Dinsdag 20/10/2020

'Eigenlijk ben ik altijd met vakantie'

Dat vindt hij hilarisch: de Chinese vuurbuikkikker die in zijn vijver copuleert met 'een West-Vlaamse vetzak'. Het moet de lente zijn, denkt Kamagurka, die wat ziekjes zelf een doos tissues volsnuit. Al is er reden tot blijdschap: de kampioenstitel van KV Oostende en zijn nieuwe talkshow-roadmovie op VIER. 'Ik ben alleen geïnteresseerd in wat ik nog niet gedaan heb.'

Ik heb het altijd vreemd gevonden dat bijen bloemen bevruchten!
Vooral als de bij in kwestie een vrouwtje is!
Maar misschien ben ik wel ouderwets.

(Uit: Bezige Bert)

Waar hij woont in Brugge komen geen toeristen, maar om een hoekje is de Oostendse Vaart: het is er in de zomer lekker joggen. Vandaag niet. Het regent. En de Kamagurka die de trap afkomt, heeft warme sokken in zijn Birkenstocks. Zijn lijf zit in een grijs marcelleke. Mevrouw zet hete thee voor. Bladerend door de krant wordt de dag hier wakker, met een haakje naar de eerste aflevering van Ten oorlog, een avond eerder. Hij keek graag en voelde zich betrokken. Zijn eigen grootvader zat aan het front. "Hij was zestien", zegt Kamagurka. "Zestién. Elke dag moest hij naar de voorste linies om de schade op te tekenen." Kamagurka staat op, denkbeeldig schriftje in de handen: "Den dienen is dood. Den dienen heeft difterie. Je moet je dat eens voorstellen."

Beneden dan. Daar is een klein atelier, zijn echte - mét medewerkers - is in Nazareth. Maar niet vandaag dus, alweer: die zieke kop. Toen hij zondagavond op het veld van KV Oostende voor de microfoon van Johan De Caluwe van Sporza over de blijdschap van de titel sprak, leek de stem al wat door pinten gesmeerd. "Maar ik was gewoon ziek. Echt niet zat. Als het zo klonk, moeten het de antibiotica geweest zijn."

Toch euforie. "Toen we acht jaar geleden naar eerste gingen, gebeurde dat na de eindronde. Een eindronde waar we per ongeluk in geraakt waren en die we per ongeluk ook nog wonnen. Dat was bijna comedy. (denkt na en grijnst) Eigenlijk is het dat altijd een beetje geweest. Ooit hoorde ik op de radio het nieuws dat Jean-Marie Pfaff trainer van KV werd. Ik wist het meteen: we gaan weer zakken. En acht jaar geleden werd Gilbert Bodart trainer. Die vond er niet beters op dan op zijn eigen ploeg te wedden. KV Oostende is een opeenstapeling van comedy. Zelfs onze kleuren: rood-geel-groen. Telkens als ik zo'n rasta-gast tegenkom met een muts denk ik: kijk, een KV-supporter."

Maar dit keer is het anders, zegt hij. De vroege promotie biedt kansen om nu al te bouwen, in de krant stond al meteen dat dat met de steun van zijn vriend Marc Coucke als sponsor zou zijn. "Maar niet alleen Coucke. Dat zou te gemakkelijk zijn. Je hebt beter een club waar veel mensen toe bijdragen. Dat houdt de democratie gaande. Neem nu ploegen als Lierse en Turnhout. Veel mensen voelen zich daar niet meer bij thuis, omdat er plots tien spelers uit Egypte in de ploeg staan. Als dat er nu tien van Barcelona waren, oké, maar volgens mij hebben wij geen slechtere voetballers dan Egypte. En als die ene geldschieter dan zegt dat het genoeg is, zakt heel je club in elkaar."

Kamagurka is aandeelhouder van de Koninklijke Voetbalclub Oostende, stamnummer 31, fusieclub van VG en AS Oostende. Bestuurslid was hij even. "Uit eigen beweging ben ik daarmee gestopt. Op de twee bestuursvergaderingen waar ik was, zat ik tekeningetjes te maken. Het was niks voor mij. Die aandelen, dat is meer een vriendendienst dan iets anders."

Aandelen die te maken hebben met liefde voor het voetbal. Hij was nog kind toen zijn vader hem meenam naar AS Oostende. Soms ook eens naar VG. "Met AS gingen we ook mee op verplaatsing en toen ik twaalf was werden ze kampioen in tweede. Eigenlijk ging mijn wereld daarmee open. Dan gingen we naar Daring Molenbeek, om 2-0 te verliezen, of naar ploegen als Waterschei en Beringen en Patro Eisden. Ik begreep niet dat er op school gasten waren die voor Club Brugge waren. Dat zei me niks. Ook toen ik later, toch dertig jaar, in Gent woonde en naar AA Gent ging kijken... Dat raakte me niet. Maar wel toen we op Gent, met 4-0, verloren en er in de goal een aangetrouwde neef van mij stond. Vier goals binnen! Maar supporter ben je door dik en dun. Supporter zijn van Barcelona is veel gemakkelijker."

Flintstone in Nieuwpoort

Dit verhaal begon met drie tekststrookjes, uitgesproken door de legendarische Bert Vanderslagmulders. Een personage dat Kamagurka uitvond rond 1977. Enkele jaren voordien had hij Humo-hoofdredacteur Guy Mortier van zijn talent overtuigd met een tekening die hij zich nog herinnert. "Ik had een man getekend die zijn eigen fluit uitliet met de leiband, als een soort hond. Guy viel ervoor, terwijl dat in het toenmalige Vlaanderen not done was. En zelfs ik hield er geen rekening mee. Ik was gefocust op Amerika en Frankrijk en Engeland en Sjef van Oekel in Nederland, dat zat ook allemaal in mijn portefeuille, maar Guy nam er die tekening uit waarvan ik nooit dacht dat ze zou pakken. Daarom is hij zo ongelooflijk belangrijk geweest voor mij en voor veel anderen van die generatie. Ik was achttien jaar en ik was niemand."

Maar Bert Vanderslagmulders kwam dus wat later. En het feit dat dit verhaal daarmee begon, zonder tekening, heeft een reden: wat Kamagurka met die figuur tekende, en nog altijd kan tekenen, blijft vaak overeind zonder de illustratie. Nog een voorbeeld, uit hetzelfde Rainbow Pocketboekje uit 1995:

Je kan niemand meer vertrouwen tegenwoordig.
Zelfs je grootste vijanden niet.
Voor je het weet nodigen die je uit op hun verjaardagsfeest...
... en als je gaat...
... zijn ze nog blij ook.

Het is Kamagurka als filosoof. Kleiner: als observator van de maatschappij. Vaak absurd, jawel. Toch ook criticus van hoe de wereld in al zijn vormen passeert. Begonnen als tekenaar, op zijn bureau staat overigens zijn allereerste gepubliceerde tekening in een goudkleurig lijstje. Formaat 9 bij 13 moet het zijn, je ziet Fred Flintstone met een vishaak, wandelend voor de kust van Nieuwpoort. Ondertekend door Luc Zeebroek. Hij was negen. "Dat moet verschenen zijn in iets zoals Het Nieuwsblad van de Kust, mijn moeder heeft die tekening natuurlijk altijd bijgehouden." In de wolkjes zie je al wat later Kama zou worden.

"Mijn ouders hadden een verfwinkel, mijn vader schilderde en mijn nonkels en tantes ook allemaal. Paardenkoppen, landschappen en stillevens. Overal in de familie rook het naar olieverf. Maar bij mij werden dat peetjes met grote neuzen en grote voeten. En verhaaltjes schrijven, rare gedichten. Zo bracht ik mijn vakanties door."

Hij stopt even. "Je kunt wel zeggen dat ik altijd met vakantie ben."

Dan weer Bert. "Het idee was om een soort monologue intérieur te creëren. Al mijn grote voorbeelden voor Bert kwamen meer uit de literatuur dan uit de strips. De tekening moest wel efficiënt zijn, maar ze moest rap gemaakt zijn. Ik had meer werk met de tekst dan met de tekening. En ik was toen al veel met filosofen bezig: Nietzsche, Kierkegaard, Schopenhauer. En Cioran, een Roemeense filosoof die in Parijs woonde en met Syllogismes de l'amertume over de bitterheid schreef. Dat heeft me dit soort strips laten maken. Of boeken van Tsjechov, Gogol, Kafka natuurlijk, Topor ook.

"Maar ik vond het interessant om daar iets mee te doen in een ander medium. Bert zag ik als een soort stand-upcomedian, maar dan niet in een zaal, zonder decor en zonder dat hij een microfoon nodig had. Ook Tegen de keer van Joris-Karl Huysmans was een belangrijk boek. Zo'n gast die altijd zat te mompelen, bijna koortsachtig doordrammend over een onderwerp. Onzin tot op het bot."

Het klinkt therapeutischer dan het bedoeld is, maar kan hij zelf analyseren hoe hij is geworden wie hij is? Kamagurka grijnst. "Toen ik vijftien was, was ik eens ziek en mijn moeder liet de dokter thuis komen. Hij keek naar mijn tekeningen die op de grond lagen en hij zei: 'Ik ga hem toch wat voorschrijven.' Op basis van die tekeningen hé. Ik heb die doos Temesta dan maar leeg gepakt. De dokter vond dat mijn gedachten te snel evolueerden voor mijn lichaam.

"Ik weet het niet. Het is een soort mechanisme. Ik neem een wit blad papier, een potlood en een stift, en ik begin een lijntje te trekken. Na een paar minuten heb ik iets gemaakt waar ik vaak zelf versteld van sta. Hoe iets ontstaat, heeft me zelf altijd gebiologeerd en geïnteresseerd. Want ik leg dat papier weg, neem een ander en er komt weer iets. Hetzelfde als ik op een podium sta, of iets voor tv doe. Of als ik schilder. Ik ben altijd heel erg nieuwsgierig naar wat er vandaag weer uit gaat komen."

En dat is een punt. Want op de vraag of hij na duizenden tekeningen zou durven te recycleren en het zou kunnen, zegt hij. "Ja." Het is al gebeurd. "Als ik ziek ben. Maar recycleren is wel een raar woord. Je moet ook respect hebben voor de dingen die je gedaan hebt. Maar er is zoveel dat ik het zelf niet meer weet. Of ik herinner mij de grap niet meer. Ik heb het gevoel dat het geheugen is wat op een boekenplank staat. Iedere dag moet je er iets bij zetten en omdat de plank vol staat, valt er achteraan telkens iets af. Het is ook logisch dat ik me niet alles herinner. We hebben 3.000 pagina's Cowboy Henk gemaakt. Alleen Cowboy Henk."

Iron Lady als poutrel

Dan gaat de telefoon. Tien minuten over elf in de voormiddag is het. De naam 'Ward op den Brouw' licht op z'n schermpje op, de man is eindredacteur van de Nederlandse krant NRC. Om 12 uur is Kama's dagelijkse deadline voor een tekening die op de voorpagina van de namiddageditie van die dag zal verschijnen. Het telefoontje is er een voor overleg en, vooral, om te laten weten wat NRC op de voorpagina zal hebben. Helemaal onderaan komt Kamagurka's tekening. Elke dag. Voordien heeft hij daar al over gezegd: "Ik denk dat het Margaret Thatcher zal zijn. En ik heb wel al iets in mijn hoofd: ik zie een gast die tijdens de begrafenisplechtigheid de Iron Lady als een poutrel in de grond klopt. Maar het NRC kan soms heel eigenzinnig zijn. Het kan dus totaal iets anders zijn."

Overigens tekent Kamagurka ook elke dag voor Het Laatste Nieuws. Latere deadline natuurlijk wel. Andere tekening, ook anders dan hij voor Humo doet. "Voor Het Laatste Nieuws kan ik geen kerel met een fluit uit zijn broek tekenen."

Het overleg met NRC in het kort, flarden van Kama's antwoorden aan Ward: "Ik herinner me de vrouw vooral als eng." Dan: "Ja, de toekomst ziet er slecht uit voor Thatcher: nu moet ze over haar eigen lijk laten gaan." En nog: "Ze was toch een soort feodale dictator, of eerder victoriaans: je bent arm omdat je te stom bent om rijk te zijn."

Om 11.33 uur zet hij zich aan zijn tekentafel. Hij tekent links. Drie keer hoor je een blad scheuren. De loop van zijn stift over dat blad. Even tijd om rond te kijken: op zijn boekenplank staat twee meter Moleskine-schriftjes. Erboven heel veel, van Lucebert over Reve tot Marai en een boek dat Les chefs d'oeuvre du sourire heet. Om 11.47 uur hoor je Kama lachen: klaar. Een man met een pet klopt de poutrel in de grond. "Die 'Labour' op zijn pet vind ik wel grappig." Een scan en een mail later lacht ook Ward in Amsterdam.

"Natuurlijk is er twijfel. Alleen mag je de illusie niet hebben dat iedereen alles goed vindt. Toen The Beatles de wereld veroverden, vonden mijn ouders die gasten met hun lang haar maar niks. Dat leerde me dat al. In de hele wereld populair, maar in deze huiskamer toch in de minderheid."

NRC en Het Laatste Nieuws, dat zijn heel veel mensen in de lage landen. Al begon alles voor Humo, blad van Guy Mortier, blad waarop hij nog altijd trots is. "Natuurlijk is het anders", zegt hij. "Guy was altijd mijn hoofdredacteur. Ook later, toen hij al weg was, bleef ik hem bellen. Tot hij zei: 'Luc, je moet mij niet meer bellen.' Hij heeft me moeten afstoten. Maar ik blijf Humo het beste weekblad van België en omstreken vinden, ik ben nog altijd trots dat ik ervoor mag werken."

Bange mensen

Daarnet zei hij dat Humo in de jaren zeventig iets bracht wat in Vlaanderen van toen not done was. Klopt het gevoel dat we ondertussen weer een stap terug gezet hebben? "Ik weet het niet. Het is een heel andere wereld geworden. De mensen zijn banger geworden. Maar is er meer conservatisme? Daar geloof ik niet in.

"Wat je wel ziet, zijn plots borden met: 'Aalst. Dit is een Vlaamse stad.' Maar kun je dat au sérieux nemen? Die mensen zijn nu wel eens verkozen, maar wat stellen ze voor? Wat is er veranderd? Ik las vandaag dat Bart De Wever de drugsgebruikers gaat aanpakken, om zo de dealers te verdringen. Is dat nu zo anders dan anders? Hij doet alsof hij het warm water uitgevonden heeft, terwijl ze daar toch al eeuwen mee bezig zijn. Voor mij is dat een soort folklore."

Toch vindt hij wat nu gebeurt verontrustend. "We hebben het niet helemaal door, maar we lijken in een soort vooroorlogse situatie te zitten. Het wordt steeds vanzelfsprekender dat er geweld gebruikt wordt. Vroeger had je oostfrontstrijders die door de pasters werden uitgestuurd, nu heb je de Midden-Oostfrontstrijders die door de imams worden gestuurd. Toch ook een soort van pasters. En ik kan het ook wel ergens begrijpen. Stel dat je tien jaar bent en moslim en je groeit voortdurend op met beelden van Amerikanen die Bagdad bombarderen. Dan moet je als Westen niet schrikken dat die gasten zulke radicale keuzes maken. Toen ik achttien was, was ik ook radicaal. Maar deze gevolgen zijn verschrikkelijk. Het lijkt vanzelfsprekend dat er over een atoomoorlog wordt gepraat. Gangnam Style Kim Jong-un gaat er in Noord-Korea eens mee smijten. Dat vind ik angstaanjagend. En dat wij maar Belgen naar Afghanistan sturen. Twintig jaar geleden was dat onvoorstelbaar. Maar nu? We gaan niet om te schieten, maar om te kijken of ze niet schieten."

Terug naar hier: Uitzonderlijk vervoer is de titel van een nieuw programma dat vanaf dinsdag op VIER loopt. Kamagurka gaat stand-upcomedians met de auto naar hun show brengen en onderweg interviewt hij hen. Zo eenvoudig. Hij noemt het "een soort talkshow-roadmovie", daartussen enkele favoriete fragmenten van zijn passagiers en een stuk uit hun eigen show. Aan boord Philippe Geubels, Urbanus, Wouter Deprez en Wim Helsen. "Ik moet alleen op de baan letten en een gesprek voeren. Ik denk dat je zo een heel andere talkshow krijgt. Je kijkt naar het landschap, naar de weg en naar elkaar." Of het iets oplevert? "Ja, maar ik wil niet per se grappig zijn. Ik schuw natuurlijk de humor niet, maar het is geen gescript programma."

Kamagurka kán interviewen. Hij deed het voor Man bijt hond in de rubriek De grens, waarvoor hij met een quad de landsgrenzen afreed. Hij deed het in De kruitfabriek bij honderdplussers. Met respect. Met eenvoudige vragen. Met stiltes. "Die oude mensen, dat zijn eigenlijk films die je laat afspelen. Zo'n gast als Firmin, hier uit Brugge. Die had de Eerste Wereldoorlog meegemaakt, nadien de Tweede Wereldoorlog. Als je met die mensen over 'de crisis' van nu gaat praten, dan zeggen ze: waar kom je nu mee af? En ze hebben een punt. Ik heb vaak gedacht: waarom ben ik mijn hele leven bezig geweest met dingen te verzinnen, terwijl ze gewoon bestaan? Vaak was het de archeologie van de humor. En mensen zijn content dat ze het kunnen zeggen."

Tekenen als troost

Hij is zelf 56 jaar. Met de loop der tijden klinkt dat veel jonger dan vroeger. Toch kent ook Kama de zweepslagen van het leven. Zijn vader overleed, na een langzaam proces. "Ik heb de week nadien drie keer opgetreden. Als ik het níet deed, kwam hij toch niet terug. En in mijn werk vind ik de troost. Tekenen en schilderen en optreden. Ik probeer verder te doen. Je moet ook. Zoals je bronchitis moet uitzieken, moet je ook verdriet leren ondergaan. Natuurlijk is het niet makkelijk, maar het is wel een van de belangrijkste lessen van mijn leven.

"Toen de moeder van mijn kinderen plots stierf, heb ik een hele dag dag in een stoel gezeten. Ik kon niet meer bewegen. Uiteindelijk ben ik tegen een doek gaan staan en ben ik met een borstel en verf rond mijn eigen silhouet gegaan. Het was onwezenlijk, ook omdat het van het ene moment op het andere kwam. Er was ook het verdriet van mijn kinderen, daar kun je als ouder niks aan doen. Je kunt alleen concluderen dat het leven een grote klootzak is. Maar uiteindelijk moet je van heel diep onder de grond weer naar boven klauteren. Eigenlijk zouden we met z'n allen 150 moeten kunnen worden. Want dat vind ik het erge aan ouder worden: dat je iedereen om je heen verliest."

Kom, Bert, laat ons nog eens lachen.

Laatst belde ik een sekslijn op!
En ik zei aan die mevrouw...
ik zei, luister eens hier kind, wat je doet is jouw zaak...
... maar ik vind het volstrekt walgelijk en oneervol om op deze manier je brood te verdienen.
Waarom het kreng de hoorn neergooide!
Veel te laat eigenlijk...
want ik was al lang klaargekomen!

Uitzonderlijk vervoer met Kamagurka en Philippe Geubels, dinsdag om 21.05 uur op VIER

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234