Maandag 01/03/2021

Eigenzinnige karakters maken Eigenzinnige ontwerpen

In BOZAR kunt u kennismaken met het werk van Kersten Geers (41) en David Van Severen (38), architecten die sinds de oprichting van hun bureau OFFICE in 2002 zijn uitgegroeid tot revolutionaire ontwerpers van wereldniveau. Wat maakt hun werk zo uniek?

"De architectuur die OFFICE maakt, is niet nieuw, wil niet vernieuwend zijn. Het gaat hen alleen om een bezinning op de architectuur zelf en haar mogelijkheden, haar noodzaak en haar overbodigheid." Dat stond in 2009 te lezen in de brochure van Zeven kamers, de tentoonstelling over het werk van architecten Kersten Geers en David Van Severen in deSingel in Antwerpen.

Het klinkt niet meteen als de beschrijving van een oeuvre dat waardevol genoeg is om een eigen expo te verdienen. Zeker niet als de namen van de architecten vooral een belletje doen rinkelen omdat een van hen de zoon is van Maarten Van Severen, zowat de bekendste designer uit de Lage Landen.

En toch. Wereldwijd wordt OFFICE, het architectenbureau dat Geers en Van Severen in 2002 uit de grond stampten, door specialisten geroemd om zijn durf en eigenzinnigheid. Hier en daar wordt zelfs het adjectief 'revolutionair' bovengehaald. En in hun thuisbasis Brussel heeft BOZAR ruimte gemaakt voor een tweede grote overzichtstentoonstelling, Everything Architecture. Waarin, ondanks de titel, niet alles om hun eigen architectuur lijkt te draaien: er zijn ook kunstwerken en foto's van bevriende artiesten te zien. Om maar even te zeggen: ze durven dwars te liggen, de heren Geers en Van Severen.

Dat bleek al uit hun passage op de architectuurbiënnale van Venetië, in 2008, vertelt Roeland Dudal van Architecture Workroom Brussels, die nog met Van Severen de banken van de academie heeft gedeeld en mee verantwoordelijk was voor Zeven kamers. "Ze besloten om in plaats van hun ontwerpen in het paviljoen tentoon te stellen, het paviljoen zélf tentoon te stellen, door er een ander paviljoen rond te bouwen. Dat zegt veel over de manier waarop ze architectuur benaderen."

Puurheid

De voornaamste concepten van OFFICE? Vormelijke puurheid en (zelf)reflectie. "Ze grijpen terug naar de fundamenten van de architectuur", vindt Veronique Patteeuw, docent architectuurontwerp en -theorie aan de architectuurschool van Lille. "Muren, vensters, deuren en daken: eenvoudige zaken die een ruimte maken. Ze zetten vorm weer op de eerste plaats, terwijl andere ontwerpers de laatste jaren vooral bezig zijn met het gebruik en de sfeer van een ruimte."

Dat OFFICE sterk inzet op vorm, mag u behoorlijk letterlijk nemen. Veel van hun ontwerpen vertrekken van simpele, geometrische figuren. De zeven kamers die ze destijds in deSingel construeerden, waren zeven identieke vierkanten. De 'Solo'-villa in Barcelona vertrekt van een cirkel, het plan dat ze ontwikkelden voor een crematorium in Oostende neemt een driehoek als uitgangspunt.

Ondanks die schijnbaar basale vormen spreekt er een grote creativiteit uit hun ontwerpen. Goedele Desmet van BOB361 Architects nam de brug die OFFICE ontwierp voor de Gentse Handelsbeurs op in een lijstje met de tien beste Belgische ontwerpen voor het boek Belgium's Best Buildings (Uitgeverij Luster). "Het is meer dan een brug die van A naar B gaat: het is echt een publieke ruimte, een verblijfsplek. Het is een heel fundamenteel ontwerp, maar toch niet alledaags: terwijl het vlak van de brug helt, blijft de leuning mooi horizontaal. Een simpele ingreep die de vernuftige manier illustreert waarop ze grenzen verleggen."

Individualistische karakters

Wat OFFICE uniek maakt, zit 'm in de wisselwerking tussen Kersten Geers en David Van Severen. "Hun eigenzinnigheid vloeit voort uit de manier waarop twee individualistische karakters samenwerken", zegt Desmet. Al vindt niet iedereen het even simpel om uit te leggen hoe die wisselwerking juist verloopt. "Dat is heel moeilijk te omschrijven", stelt kunstenaar Thomas Lerooy, die zijn Brusselse studio liet ontwerpen door zijn goede vriend Van Severen. "Ze vormen een duo waarbij de ene niet zonder de andere kan."

Dudal wil wel een poging wagen. "Kersten is de denker, met een heel precieze visie op de geschiedenis van zijn vak. David is de vakman die puurheid nastreeft, een talent dat hij van in de wieg heeft meegekregen. De combinatie van die obsessieve zoektocht naar de essentie van architectuur met aangeboren vakmanschap en ontwerptalent is uitzonderlijk. Die balans zullen ze zelf misschien confronterend vinden, maar het is wat mij betreft wel de bron van hun succes. Een duo is enkel duurzaam als elk zijn eigen sterkte heeft."

Uitgekiend

En de sterkte van Geers is dus een uitgekiende kennis van de architectuurgeschiedenis. "Het werk van OFFICE bevat veel historische referenties", legt Patteeuw uit. "Enerzijds aan het postmodernisme van de jaren 70 en 80, zoals het werk van Robert Venuri en Aldo Rossi, maar anderzijds ook aan ontwerpers aan wie de postmodernisten zelf refereerden."

Vergelijkingen met iconische modernisten als Mies van der Rohe en Le Corbusier duiken ook vaak op in beschrijvingen van de OFFICE-catalogus, en ook de invloed van Rem Koolhaas is nooit veraf.

"Maar het gaat nooit over een één-op-éénkopie", meent Patteeuw. "Je zou kunnen zeggen dat ze net vernieuwend zijn in hun achteromkijken."

Hoe dan ook zijn de twee architecten zich erg bewust van de erfenis die ze hebben meegekregen: de titel Everything Architecture verwijst immers naar de legendarische uitspraak van de Oostenrijkse architect Hans Hollein: "Alles ist Architektur", als je het maar op de juiste manier bekijkt.

"Geers en Van Severen willen architectuur weer ten volle haar rol laten spelen, terwijl veel generatiegenoten eerder kiezen voor een oplossing die zich aanpast aan de omstandigheden of de omgeving. De architectuur van Geers en Van Severen is architectuur. Het is wat het is en je kunt er niet omheen."

Kennismaken met het werk van OFFICE is dan ook kijken hoe architectuurgeschiedenis gemaakt wordt, besluit Patteeuw. "Niet enkel omdat ze lesgeven aan prestigieuze universiteiten zoals Harvard, Yale of Lausanne, maar ook omdat ze nu al een nieuwe generatie inspireren. In die zin maakt OFFICE geschiedenis."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234