Vrijdag 10/04/2020

Literatuur

‘Eindelijk iemand die uitlegt wie en wat wij zijn’: hoe Israëlisch historicus Yuval Harari met een academische lezing de Lotto Arena vult

Yuval Noah Harari.Beeld Illias Teirlinck

Hij is op ieder vlak het tegendeel van Beyoncé. Maar ook in ons land weet historicus Yuval Noah Harari (43) een even grote mensenmassa te verleiden als de popgodin. Met zijn verhelderende inzichten in wie wij zijn en waar we naartoe gaan, pakte hij met gemak een bomvolle Lotto Arena in.

“Natuurlijk komen wij voor hem naar België.” Sara en Ignacio, dertigers uit Dresden, staan te glunderen aan de ingang van de Lotto Arena. “Ik weet dat veel op YouTube staat, maar dit is een unieke kans om een overweldigende denker mee te maken en te zien reageren op onze vragen”, zegt Ignacio. “En zoals hij zelf betoogt, blijven wij fysieke dieren die nood hebben aan echte, fysieke ontmoetingen.”

De Lotto Arena telt niet minder dan 5.000 ‘concertgangers’. De baas van een rekruteringsbureau maakt er een teambuildingevent van. Een koppel wringt zich in vervaarlijke bochten om een selfie te nemen met alle Harari-boekencovers aan de merchandisingstand. Het Antwerpse gemeentebestuur verzette de gemeenteraad. Zo kan historicus en burgemeester Bart De Wever (N-VA) zijn favoriete collega persoonlijk verwelkomen in ‘de wieg van het humanisme’. Harari luistert geamuseerd, geflankeerd door een rits politici.

Initiatiefnemer Newsweek is apetrots. Want in 2020 treedt Harari alleen nog live op in Tel Aviv en Helsinki, en op de KU Leuven-Campus Kulak in Kortrijk vandaag, een gratis maar hopeloos volzet evenement.

Intellectuele rockster

Nadat de ‘intellectuele rockster’ van VUB-rector Caroline Pauwels onder luid applaus een eredoctoraat heeft gekregen, bewijst hij in dit stadion opnieuw dat je ook als kalende academicus van in de veertig een absolute wereldster kan zijn.

Maar dan moet je wel met heldere en onthullende inhoud komen die aan de ribben kleeft. Wetenschappelijke inzichten vertalen in een verhaal dat mensen diep raakt. Je niet verliezen in polarisering. Inzicht bieden in de belangrijkste vragen allertijden: ‘Wie zijn wij? Waar staan we? En waar gaan we naartoe?’

En dat doet de tengere man die 20 miljoen boeken verkocht maar die altijd maar benadrukt dat hij geen profeet is ook in Antwerpen met verve. In zijn internationale bestseller Sapiens, een kleine geschiedenis van de mensheid, liet hij zien hoe wij van een onbeduidende apensoort in een uithoek van Afrika zijn geëvolueerd tot de absolute heerser op aarde dankzij ons vermogen om collectief te geloven in fictieve constructies zoals naties, bedrijven, geld, religies.

Intiem verhaal

“Zelfs op café en op feestjes filosoferen mensen over wat hij vertelt”, zegt vijftiger Michaëla Ilir. “Dit is een intiem verhaal omdat het gaat over mijn natuur. Maar ook over wat we nu moeten aanvangen met onze natuur in combinatie met al onze kennis en technologie.”

Sinds Homo Deus en Lessen voor de 21ste eeuw, de opvolgers van Sapiens, richt Harari de blik vooral op die laatste vraag. En dat deed hij ook gisteravond.

“Door de nieuwste biotechnologie en AI zijn wij nu dieren die kunnen worden gehackt door systemen die ons beter kennen dan wij onszelf”, zegt hij. “Die nieuwe technologie is zeer verleidelijk want ze kan ons ultraperformante gezondheidszorg geven, waarbij een algoritme signaleert dat je ziek bent, lang voor je symptomen opmerkt.”

Maar het stelt bedrijven en overheden ook in staat om ons diepgaand te manipuleren. Zij kunnen zien of je homoseksueel bent, of je liefdesverdriet hebt, of je kwaad bent, stelt hij. En vervolgens hun boodschappen aanpassen aan jouw diepste emoties, zodat je bepaalde dingen beslist zonder dat je zelf weet waarom.

De noden van homo sapiens

“Willen we de nieuwe technologie inzetten in naam van bedrijven of regeringen? Of moeten de noden van homo sapiens altijd centraal staan? En hoe zouden we dat doen?”, vraagt Harari. “Willen we niet dat de technologie net wordt ingezet om ons te beschermen tegen manipulaties?”

Dat de man zo’n sensatie is, heeft volgens Sofie Dewulf te maken met die vele vragen voor ons als collectief. “Ik werk voor uitgeverij De Bezige Bij en geen enkele auteur lokt ruim 5.000 mensen”, zegt ze. “Hij is eindelijk iemand die ons uitlegt wie en wat we zijn. En die ons aanspreekt als soort, die op een scharnierpunt is aanbeland. Hij brengt helderheid in onze ongerustheid en verwarring daarover en verbindt ons zo. Daar snakken we duidelijk evenveel naar als naar een popster (lacht).”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234