Zaterdag 25/09/2021

Overlast?

Eigenlijk is het simpel: een muur bouwen werkt niet

Er zijn plannen om een muur te bouwen tussen de ontvangstplaats voor woonwagenbewoners en het dorp Herzeeuw (Herseaux), een deelgemeente van Moeskroen. Beeld BELGA
Er zijn plannen om een muur te bouwen tussen de ontvangstplaats voor woonwagenbewoners en het dorp Herzeeuw (Herseaux), een deelgemeente van Moeskroen.Beeld BELGA

Peter Vermeersch is schrijver, verbonden aan de KU Leuven. Hij doet al jaren onderzoek rond Centraal en Oost-Europa.

Eigenlijk is het simpel: een muur bouwen werkt niet. Een dj erop afsturen ook niet. Wie een probleem van overlast aanpakt door zelf overlast te creëren, verliest. Altijd. Je overschrijdt morele grenzen, het wantrouwen aan beide kanten groeit, je creëert wat je wilde bestrijden. Wie een muur bouwt, organiseert op zijn minst een farce, vaak een hele tragedie.

Zo ook in Moeskroen. Er was iets met kinderen die knikkers door ramen gooiden, rookhinder, slecht sanitair en gebrek aan gemoedsrust. Kortom, de betere burenruzie. Alleen, de buren waren in dit geval Franse 'zigeuners' - of waren het Roma? Hoe dan ook, erg ongewenst. Konden we ze niet ergens achter stoppen? 'Beter dat dan niets doen', zei schepen An Cloet (cdH) op de radio.

Eerst even de terminologie: rondtrekkende woonwagenbewoners zijn niet automatisch ook Roma. Sommige Roma (een etnische minderheid in veel Oost-Europese landen) hebben een mobiele levensstijl, maar de meesten niet, en veel woonwagenbewoners (soms ook voyageurs of travellers genoemd) zijn in de verste verte geen Roma. Het is dus niet omdat je van Roma-afkomst bent dat je veel rondreist of op woonwagenterreinen woont. In Oost-Europa reizen Roma gewoonlijk niet, zelfs al zouden ze dat willen; ze kunnen niet wegens de armoede, maar meestal willen ze dat ook niet. Onder EU-migranten zijn ze een kleine minderheid.

Toch hebben de woonwagenbewoners uit Moeskroen en de Roma uit Oost-Europa (en allerlei andere groepen die worden weggezet onder de bedenkelijke categorie 'zigeuner') iets gemeen: het is blijkbaar erg makkelijk om ze tot volksvijanden uit te roepen. In Oost-Europa zetten haatcampagnes van sommige politici gewelddadige groepen extremisten aan om Roma te bedreigen of aan te vallen. Het maakt niet uit of deze Roma iets verkeerds hebben gedaan of niet, ze zijn op voorhand al schuldig verklaard.

In westelijk Europa is er veel sensationele berichtgeving over de vermeende toename van 'zigeuneroverlast'. Discriminatie en racisme zijn moeilijk te bestrijden in zo'n klimaat, zeker als ook beleidsmakers van gematigde centrumpartijen er zich schuldig aan maken. Uiteraard groeit dan een afstand tussen deze 'zigeuners' en de rest van de samenleving. Daar heb je niet eens een muur voor nodig.

En dan zijn er die catastrofale beleidskeuzes. Stedelijke getto's, vluchtelingenkampen, sociale woningen, voormalige industriële sites, het verpauperde platteland of woonwagenterreinen - als er 'zigeuners' wonen, worden deze plaatsen steeds meer getypeerd als plekken waar een uitzonderingsbeleid moet worden gevoerd. Inzetten op sociaal werk, culturele initiatieven, overleg, maatschappelijke betrokkenheid? Nee, beter de zaak barricaderen.

Het idee dat daar 'zigeuners' zijn, vertroebelt blijkbaar de beleidsbril. Maar het is een tragische spiraal: eenmaal deze bevolkingsgroepen symbolisch buiten de normale orde zijn gezet, worden ze nog sneller maatschappelijk uitgesloten.

Wat te doen? Europese waarschuwingen genoeg. In het najaar van 2010 tikte Europees commissaris Viviane Reding, toen bevoegd voor Justitie, Fundamentele Rechten en Burgerschap, de Franse overheid zwaar op de vingers over enkele zeer problematische uitzettingsmaatregelen tegenover Roma-migranten uit Roemenië en Bulgarije. Sindsdien heeft de Europese Commissie regelmatig overlegplatformen georganiseerd waar mensenrechtenorganisaties en Roma-vertegenwoordigers hun stem kunnen laten horen over allerlei wanpraktijken. De Europese Commissie vraagt uitdrukkelijk dat lidstaten als België of Frankrijk zich actiever en constructiever zouden engageren in deze problematiek.

Maar het is vooral in steden en gemeenten dat veel kan en moet gebeuren. Daar kunnen goede beleidsmakers het verschil maken. In Oost-Europa zijn er gemeenten waar Roma actief worden betrokken in onderwijs en tewerkstelling. In België hebben veel steden en gemeenten zinnig beleid ontwikkeld rond woonwagenterreinen. De kennis is er. Het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en voor Racismebestrijding publiceerde enkele jaren geleden een handige gids. En ook Kruispunt Integratie-Migratie heeft nuttige infofiches en handleidingen.

Zoals ik al zei: het is simpel. Doe niet wat niet werkt. Doe wat werkt.

Peter Vermeersch. Beeld kos
Peter Vermeersch.Beeld kos
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234