Dinsdag 01/12/2020

'Eigenlijk was Guy Verhofstadt een punker'

Hun artiestennaam is Elvis Peeters en dat is al een statement op zich. Ook gewone mensen kunnen koningen worden, of zoiets. Hun roots liggen in de Belgische punk, maar vandaag zetten ze Middelnederlandse minneliederen op muziek. Als Jos Verlooy en zijn vrouw Nicole Van Bael maandag de Libris Literatuurprijs winnen, krijgen ze eindelijk de bekroning die ze al lang verdienen.

In Engeland hebben ze Nicci French, wij hebben Elvis Peeters. Rockminnend Vlaanderen weet dat dat ook de naam is van de frontman van de legendarische punkgroep Aroma di Amore. In 1982 bereikten ze de finale van Humo's Rock Rally. Terwijl hun collega's veelal in een sterk gedebiliseerde variant van het Engels zongen, waren de teksten van Elvis Peeters loepzuiver én staalhard. De strofen van 'Voor de dood' staan iedereen die in de jaren tachtig in het zwart rondliep en zijn haar in pieken omhoog kamde, nog vers in het geheugen. "De soldaten zijn gekomen / En ze hebben niets te zeggen / Ze hebben geen enkel argument // Toch zijn ze gekomen / Met slogans over vrijheid / Bevrijding en vol van sentiment. // Soldaten maken oorlog / Oorlog is hun brood / Ze sterven voor de oorlog / Ze leven voor de dood // Waar is de vijand / Waar ligt de grens / Alles voor NAVO / NAVO voor crisis." Het was zowat de soundtrack van de antirakettenbetogingen in die tijd.

Vanaf de jaren negentig ging Jos Verlooy (°1957) alias Elvis Peeters schrijven, eerst alleen en daarna samen met zijn vrouw Nicole Van Bael. Die verschanste zich mee achter zijn pseudoniem. Wanneer haar man nog eens een muzikaal uitstapje doet - in de vorm van literaire concerten - staat ze soms mee op het podium. Interviews staat ze nooit toe en op de foto krijg je haar al helemaal niet.

We ontmoeten de mannelijke helft van Elvis Peeters in kunstencentrum nOna in Mechelen, waar gerepeteerd wordt voor het literaire filmconcert Henric. Maar daarover straks meer.

Jullie recentste roman Dinsdag is genomineerd voor de Libris Literatuurprijs. Het gaat hard, maar ik vermoed dat jullie nog niet herkend worden op straat.

"We hebben het al eens meegemaakt met De ontelbaren uit 2005. Dat boek werd erg goed onthaald, vooral in Nederland. Het feit dat we bij Podium zitten, een Nederlandse uitgever, is daar niet vreemd aan. We stonden toen ook op de shortlist van de Libris en verkochten zo'n 5.000 exemplaren. Ook Wij (uit 2009, KvdB) kreeg erg goede kritieken, en schopte het tot 12.000 exemplaren en met Dinsdag gaan we op ons elan verder, blijkbaar.

"Niet dat ons leven er echt door veranderd is. We worden nu wel meer gevraagd voor lezingen en interviews. Maar het livecircuit in de literatuur is nog een stuk kleiner dan dat in de muziek. Je bent al snel rond."

Jullie werken nochtans vaak voor het podium. In het verleden maakten jullie al een reeks literaire concerten.

"Die zijn van een andere orde dan gewone literaire lezingen. Onze literaire concerten zijn meer te vergelijken met muziekoptredens; echte producties waar heel wat techniek bij komt kijken. Wij zijn geen stand-upcomedians, we hebben er ons eigen format van gemaakt."

Jullie zijn een schrijversduo. Wat moeten we ons daarbij voorstellen? Bij een soap of een thriller waar de personages en de plot vastliggen, lijkt me dat doenbaar. Maar een roman is nog iets helemaal anders.

"We hebben er eigenlijk nooit over nagedacht. We doen gewoon wat we doen. We schrijven allebei flarden tekst. Soms kort, soms hele hoofdstukken. Die bespreken we dan ergens op een rustige plek en dan begint het puzzelen. We hebben één vuistregel: er moet over elke zin een consensus zijn, anders gebruiken we hem niet. Soms heb ik geen inspiratie, maar dan blijft Nicole wel schrijven. Of omgekeerd. Elvis Peeters heeft nooit last van een writer's block."

Het lijkt op de manier waarop sommige rockgroepen nummers schrijven. Bij The Beatles kun je ook vaak niet meer zeggen wat Lennon precies heeft bijgedragen en wat van McCartney kwam.

"Lennon en McCartney, zo hadden we het nog nooit bekeken. Die vergelijking bevalt me wel." (grinnikt)

Klassieke vraag: hoe is het allemaal begonnen?

"Ik herinner me een anekdote uit mijn schooltijd. Op het PMS (de huidige Centra voor Leerlingenbegeleiding, CLB, KvdB) vroegen ze wat ik later wilde worden. Ik heb toen opgeschreven: 'schrijver en zanger'. Ik moest meteen naar de psycholoog. Of alles wel in orde was met mij? Wat bedoelde ik precies met dat antwoord?. 'Kijk jij naar programma's van Régine Clauwaert?', vroeg hij me. Ik zat in Vilvoorde op het college waar ik economische volgde. Kunstenaar worden paste blijkbaar niet in het plaatje.

"Thuis werd er niet veel gelezen. Mijn moeder sloeg wel nooit het mengelwerk in Landbouwleven over en ook de feuilletons van André Demedts of Filip de Pillecyn in Het Nieuwsblad werden gretig gelezen. Ik verslond in die tijd vooral strips.

"Op school hadden we een handboek Nederlands dat vrij modern was. Er stonden teksten in van Paul Rodenko en Hugo Claus. Ook al moesten we die in de les niet lezen, toch las ik ze in mijn vrije tijd. Het heeft me op weg naar de poëzie gezet."

Je hebt de punk van nabij meegemaakt. Vanuit Vilvoorde was Brussel ook niet ver. En daar gebeurde het toen allemaal.

"We hadden een eigen fanzine. Dat begon met een oplage van zeventig exemplaren. Op ons hoogtepunt verkochten we er tweeduizend van. Dat waren eigenlijk heel ontspannen tijden: we konden groepen als The Clash en Wire zomaar interviewen."

Aroma di Amore koos ervoor om in het Nederlands te zingen. Dat was in die periode totaal onhip.

"Naast ons zongen alleen De Kommeniste, de Brassers en Arbeid Adelt! in het Nederlands. In de finale van de Rock Rally waaraan wij deelnamen, stond ook Gruppenbild van Stijn Meuris op het podium; die zongen ook in het Nederlands.

"We vonden het normaal om niet in het Engels te zingen. Daarmee konden we ons ook onderscheiden van de anderen. Einstürzende Neubauten zong toch ook in het Duits en die waren in de hele wereld bekend."

Vorig jaar schreef je een kort verhaal voor De Morgen. In een begeleidend interview zei je toen dat de punk van ons allemaal individualisten gemaakt heeft.

"Tot die conclusie ben ik wel gekomen. Als je die songteksten goed analyseert dan draaien ze altijd rond hetzelfde: I wanne be myself of Don't tell me what I have to do. Laat me met rust, ik wil mezelf zijn, niemand moet mij bevelen geven. In Vlaanderen viel die periode samen met het begin van de ontzuiling. Op de keper beschouwd was er weinig verschil tussen de punkidealen en de Burgermanifesten. Eigenlijk was Guy Verhofstadt ook een punker.

"Het probleem is dat door die ontzuiling en de ontvoogding van het individu de sociale cohesie verdwenen is. We hebben het kind met het badwater weggegooid. De geborgenheid van de zuilen verdween, maar wat kregen we in de plaats? De burger kwam naakt tegenover de overheid te staan en die heeft het sinds de jaren tachtig niet goed met ons voor.

"Veel van mijn collega-punkers van toen werken nu in de reclame, de media of in het bedrijfsleven. Het motto was al snel: pak de poen."

Wat voelde je toen Margaret Thatcher stierf?

"Het is moeilijk om vandaag aan jongeren uit te leggen hoe diep de weerzin tegen Ronald Reagan en Margaret Thatcher er bij ons inzat. Zij stonden voor alles waar wij tegen waren. Maar eigenlijk ben ik nog kwader op mensen als Tony Blair. Van Thatcher wisten we wat ze wilde, maar Blair heeft ons verraden.

"Na de val van de Berlijnse muur is er een ijkpunt weggevallen. Daarvoor had je het kapitalisme en het communisme. Beide systemen deugden niet zoals ze in de realiteit functioneerden, maar je kon je als individu of als samenleving toch positioneren op een schaal tussen die twee uitersten. Nu heb je alleen nog de vrije markt."

Had je ooit kunnen vermoeden dat de punkgedachte de dominante ideologie van deze tijd zou worden?

"Daar is zeker iets voor te zeggen, al is het de egoïstische kant van de punk die het gehaald heeft. Je had altijd twee strekkingen: de Sex Pistols wilden gewoon hun deel van de rijkdom opeisen, The Clash was meer sociaal geëngageerd in de klassieke linkse zin van het woord.

"De mode die Vivienne Westwood toen ontwierp voor de rebelse jeugd, hangt nu in sjieke boetieks, Jan Fabre verdient nu veel geld met zijn kunst.

"Ik kom uit een generatie die geen andere keuze had dan zelf initiatief te nemen. Als wij geen zaal kraakten dan konden we niet optreden. Er waren geen subsidies, daar moest je dus niet op rekenen.

"Of het nu beter is? Het is in elk geval harder. Nu begint alles met een subsidiedossier. Als je naast het geld grijpt, gaat het project vaak niet door. Het is alles of niets."

Je draagt nog altijd met veel trots een button met de slogan: 'Atoomenergie, nee bedankt!'.

"Ik wil niet klinken als een oude zeur, maar soms schrik ik er toch van hoe kort het geheugen van de media is en hoe weinig geschiedenis er nog wordt onderwezen. Toen de Witte Mars in 1996 door de straten van Brussel trok, zei men dat dat de grootste betoging aller tijden was. De antirakettenbetogingen waren toen amper tien jaar geleden. Die waren even groot of zelfs groter (in de Witte Mars stapten 300.000 mensen op, in de grootste antirakettenbetoging in oktober 1983 waren er dat naar schatting 400.000, KvdB).

"Ik kom veel mensen tegen die de betekenis en de achtergrond van mijn button niet meer kennen. Vroeger was er een heel reservoir aan gelijkgestemden: de gewetensbezwaarden. Wanneer je iemand zag die burgerdienst deed, dan wist je min of meer hoe hij dacht over de dingen. Al die mensen waren actief in de vredesbeweging, tegen kernenergie. Dat hoorde er gewoon bij."

Het heilige vuur is bij jou nog steeds niet gedoofd, maar toch voeren jullie in Dinsdag een oud-koloniaal op die zich in Congo heeft misdragen, zonder hem te veroordelen.

"In onze punktijd zouden we virulent zijn uitgevaren tegen zo'n man, nu zoeken we meer de nuance op. Nicole heeft een hekel aan doordrammen. We willen vooral dat onze boeken goed geschreven zijn en dat wat we zeggen ook relevant is. We schrijven geen pamfletten.

"De hoofdpersoon in Dinsdag heeft geen spijt van wat hij gedaan heeft. Hij heeft ook geen besef dat wat hij deed fout kon zijn. Hij is voor zichzelf de maat van alle dingen. Alles wat hem overkomt, brengt hem iets bij. Hij doet mee aan een verkrachting, hij vecht de ene keer aan de kant van de Belgen en de andere keer met de Simba's in Katanga. Maar thuis begeleidt hij op zijn oude dag twee vriendinnen naar hun levenseinde. Dat doet hij met veel zorg en tederheid.

"Als buitenstaander is het gemakkelijk om moreel superieur te zijn, maar je moet je ook afvragen wat je zou doen als je het zelf meemaakt.

"De hoofdpersoon in Dinsdag is een pre-individualist. Hij kiest altijd de kant waar hij zelf het meeste profijt kan halen. In die zin sluit het boek aan bij ons vorige. In Wij voerden we een groep jongeren op die zich volledig laten gaan. Dit zou de grootvader van die jongeren kunnen zijn."

Dinsdag wordt wel eens de fictieve pendant van Congo van David Van Reybrouck genoemd. Blijkbaar was de tijd rijp voor twee Congoboeken.

"Ons boek is fictie, dat van Van Reybrouck niet. Toch hebben we ons zeer goed gedocumenteerd. Alle feiten die je kunt verifiëren in het verhaal, kloppen ook. We hebben een verhaal geschreven dat een personage dat had kunnen bestaan, had kunnen overkomen.

"We zijn ook de gruwel niet uit de weg gegaan: de nonnen die verkracht werden, de neuzen die werden afgesneden door de Simba's. Het is allemaal gebeurd."

Jullie werken nu aan een literair filmconcert dat genoemd is naar Henric van Veldeke, de eerste 'Vlaamse' literaire schrijver die we bij naam kennen. Voorwaar een verrassende career move.

"Het begint met een opdracht van BOZAR. Enkele jaren geleden moesten we daar iets zeggen over een dode collega. Ik herinnerde me van in mijn humanioratijd dat onze eerste schrijver Henric van Veldeke was. Hij leefde in de twaalfde eeuw in het Maasland. Zijn werk wordt ook door de Duitsers geclaimd.

"Van Veldeke heeft ooit een werk geschreven over de Romeinse held Aeneas, gebaseerd op het epos van Vergilius. Toen het boek bijna af was, liet hij het manuscript lezen aan de gravin van Kleef, die het aan een van haar hofdames toevertrouwde. Kort daarop werd het gestolen en het zou negen jaar duren voor Van Veldeke het terugkreeg. Hij heeft het pas daarna voltooid (de 'Eneasroman' van Van Veldeke is de eerste hoofse liefdesroman uit onze letteren, KvdB).

"Dat verhaal deed ons denken aan Der Untergang der Titanic een epos in verzen van Hans Magnus Enzensberger. Hij schreef het in 1969 in Cuba en stuurde een eerste versie naar zijn uitgever. Die ging echter verloren in de post zodat hij pas in 1978 zijn werk kon voltooien.

"We hebben een film gemaakt waarin we in de voetsporen van Henric van Veldeke naar zijn geboorteplaats in Kermt reizen. Van daaruit gaat het naar Maastricht waar hij ook een standbeeld heeft en zo naar Kleef. Bij die film hoort een tekst die ik uit het hoofd geleerd heb. Ik heb ook minneliederen van Van Veldeke vertaald en de muzikanten hebben die op muziek gezet."

Een punker die middeleeuwse minneliederen op muziek zet. Dat moet je toch eens uitleggen...

"Ik ben altijd gefascineerd geweest door de Nederlandse taal en literatuur. Van Veldekes gedichten zijn trouwens nog goed leesbaar, ze hebben een zekere frisheid en omdat ze over de liefde gaan blijven ze erg actueel. Ach, misschien is het vandaag wel rebels om een Middelnederlandse dichter opnieuw tot leven te wekken."

Vorig jaar was er een nieuw album en een reünie van Aroma di Amore. Is er nog meer muziek op komst?

"Het feit dat we een nieuwe cd hebben gemaakt, is een teken dat we vinden dat we nog altijd relevant zijn. Ik ben ook bezig met mijn andere groep De Legende. In het najaar komt daar ook nieuw werk van.

"We vragen ons wel af of het nog zin heeft om een album te maken. Jonge mensen zijn bezig met iTunes, Spotify, streaming. Ze luisteren naar nummers, niet naar albums. De cd-verkoop is ook ingestort.

Je zult het wel leuk vinden dat het nu veel gemakkelijker is om in eigen beheer muziek op de markt te brengen. Ook weer een oude punkdroom.

"Ik heb daar toch gemengde gevoelens over. Het is inderdaad een makkie om zelf muziek op te nemen en te verspreiden. Maar er is toch nog altijd een filter nodig. Vroeger moesten we een producer overtuigen, daarna een platenfirma en dan nog het publiek en de critici. Dat zijn noodzakelijke stappen, anders lost je muziek op in de grote oceaan van YouTube.

"Het mechanisme om aan de bak te komen is niet veranderd: je moet een hype kunnen creëren om op te vallen. En er is veel geld nodig om promotie te maken.

"Soms lukt het ook bij toeval. In 1986 speelde ik met de straatact Bange Konijnen op straat in Leuven. We hadden het nummer 'Ik ben verliefd op Sandra Kim' gemaakt naar aanleiding van haar overwinning in het Eurovisiesongfestival. Een Leuvense producer hoorde ons spelen en een week later hadden we een radiohitje. (met de hilarische tekst: 'Shit ik ben verliefd op Sandra Kim, Oh shit. / Lekker stuk van 14 jaar / Heel Europa viel voor haar / Voor de beeldbuis kwam ik klaar / Ook premier Martens deed het maar', KvdB). We hebben met dat niemendalletje meer mensen bereikt dan met alle platen van Aroma di Amore samen."

Jullie maken kans om de Libris Literatuurprijs te winnen. Hebben jullie de boeken van de andere genomineerden (Esther Gerritsen, Arnon Grunberg, Oek de Jong, Christiaan Weijts en Tommy Wieringa) gelezen? Wie gaat er winnen?

"Als ik dat lijstje bekijk zie ik vooral veel verschillen. De cruciale vraag zal zijn: waar heeft de jury zin in? In een appel, een peer of een banaan? Christian Weijts heb ik niet gelezen. Ik denk dat het tussen Tommy Wieringa en Oek de Jong zal gaan, al vinden wij Dinsdag zeker niet slechter.

De Libris Literatuurprijs wordt op 6 mei uitgereikt. De boeken van Elvis Peeters verschijnen bij Podium. Meer info over Henric: www.elvispeeters.be

Wie is Elvis Peeters

Elvis Peeters is het pseudoniem dat Jos Verlooy (°Grimbergen, 1957) gebruikte als frontman van Aroma di Amore. Die groep maakte in de jaren 80 furore met Nederlandstalige punkrock. Sinds de jaren 90 verschuilt ook zijn vrouw Nicole Van Bael zich achter deze naam.

Elvis Peeters schrijft romans, kinderboeken en theater. Samen maken ze ook literaire concerten, zoals Henric, dat momenteel in de zalen toert.

De doorbraak van Elvis Peeters kwam er met de roman De ontelbaren die in 2005 de shortlist van de Libris Literatuurprijs haalde. Ook Wij (2009) werd lovend onthaald. Hun recentste roman is Dinsdag (2012), dat zeer goede recensies kreeg en de shortlist van de AKO- en de Libris Literatuurprijs haalde, en de Longlist van de Gouden Boekenuil.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234