Dinsdag 17/09/2019
Rex-leider Léon Degrelle spreekt het Waalse Legioen van de Waffen-SS toe in Charleroi tijdens WO II. 

Exclusief WOII

Eindelijk in kaart gebracht: de wereldwijde ‘nazipensioenen’

Rex-leider Léon Degrelle spreekt het Waalse Legioen van de Waffen-SS toe in Charleroi tijdens WO II.  Beeld Roger-Viollet

Het was een mythe, dachten velen. Het kon niet. Nu geeft de Duitse regering eindelijk cijfers vrij over de nazipensioenen, en dat is schrikken. ‘Moeten we er nu van uitgaan dat ook Léon Degrelle en Joseph Mengele na de oorlog vanuit Duitsland een uitkering kregen?’

Drie jaar geleden raakte bekend dat een 20-tal hoogbejaarde Belgen nog altijd maandelijks vanuit Duitsland een aanvullend pensioentje ontvangt wegens lichamelijke letsels, opgelopen tijdens de Tweede Wereldoorlog in dienst van het Derde Rijk. Deze uitkeringen, geregeld bij het Bundesversorgungsgesetz (BVG), gaan terug op een besluit van rijkspresident Karl Dönitz, de opvolger van Adolf Hitler in 1945.

De onthulling leidde op 20 februari van dit jaar tot een met ruime meerderheid gestemde resolutie in de Kamer. Die oordeelde dat “pensioenen voor collaboratie met een van de meest moorddadige regimes in de geschiedenis indruisen tegen de inspanningen om de herinnering in stand te houden”.

De resolutie riep de Belgische en Duitse regeringen op om een gemengde wetenschappelijke commissie op te richten. Ze eiste ook de openbaring van de namen van zij die zulke uitkeringen ontvangen. Tot vandaag weigert de Bondsrepubliek die vrij te geven.

Wereldkaart

In de Bondsdag stelde Ulla Jelpke van Die Linke net voor het zomerreces een reeks parlementaire vragen aan staatssecretaris voor Arbeid Kerstin Griese (SPD). Zij gaf in haar antwoord voor het eerst cijfers vrij over het totale aantal BVG-uitkeringen, wereldwijd. Volgens die cijfers is het aantal Belgen dat maandelijks een uitkering krijgt intussen geslonken tot 17. Zij maken deel uit van een breder geheel van 1.934 oudjes, verspreid over zowat de hele wereld.

Het land dat er het meest uitspringt, is Polen met 538 BVG’ers. Nogal wat Polen kregen na de annexatie van hun land bij Duitsland in 1939 het statuut van ‘Volksduitser’. Andere opvallende cijfers zijn die voor Slovenië (178), Oostenrijk (97), Zwitserland (48), Frankrijk (52), Spanje (29) en Nederland (27).

Nogal wat nazikopstukken wisten na de oorlog een nieuw leven te beginnen, ver weg van huis, en dat lijkt zich ook te vertalen in deze cijfers. In de Verenigde Staten zien nog 241 oudjes maandelijks een BVG-uitkering op hun rekening verschijnen. Ook op de lijst: Brazilië (17), Zuid-Afrika (9), Argentinië (8) en Chili (3). Er zitten er ook nog 12 in Thailand.

Enkel voor 50 van de 52 gevallen in Frankrijk gaf staatssecretaris Griese iets gedetailleerdere informatie vrij over wat voor soort dossiers dit nu eigenlijk zijn. Het gaat in Frankrijk om 15 voormalige soldaten van de Wehrmacht, 11 burgers, 18 weduwen, 2 halve wezen en 4 wezen. Van de 15 soldaten zijn er 4 van wie bewezen wordt geacht dat ze tijdens de oorlog bij de Waffen SS hebben gediend.

Gemiddeld 1.561 euro

Tijdens een hoorzitting in het Belgische parlement verzekerde de toenmalige Duitse ambassadeur in Brussel Rüdiger Lüdeking in 2017 dat er geen enkele reden tot onrust was: “De toeslag wordt niet betaald aan personen die misdaden tegen de mensheid hebben begaan.” Later verduidelijkte hij in Le Soir: “Dit waren geen collaborateurs en nazicriminelen.”

Maar hoe, wenste Ulla Jelpke te vernemen, is dat ooit onderzocht? Niet, zo lijkt het.

In haar antwoord distantieert staatssecretaris Griese zich van de ambassadeur: “De (Duitse, DDC) federale regering heeft geen kennis van dergelijke verklaringen van werknemers van de ambassade, vertegenwoordigt dit standpunt niet en is hiervan niet op de hoogte. De federale regering heeft geen kennis van de manier waarop de onderzoeken in individuele gevallen zijn uitgevoerd.”

Tot nu toe werd aangenomen dat een BVG-uitkering een surplusje was op het ouderdomspensioen. Er werden bedragen genoemd van 300 of 400 euro, maar op basis van de nu vrijgegeven cijfers lijkt dat een stevige onderschatting. De meeste ontvangers van een BVG-uitkering, 61.225 in totaal, bleven in Duitsland wonen, en daar zijn nu cijfers over.

Staatssecretaris Griese: “Zij ontvangen maandelijks een gemiddeld bedrag van 1.561,72 euro.”

‘Ook Joseph Mengele?’

Alvin De Coninck van de groep Herinnering, een vereniging van overlevenden en nabestaanden van de naziconcentratiekampen, bracht in 2016 het bestaan aan het licht van de tot dan toe als mythe beschouwde nazipensioenen. Volgens hem is Duitsland niet alleen bijzonder gul voor zijn bij andere gelegenheden zo vervloekte naziverleden, maar werden de BVG-uitkeringen ook bijna blind toegekend.

Alvin De Coninck: “Doordat men ervan uitging dat door de oorlog heel wat administratie was zoek geraakt, volstond één primaire getuige. Eén iemand die een papiertje invulde dat zei: ‘Ja, deze persoon heeft het Duitse rijk gediend.’ Er werd ook een erg ruime interpretatie gegeven aan het concept oorlogsletsel. Wij kennen één geval van een SS-bewaker in het vernietigingskamp van Auschwitz. Na de bevrijding van het kamp was hij door de Amerikanen in een cel gegooid, en moest daar acht nachten op een koude stenen vloer slapen. Hij had daar, beweerde hij achteraf, een nierkwaal aan overgehouden. De man werd voor 25 procent invalide verklaard.”

De Coninck probeert sinds 1997 cijfers in te zamelen over de nazipensioenen. Tot de EU-verordening 1368/2014 de EU-lidstaten in 2016 verplichtte om gegevens uit te wisselen over over de grenzen heen uitbetaalde pensioenen, botste hij vooral op gesloten deuren.

Alvin De Coninck: “De vrijgave van deze nieuwe gegevens is historisch. Voor het eerst hebben we cijfers voor de hele wereld, en dan blijven je ogen toch even hangen bij landen als Spanje, Brazilië en Argentinië. Wie zouden de naar daar verhuisde begunstigden kunnen zijn? Met hoeveel waren ze in de jaren 70? Moeten we er nu van uitgaan dat ook Léon Degrelle en Joseph Mengele na de oorlog vanuit Duitsland een uitkering toegestuurd kregen?”

‘Wat moet ik doen?’

Er is nauwelijks historisch onderzoek verricht naar de Duitse nazipensioenen. Het bestaan werd lang vermoed, alleen al op basis van de maandelijkse rubriek “sociale dienst” in het ledenblad Berkenkruis van het Sint-Maartensfonds, de vereniging van Vlaamse oud-Oostfrontstrijders.

In een nummer uit 1970 doet de dan 69-jarige A.B. uit Antwerpen zijn beklag: ‘Daar de jaren van 1941 tot 1945 bij de Waffen SS en de gevangenschap van 1945 tot 1950 niet aangenomen worden, is mijn pensioen tot een minimum herleid. Wat moet ik doen om een volwaardig pensioen te ontvangen?’

De redactie van Berkenkruis legde A.B. in een naschrift bij zijn brief uit dat hij een aanvraag moet indienen “tot het bekomen van een pensioen van de Duitse Bondsrepubliek”. Hij kreeg ook de raad bij het ministerie van Justitie in Brussel zijn strafregister op te vragen en “een attest betreffende de periode van effectieve gevangenschap”.

Alvin De Coninck: “Als u of ik in de gevangenis belanden, bouwen we nul pensioenrechten op. Als het u in de jaren 40 of 50 overkwam wegens collaboratie met de nazi’s, kreeg u die jaren wél vergoed. Duitsland beschouwde ze als jaren van krijgsgevangenschap. Als een vorm van arbeid voor het Duitse rijk. In die tijd was in België de sfeer: ‘Wij gaan toch geen pensioenen betalen aan collaborateurs? Dat ze in Duitsland gaan bedelen.’ En dat hebben ze gedaan. Met succes, blijkt nu.”

“Ik heb ooit, in 2017, via extrapolatie het cijfer van 2.500 toen nog levende begunstigden genoemd. Dat ging toen niet om BVG-uitkeringen, maar om gewone pensioenen. Dat cijfer werd toen weggelachen door vooraanstaande historici.”

Oostkantons

Naast het BVG-stelsel is er in Duitsland ook het klassieke ouderdomspensioen voor buitenlanders die er ooit hebben gewerkt. Het kan net zo goed gelden voor een ingenieur die tijdens het Wirtschaftswunder in Duitsland ging werken als voor een Belg die ooit diende bij de Waffen SS.

Hierover zegt staatssecretaris Kerstin Griese nu: “Uit de pensioengegevens op 31 december 2017 blijkt dat ​​het aantal aan België betaalde ouderdomspensioenen voor 88-jarigen en ouder 2.804 personen bedraagt, van wie er 2.487 Belgische staatsburgers zijn. Het is echter niet mogelijk om te bepalen of deze pensioenen verband houden met de betrokken oorlogsperioden.”

Bovenop de 17 BVG’ers zijn er dus nog 2.487 Belgen met een Duits pensioen. Bijna exact als in de schatting van De Coninck in 2016.

Alvin De Coninck: “De cijfers zijn zeer lastig te interpreteren. In 1940 kregen alle inwoners van de Oostkantons de Duitse nationaliteit, en jonge mannen werden dienstplichtig bij de Wehrmacht. Na de oorlog kregen deze mensen opnieuw de Belgische nationaliteit. Daar zal een deel van de verklaring zitten. Ik vraag me wel af: als het er vandaag 2.487 zijn, hoeveel waren het er dan dertig jaar geleden?

“Eigenlijk tonen al deze cijfers maar één ding aan: dat hier dringend grondiger wetenschappelijk onderzoek rond moet worden gevoerd. Het gaat om het bredere historische perspectief. Belgen die tijdens de oorlog werden verplicht om als dwangarbeider in Duitsland te gaan werken, kregen na de oorlog een maandelijkse schadevergoeding van 50 euro. Vergelijk dat eens.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234