Al Qaida heeft in Irak bloedbaden aangericht onder onwillige soennieten, heeft hoofden afgehakt, huwelijken afgedwongen, stammenleiders neergemaaid en sjiieten met honderden tegelijk afgeslacht. Tegelijkertijd trachtten pro-Iraanse sjiitische extremisten in Basra en Bagdad de nog altijd grotendeels seculiere sjiitische meerderheid een orde in talibanstijl op te leggen, van hoofddoeken tot een verbod op alcohol.

Uiteindelijk leek die onderdrukking van moslims door moslims een woedende reactie op te wekken: "Dit pikken we niet meer". Zowel de gematigde soennieten als de gematigde sjiieten hebben zich van hun eigen extremisten ontdaan en zijn op die manier weer baas in eigen land geworden. Eigenaardig genoeg was Osama bin Ladens luitenant Ayman al-Zawahiri de persoon die deze reactie het best zag aankomen en die waarschuwde voor haar gevolgen voor Al Qaida. Denk aan de beroemde brief van 9 juli 2005 van Zawahiri aan Abu Musab al-Zarqawi, de leider van Al Qaida in Irak. Zawahiri waarschuwde Zarqawi dat hij moest ophouden om met zijn campagne van zelfmoordaanslagen en ontvoeringen zoveel sjiieten en zelfs soennieten te vermoorden.

"Veel van uw islamitische bewonderaars onder het gewone volk stellen zich vragen over uw aanvallen op de sjiieten", zei Zawahiri in zijn brief. "Hun vragen worden scherper wanneer een van hun moskeeën aangevallen wordt... Ik denk dat de islamitische bevolking dit niet zal aanvaarden, hoe hard u ook uw best doet om het uit te leggen. De afkeer van dergelijke aanvallen zal aanhouden... De islamitische bevolking die u steunt en die van u houdt, zal evenmin vrede vinden met bloedbaden op gijzelaars..."

Zarqawi heeft die raad niet gevolgd.

Maar let op: twee parallelle bevrijdingsoorlogen zijn nog altijd geen nationale eenheidsbeweging. Een burgeroorlog in Irak blijft een mogelijkheid. Niet alle soennieten en sjiieten hebben hun 'oversteek' gemaakt. Irak is nog lang niet gezond. En nu de sjiitische en soennitische gemeenschappen meer verantwoordelijkheid opnemen voor hun eigen land, zullen we binnen elke gemeenschap een intense machtsstrijd zien. Hoe meer oliedollars, hoe meer om voor te vechten.

Maar als we geluk hebben, zal die strijd vooral in de politieke arena gestreden worden. Als we geen geluk hebben? Laten we daar maar liever niet aan denken.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234