Zondag 25/08/2019

Brexit

Einde écht in zicht voor May: strijd om opvolging barst los

Theresa May. Beeld Reuters

Aan de vooravond van weer een cruciale brexit-week nodigde Theresa May de belangrijkste politici van haar partij uit voor een informele top op het buitenverblijf Chequers, de geboorteplaats van haar verguisde deal. Wie van hen durft de rol van Brutus te spelen?

Ze staat bekend als de kat met negen levens, maar voor Theresa May lijkt het einde nu echt in zicht te komen. Het was een rampzalige week voor de Britse premier. Bovendien lijkt het moment nabij waarbij het Lagerhuis het initiatief krijgt. En dus cirkelen de tegenstanders om haar heen. Haar kabinet is het er grotendeels over eens dat de houdbaarheidsdatum van de bazin verstreken is. De strijd om haar opvolging is in volle gang, maar niemand durft vooralsnog het eerste schot te lossen.

En daar kwam Michael Gove aan op Chequers, brexiteer en milieuminister die al weken druk is met het voorbereiden van een coup. Ook te gast: Mays loyale luitenant David Lidington, die eerder op de dag, na de kerkgang, had laten weten vierkant achter zijn bazin te staan. Zondagskranten hadden gemeld dat hij het premierschap zou gaan waarnemen. Hij zou samenspannen met minister van Financiën Philip Hammond, die zondagochtend op de televisie voorzichtig had gepleit voor een nieuw referendum.

Hoogtepunt voor de fotografen was de aankomst van de brexiteers. Boris Johnson, de eeuwige troonopvolger die vergeten had zijn gordel om te doen. In een Morgan 1956 kwam Iain Duncan Smith aangereden, de Tory-veteraan die het liefst eind deze week de EU al verlaat. Jacob Rees-Mogg had besloten zijn oudste zoon Peter (12) mee te nemen. Bravoure of was de nanny te druk? De eis van de brexiteers aan May: maak bekend wanneer je vertrekt, en dan steunen we het akkoord.

Politieke zelfmoord

Het lijkt op een Game of Thrones-episode, maar het is de Britse politiek twee weken voor de nieuwe brexit-deadline, waarbij niet eens gewag is gemaakt van de interne strijd bij de Labour-oppositie.

Vriend en vijand zijn het erover eens dat May woensdagavond politieke zelfmoord had gepleegd met een televisietoespraak, na weer een zware beklimming in de Tour de Brexit, waarin ze de schuld voor de dreigende mislukking van de brexit bij de Lagerhuis-leden legde, bij de mensen wier steun ze nodig heeft bij de derde stemming. 

Om het erger te maken, was er een dag later een even vernederend als desastreus optreden bij de Europese top in Brussel. Anderhalf uur lang probeerden de Europese leiders te weten te komen wat Mays alternatief was in het waarschijnlijke geval dat haar akkoord voor de derde keer werd weggestemd. Een antwoord kregen ze niet. De onvoorwaardelijke twee weken uitstel die ze de Britten gaven, was vooral een handreiking aan het Britse parlement om de macht over te nemen.

Tien jaar nadat het Lagerhuis veel van zijn aanzien en respect was verloren door het bonnetjesschandaal, kan het nu een beslissende en belangrijke rol spelen bij de vastgelopen brexit.

Maandag zal de Conservatief Oliver Letwin, een vertrouweling van David Cameron, een motie indienen die, bij aanname, het initiatief bij het Lagerhuis legt. In de dagen erna volgen richtinggevende stemmingen waarin de volksvertegenwoordigers aangeven wat ze willen. Een cruciale rol bij deze meerkeuzetoets is weggelegd voor John Bercow, de Speaker ofte voorzitter van het Lagerhuis. Hij bepaalt in welke volgorde de stemmingen plaatsvinden over de zeven opties, waarbij hij de kansrijkste tot het einde moet bewaren.

‘Noorwegen-plus’ kansrijk

De meeste kans maakt een Noorwegen-plus, een brexit waarbij de Britten verbonden blijven met de gemeenschappelijke markt en ook bij de douane-unie blijven. May kan daar onmogelijk mee akkoord gaan – het behelst het accepteren van het door haar zo verfoeide vrije verkeer van personen. 

Dan heeft ze de keuze: opstappen of negeren, waarna een No Deal weer in zicht komt. Dat laatste willen de brexiteers en zal leiden tot het vertrek van Hammond, Lidington en andere eurogezinden.

Mays akkoord is wel nog niet helemaal dood. Lagerhuis-leden van Labour hebben een voorstel ingediend waarbij ze de deal steunen op voorwaarde dat de bevolking het laatste woord krijgt. Voor May is dat een nachtmerrie. Brexiteers willen het mogelijk steunen als May plaatsmaakt voor een van hen. Rees-Mogg heeft zich opgeworpen als campagneleider voor Johnson en organiseert, zo melden Britse kranten, al weken diners voor Conservatieve Lagerhuis-leden.

Het idee is dat Johnson, aan wiens diplomatieke kwaliteiten wordt getwijfeld, de tweede en veel zwaardere brexitfase gaat leiden: het voeren van onderhandelingen met de EU voor een vrijhandelsakkoord. Er is amper een variant denkbaar waarin May, die in haar man Philip een laatste bondgenoot heeft, kan aanblijven. De enige bewoner van 10 Downing Street aan wie alle door de brexit veroorzaakte turbulentie voorbijgaat, is Larry, de echte kat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden