Woensdag 24/07/2019

Wapenstilstand

Einde Eerste Wereldoorlog wordt nog jaarlijks gevierd: hoe lang kun je iets herdenken?

Jaarlijks worden er op Wapenstilstand bloemen neergelegd aan het graf van de Onbekende Soldaat. Hoe lang nog? Beeld BELGA

Zaterdag is het 99 jaar geleden dat er een einde kwam aan de Eerste Wereldoorlog. Nog steeds wordt die dag met veel overgave gevierd, hoewel er allang geen overlevenden meer zijn. Hoe lang hou je zo'n herdenking vol?

Een minuut stilte, bloemen aan het monument van de Onbekende Soldaat, eventueel met luidende klokken toe. Er is wellicht geen dorp in het hele land dat zaterdag Wapenstilstand geruisloos voorbij laat gaan. En toch zal het volgend jaar al een volle eeuw geleden zijn dat de wapens in Vlaanderens Velden stopten met kletteren. Dan rijst toch de vraag: hoe lang moet je een gebeurtenis blijven herdenken? 

Doorgaans gaan er ongeveer drie generaties over, zegt historicus Bruno De Wever (UGent). "Dan merk je dat een sociale herinnering, waar door rechtstreekse getuigen over verteld wordt, een culturele herinnering wordt, waar we over leren in de literatuur of via tentoonstellingen." Zo staan er nu overal in het land nog standbeelden uit de 19de eeuw, waar niemand nog het verhaal achter kent. 

Animo verdwijnt

In Oudenaarde en Leopoldsburg bijvoorbeeld. Daar staan monumenten ter nagedachtenis van de Slag bij Tacàmbaro, in Mexico. Enkele honderden Belgische jongens trokken er in 1865 in naam van keizer Maximiliaan van Oostenrijk ten strijde. Toentertijd een gebeurtenis met veel weerklank, nu allang verdwenen tussen de plooien van de geschiedenis. "Nochtans bestond er ook rond die slag een herinneringscultuur", zegt De Wever. "Maar op een bepaald moment verdwijnt daarvoor in een maatschappij de animo." 

Op dat punt zijn we met de Eerste Wereldoorlog nog lang niet geraakt, zegt De Wever. "Als je ziet met hoeveel luister de 200ste verjaardag van de Slag bij Waterloo in 2015 nog gevierd is, dan herdenken we Wapenstilstand nog minstens 100 jaar, denk ik. Tenzij in de tussentijd Wereldoorlog III uitbreekt, uiteraard. In dat geval heb ik niks gezegd."

Afschaffen

Behalve het verdwijnen van getuigen uit de eerste hand blijkt ook dat namelijk een belangrijke reden voor het afschaffen van een herdenkingsdag: het vervangen door een nieuwe. Al heeft Rob Belemans, expert immaterieel erfgoed en directeur Kunst & Erfgoed aan de KU Leuven, het liever over "actualiseren" dan over afschaffen. "In West-Vlaanderen herdacht men de Groote Oorlog al voor 1914. De Frans-Duitse oorlog van 1870 had in die regio grote sporen nagelaten. Maar toen kwam WO I en kreeg de Groote Oorlog een nieuwe invulling."

Sowieso, zegt Belemans, ondergaat een herdenkingsdag in de loop der jaren meerdere transformaties. "In het interbellum werd WO I uiteraard met een veel grotere emotionaliteit herdacht dan vandaag. En vandaag is de gedachte dan weer veel levendiger, naar aanleiding van de honderdste verjaardag, dan pakweg in de jaren 80."

Ook inhoudelijk kan er een en ander verschuiven. Zo worden op 11 november allang niet meer enkel de gesneuvelden van de Eerste Wereldoorlog herdacht. Het is ook een herinneringsmoment voor de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en alle andere oorlogen in de wereld. Tot 1974 hadden alle schoolkinderen op 8 mei wel nog vakantie ter ere van V-dag, de bevrijding aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Maar door een overdaad aan feestdagen in mei werd die dag in de jaren 70 weggerationaliseerd. In tegenstelling tot Nederland en Frankrijk vieren wij V-dag nu dus niet meer. Dat de herinnering aan WO II door onder meer de collaboratie en de koningskwestie een pak minder eensgezind is dan die aan WO I, heeft daar veel mee te maken.

Definitief hoeft zoiets nooit te zijn, meent Belemans. Het is niet omdat een dag vandaag zo goed als vergeten is, dat hij morgen geen revival kan meemaken. "Jarenlang is de invoering van het algemeen stemrecht met veel bombarie gevierd. Stel dat het stemrecht ooit weer ter discussie komt te staan, dan is de kans groot dat we die dag weer oprakelen. Als de maatschappij de nood voelt om iets te herdenken, dan organiseert ze dat wel."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden