Maandag 06/07/2020

Eigen voornemens zijn de beste raadgever

Met raadgevingen voor een beter leven, zo heeft kunstencentrum Behoud de Begeerte zijn programmajaar afgesloten. Prominente stemmen van allerlei pluimage kwamen in de Antwerpse Permeke-bibliotheek hun aanbevelings-/nieuwjaarsbrief voorlezen. 'Al is de wijste raad meestal degene die vanuit jezelf komt', stellen geluksexperts.

Onverstoorbaar doorzetten als anderen je afbranden. Investeren in stilte, met mijmeringen in plaats van mobiele telefoons. Meer durven springen, in een leven dat beleefd wordt, en niet geleefd. Of ook nog: alle denkkaders verlaten, alles omkeren en mogelijk maken wat iedereen onmogelijk noemt. Het is maar een greep uit de vele eindejaarsadviezen, neergepend en voorgelezen door kopstukken uit de sociale, economische, politieke en journalistieke wereld. Met die 'goede voornemens' is het kunstencentrum voor literatuur Behoud de Begeerte gisteravond de eindejaarsperiode ingegaan.

Een beter leven, wie droomt er niet van? Dan is een duwtje in de rug ongetwijfeld welkom, of niet? Aanbevelingen kunnen hun nut hebben, erkent arts en geluksfilosoof Gerbert Bakx, verbonden aan de Academie voor Levenskunst. Maar, zo voegt hij er meteen aan toe: wijze raad, allemaal goed en wel, maar je realiteitszin moet wel goed zitten.

Precies daar loopt het nu, in onze zoektocht naar een beter en gelukkiger leven, al te vaak fout. "Ik krijg veel ongelukkige mannen en vrouwen over de vloer", zegt Bakx, schrijver van onder meer De strategie van het geluk. "Mijn conclusie is keer op keer dezelfde: wat mensen fundamenteel missen is volwassenheid. Daarmee bedoel ik: het cultiveren van volwassen emoties, zoals sereniteit, mededogen en dankbaarheid."

Al te vaak vervallen we in wat Bakx "de kinderlijke houding" noemt, met angst, woede en hebzucht. "Tragisch hoe die emoties mensen onderuithalen, zelfs al zijn ze rijk, hebben ze een mooi gezin en een fijne carrière. Toch reageren ze panisch. Uit angst dat hun kinderen iets zou overkomen, angst om hun bezittingen te verliezen, angst om ziek te vallen. Dan denk ik: word wakker, dat is de realiteit van het leven. De kans zit er nu eenmaal dik in dat je ziek wordt. Het is zelfs honderd procent zeker dat je dood zult gaan. Waarom dan reageren vanuit die angst en niet vanuit dankbaarheid?"

Gewoon incasseren

Het resultaat is bedroevend, meent Bakx. De jongste decennia trekken we almaar meer naar dokters, psychologen en psychiaters. Niet met medische problemen, maar met zaken die eigenlijk levensproblemen zijn. Alleen: er bestaat geen pilletje voor de realiteit van het leven. "Het probleem is dat we die volwassen wijsheid nergens meer leren", stelt de geluksfilosoof. "Universiteiten zijn vooral diplomafabrieken voor de arbeidsmarkt, ze zijn er niet om ons 'menselijke kennis' bij te brengen."

Vroeger, toen de mythologie en nadien de religie hun hoogdagen beleefden, was dat anders, duidt Bakx. Klappen werden toen gewoon geïncasseerd, moeilijke waters zonder morren doorzwommen. "Neem nu een kind dat stierf. Mensen zeiden letterlijk: 'De Heer heeft het terug tot zich genomen.' Punt, klaar. Natuurlijk vonden ze dat verlies niet fijn, maar ze aanvaardden het wel."

Begrijp Bakx niet verkeerd: niet dat we weer massaal de kerk in moeten. "Maar nu we niet meer geloven proberen we, sinds pakweg vorige eeuw, ook alles te begrijpen. Wat we niet begrijpen, willen we ook niet aanvaarden. Het wordt dan gezien als een aanslag op ons persoonlijk geluk. Want, zo vinden we, het leven mag alleen geven waar we zelf om gevraagd hebben. Opnieuw die 'kinderlijke visie'."

Zoveel rijkdom, dat wel. Maar of we er ook collectief beter en gelukkiger van worden? Helaas. Komt daarbij dat burn-out en depressie nog maar het topje van de ijsberg zijn, meent de geluksexpert. Daaronder zit een dikke laag van mensen die elke dag gestrest rondlopen, die een leven leiden vol saaiheid en dofheid. "Of ik gelukkig ben?", herhaalt hij met een lachje. "Jawel. Maar niet door wat ik heb, wel door hoe ik ben. Door te leven vanuit die volwassen houding. En door goed te beseffen dat al de rest bonus is. Een huis, een partner, centen, kinderen: dat zijn allemaal bonussen, niet de basis. Laat dit één aanbeveling zijn: verwar de bonussen die je hebt niet met de basis."

Kortom, ga niet als een gek op jacht naar geluk. De kans is groot dat je van een kale reis terugkomt, zo meent ook Nederlands psycholoog Jeffrey Wijnberg. Vorige maand verscheen zijn boek Dictatuur van het geluk, waarin hij ver weg blijft van alles wat 'psychologisch correct' is. In de jaren 80 sloeg hij de weg in van de 'provocatieve therapie', waarbij je patiënten uit hun tent lokt in plaats van te sussen.

Wijnberg: "Als een patiënt me vertelt: 'Dokter, ik voel me ongelukkig.' Dan zeg ik: 'Wat is daar mis mee? Mag je dan niet ongelukkig zijn?' Dan kijken ze me bevreemdend aan en stamelen ze: 'Ja maar, de huisarts zei dat ik naar u moest komen.' Terwijl ik op dat moment wil nagaan wat dat ongelukkig zijn betekent. Wie weet haalt die patiënt er inspiratie uit. Maakt hij er mooiere muziek of betere poëzie door."

Hardleers in advies

Dat hij dus niet zozeer de brave man van de aanbevelingen is, vertelt Wijnberg. "Waarom zou ik ook? Als je weet dat het aantal mensen die jouw advies ter harte neemt zo klein is. Een te verwaarlozen percentage, zeg maar."

Stel: de huisarts doet een medische check-up en verklaart u gezond. Wel voegt hij er nog drie bedenkingen aan toe die u ten goede kunnen komen. Denk aan: meer bewegen, minder eten. Dan is de kans miniem dat u die raad zult opvolgen. Want, zo duidt Wijnberg, ruiken we raad, dan gaan we op onze achterste poten staan. Hardleers als we zijn. "Geef je advies, dan voel je al snel weerstand bij de ander. Je ziet die persoon dan denken: 'Bedankt, maar dat bepaal ik zelf wel' of 'Wie ben jij om me daarop te wijzen?' Het beste trucje is dan ook om goede raad te vermommen, alsof jij er als boodschapper voor niks tussenzit."

Meer nog: de aanbevelingen of goede voornemens met het meeste kans op slagen, zijn degene die uit jezelf komen. Het is een tactiek die professor Wijnberg ook toepast in zijn praktijk. "Nadat patiënten me verteld hebben wat hen zo ongelukkig maakt, kom ik doelbewust met een 'verkeerde' aanbeveling. Mevrouw voelt zich niet lekker in haar huwelijk? Wel, lieve dame, ga dan een half jaar apart wonen en zie hoe groot het gemis is. Waarop die vrouw natuurlijk protesteert: 'Dat kan ik niet maken. Daar heb ik het geld niet voor. En de kinderen dan?' Pas daarna, nadat ze uitgeraasd zijn, komen ze met eigen ideeën. En die zijn wel haalbaar en interessant."

Het is zoals met onze goede voornemens, die typische 'eigen wijze raad' telkens aan het jaareinde. Meer sporten, zoveel kilo's afvallen, stoppen met roken, meer opkomen voor jezelf. Al belanden die voornemens volgens onderzoek vaak na één week bij de slechte kerstcadeaus: in de prullenmand. Wil je je doel bereiken, "dan moet het echt vanuit jezelf komen", stelt ook geluksfilosoof Gerbert Bakx. "Van een passief weetje naar een actief weten en doen. Het moet dwingend worden voor jezelf."

Philip Heylen

Antwerps schepen voor Cultuur en Economie

Een bevriend echtpaar vertelde me dat ze met kerst eerst een mandje laten rondgaan bij hun kinderen. Daarin moet iedereen zijn gsm deponeren alvorens aan tafel plaats te nemen. Het mandje verkast vervolgens naar de vestiaire zodat iedereen aan tafel zijn handen én zijn hoofd vrij heeft voor geanimeerde en diepgaande gesprekken. Laten we dat doen, laten we opnieuw de tijd nemen, voor onszelf en voor elkaar. Laten we wat meer plaats maken voor innerlijke stilte en diepe reflectie. Want is dat niet wat aan de basis ligt van elke grote verwezenlijking in onze maatschappij?

Cathy Berx

Provinciegouverneur Antwerpen

Lees, reis, beweeg en laat je bewegen door bijvoorbeeld mooie muziek en fijne, boeiende, vooral ook andersdenkende mensen. En als je (even) niet kunt lezen, reizen en bewegen, geniet dan na in je hoofd van wat je las en waar je, al dan niet met anderen, was.

Goed en nog beter leven, hoeft eigenlijk niet eens moeilijk te wezen. Het lijkt verrassend, maar de meest wijze levensles kreeg ik - behalve van mijn lieve, pas gestorven vader (geen of weinig mensen waren mij nader) - van mijn prof economie. Een van de belangrijkste "investeringsgoederen" is een lange, boeiende reis. Maak zo'n reis op tijd, op de rand van de volwassenheid. Laat al je zintuigen prikkelen, leef en beleef met open geest en je kunt verder, je leven lang.

(...)

De andere beste investering, na een gezin, een huis en reizen zijn (gelezen) boeken. (...) Zelden ontdekte ik mooiere, geestigere, meer fascinerende universums. Kortom, wie tips wil voor een beter leven: reis, lees en deel. Geen mens werd er ooit slechter, dommer, stommer van.

Lisbeth Imbo

Hoofdredacteur 'De Morgen'

Laten we dus vanavond beginnen.
Laten we die avond beginnen met Nina Simones 'Feeling Good'.
We dimmen het licht tot een warme gloed
We nemen een gin-tonic, gewoon omdat het lekker is, en omdat moeder dat vroeger op zomeravonden wel eens dronk en het dus altijd een klassieker zal blijven
De hoek in de zetel wordt ingepalmd, het kussen diep in de rug - we worden ouder, we dienen gestut.
En dan nemen we een bundel van Peter Verhelst.
U kunt kiezen.
U vindt vast in elk werk een gedicht dat blijft haken omdat u een zin tegenkomt zoals deze:
'Als jij het bent die ik zal missen laat mij dan blijven de herinnering aan wat nooit zal zijn.'
(uit Zing zing, 2015)

Een vers dat je dan meteen wil inslikken, omdat je weet dat Hij dit schreef om jou de woorden te geven die je nodig had om de wonde van een pleister te voorzien.

Peter Mertens

Auteur en PVDA-politicus

Weg met het raamwerk, begin met verbeelding. Bevraag het bestaande, jaag je dromen na, maak mogelijk wat anderen onmogelijk noemen. "Het lijkt altijd onmogelijk tot het gerealiseerd is", schreef Nelson Mandela. De slavernij afschaffen klonk ooit als zotternij, tot het gebeurde. De apartheid verslaan was 'te gek voor woorden', tot het gerealiseerd werd. De kinderen uit de mijnen halen, werd afgedaan als 'compleet geschift'. En toch werd het bereikt. Met dank aan de ketters, de geuzen, de utopisten.

Neen, ik heb geen andere tip voor een beter leven dan even, al was het maar één keer, het kader te verlaten en alles om te keren.

Dorian van der Brempt

Oud-directeur van cultuurcentrum deBuren

Ik droom van een stad die investeert in stilte. Stilte verdwijnt niet (alleen) omdat we zo luidruchtig zijn geworden of decibelproducerende machines ons terroriseren, maar omdat wij net als toegevoegde suikers in de voeding de publieke ruimte steeds meer opvullen met overbodig geluid. Geen muziek, maar muzak. Geen juiste, maar harde lelijke tonen. Stad, geef mij de stilte terug en vraag god om te verhuizen. Maak van de lege kerken stille plaatsen voor iedereen. Schuilplaatsen waar stilte en intimiteit opnieuw mogelijk zijn. Plaatsen die geen mobiele telefonie verdragen maar alleen mijmeringen. Plaatsen waar niet de media sociaal zijn, maar waar de mensen elkaar herontdekken.

Ik droom van een stad waar kunst en cultuur leven en troost brengen, een stad waar even goed geluisterd als gepraat wordt. De empathische stad is de stad van toekomst. Ons geluk zal bepaald worden door onze capaciteit om met anderen rekening te houden. Nabije en verre buren zullen meer dan ooit de kwaliteit van het leven en ons leven bepalen. Het tijdperk van ik-producten zoals de pc, de iPhone en de ego-maaltijd is voorbij. Wellness en mindfulness als kruisvaarten voor sologenot zijn niet langer houdbaar.

De nieuwe wereld zal open zijn of niet zijn, de nieuwe burger zal empathisch zijn of heel eenzaam. De tijd is onze beste vriend. Ik heb hoop en steeds geloof dat het goed komt.

Yves Desmet

Commentator 'De Morgen'

Als ik er dit jaar eentje geleerd denk te hebben, dan is het wel dat wij ons voortaan meer bereid moeten tonen ons te distantiëren.

Ik hoor dat tenminste toch telkens in mijn buurt, wanneer een of ander IS-commando er weer eens in geslaagd is een terreurdaad te plegen.

"Dat het toch goed zou zijn", zegt dan altijd wel iemand, "dat de gematigde moslims luider hun stem zouden laten horen en zich zouden distantiëren van wie in de naam van hun geloof zulke wreedheden uitvoert."

Dat doen ze ook, zeg ik dan, onder meer met een gemeenschappelijke verklaring van hun 150 belangrijkste imams en theologen, die daarover een gemeenschappelijke tekst hebben gemaakt.

"Dat is goed", antwoorden ze me dan, "maar het zou toch nog beter zijn als ze meer hun stem zouden laten horen."

(...)

Ok. Ik heb het begrepen. Ik zal me in 2016 meer distantiëren.

Ik distantieer me van een politieke klasse die onze rechten en vrijheden wil beperken, naar verluidt om die rechten en vrijheden te beschermen.

Ik distantieer me van een overheid die scholen sluit, openbaar vervoer lamlegt, cultuurtempels sluit en militairen de straat opstuurt, die, om de islamitische staat te bestrijden, zelf een islamitische staat uitroept.

Ik distantieer me van een beleid dat alle macht aan de bewakers geeft, en die bewakers niet langer controleert.

(...)

Ik distantieer me van die politici die de val van Angela Merkel verhopen en voorspellen, omdat ze met haar 'Wir schaffen das' haar ethiek voorrang heeft gegeven aan haar politiek overlevingsinstinct.

Kijk, zo kunnen we er terug een jaartje tegen.

Met distantie.

Wim Distelmans

Palliatief expert UZ Brussel

Ziek zijn mag geen wachtkamer worden van de dood, maar moet gericht blijven op leven.

Laten we dus chronisch zieken niet meer betuttelen, infantiliseren, domineren, bestraffen, vermijden, maar ze evenwaardig beschouwen.

Of om het met Bernard Shaw te zeggen: 'Het leven is een ziekte, en het enige verschil tussen de ene mens en de andere is het stadium dat zijn ziekte bereikt heeft.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234