Zaterdag 23/01/2021

'Eigen schuld dat er geen volk meer komt'

Als kind geraakte Vlaams Parlementsvoorzitter Jan Peumans (N-VA) soms het terrein niet op, toen het zwart zag van het volk. Gisteren kon je voor de poort parkeren. Het zegt alles over wat er met de ooit zo roemrijke IJzerbedevaart is gebeurd: een uitgeleefd huis, maar niemand die het durfde herschilderen.

De IJzerbedevaart is dood, lang leve de IJzerbedevaart. Zie daar de samenvatting van de boodschap die voorzitter Paul De Belder van het IJzerbedevaartcomité, bracht. Want het mocht gisteren dan wel de de laatste keer zijn dat er op de laatste zondag van augustus verzamelen geblazen werd in Diksmuide, dit is niet het einde, verzekerde hij uitentreuren. Meer zelfs: "Dit is een nieuwe start. Afspraak op maandag 11 november 2013 voor de 86ste IJzerbedevaart en meteen ook al op donderdag 11 november 2027 voor de 100ste verjaardag!"

Strijdvaardig? Jazeker. Maar toch klinkt die voorspelling ook een beetje wrang. Want de IJzerbedevaart is al lang niet meer wat ze geweest is. Daarvoor moest je maar om je heen kijken, op de extreem dunbevolkte weide. Ook veelzeggend: de organisatie riep het slechte weer niet eens in als excuus. "Ik herinner me nog dat we als kind naar hier kwamen. Met de trein, om 5 uur 's ochtends vertrekken in Tongeren, om dan hier te komen en het terrein amper op te geraken", vertelt Vlaams Parlementsvoorzitter Jan Peumans (N-VA) met zichtbaar plezier. Hij was een van de nauwelijks duizend aanwezigen. "Het zag hier zwart van het volk toen. En nu, nu kun je je auto gewoonweg knal voor de poort parkeren. Ach ja, zo'n bedevaart, dat is passé, niet?"

De jaren waar Peumans over spreekt was de glorietijd van de IJzerbedevaart. Een heuse massamanifestatie was het decennialang. 40.000 sympathisanten kwamen jaarlijks van heinde en verre naar de IJzertoren onder het motto 'Nooit Meer Oorlog, Zelfbestuur en Godsvrede', wat in een recenter stadium hertaald werd naar het meer eigentijdse 'Vrede, Vrijheid en Verdraagzaamheid'. Was de IJzerbedevaart in 1924 opgericht om de Vlaamse slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog te herdenken, werd later de nadruk heel sterk gelegd op de Vlaamse ontvoogding.

De IJzerbedevaart kreeg een sterk politiek karakter, maar ook een scherp kantje. De weide was meermaals het decor voor rellen. In de jaren tachtig, toen neonazi's van over heel Europa afzakten naar het evenement; in 1996 toen Vlaams Blok-aanhangers het podium bestormden omdat de IJzerbedevaart te links geworden was. Resultaat: een definitieve scheuring. De extreem rechtse vleugel stuurde in het vervolg zijn kat en richtte enkele jaren later zijn eigen IJzerwake op. Sindsdien is de ster van de IJzerbedevaart tanende.

Gestreden, geleden

Neem nu de nationale politici, die liepen elkaar bij momenten voor de voeten in Diksmuide, tegenwoordig is het zoeken met een vergrootglas. Gisteren waren ze zelfs exact op de vingers van één hand te tellen: Peumans, N-VA-fractievoorzitter Kris Van Dijck, zijn fractieleden Lieven Dehandschutter en Lies Jans, en CD&V'er en B-H-V-strijder Michel Doomst. Nationale partijvoorzitters zijn er al jaren niet meer gespot, zelfs Bart De Wever (N-VA), laat de manifestatie aan zich voorbijgaan. Vlaams minister-president Kris Peeters (CD&V), oud-Spiritist Bert Anciaux (sp.a) en Willem-Frederik Schiltz (Open Vld), zoon van ex-Volksunie-boegbeeld Hugo Schiltz, eveneens. "De tijd van 'Leuven Vlaams' en van de verdrukte Vlaming ligt al lang achter de rug, ik heb nooit moeten knokken om Nederlands te spreken en de IJzerbedevaart heeft haar rol in de klassieke ontvoogdingsstrijd verloren", vatte Schiltz junior zijn motivering onlangs samen in deze krant.

Maar vreemd toch dat de exponent bij uitstek van de Vlaamse Beweging nagenoeg ter ziele gaat, net nu de Vlaamse gedachte een gigantische opflakkering lijkt te kennen. De blik van voorzitter De Belder verstrakt. "Wie zegt dat er een opflakkering is? Omdat de N-VA zo goed scoort? De geschiedenis zal moeten uitwijzen of flamingantisme of andere motieven daarvan aan de basis liggen."

Nee, de reden voor de afgekalfde belangstelling moet elders gezocht worden, zegt hij. "Vroeger was dit een strijdmeeting, daar komt logischerwijze veel meer volk op af. Stel dat er straks bijvoorbeeld geraakt wordt aan de index, denkt u niet dat de 1 mei-opkomst dan exponentieel zal groeien? Maar nu is dit al lang geen strijdmeeting meer. Niet omdat de strijd helemaal gestreden is, maar de situatie is wel drastisch veranderd. We hebben tegenwoordig te maken met een volledig andere constellatie. Er is een Vlaamse regering en een Vlaams parlement, bijvoorbeeld. Daar hebben vele generaties voor gestreden en geleden."

Ivo Coninx uit Genk snuift veelbetekenend. "En dat hij massaal veel subsidies ontvangt van dat Vlaams parlement, dat zegt hij er niet bij zeker?" Coninx is nationaal-secretaris van VOS, de vereniging voor oud-strijders (tegenwoordig Vlaamse Vredesvereniging genaamd) die sinds het prille begin mee de schouders zette onder de organisatie van de bedevaart. "Ze zoeken het zelf. Het IJzerbedevaartcomité heeft op veel te veel tenen getrapt, het is hun eigen schuld dat er geen volk meer komt." Welke tenen dat zijn, is nogal duidelijk voor Coninx. "Die van de Vlamingen natuurlijk. Pas op, voor VOS is het vredesaspect natuurlijk van heel groot belang. Maar ik ben wel heel zeker dat velen wegblijven omdat de organisatie de Vlaamse zaak naar de achtergrond verwezen heeft." Een wel vaker gehoorde kritiek. Uit wiens hand men eet, diens woord men spreekt, die gedachte.

Of hij volgend jaar nog komt? "Neen. Op 11 november heb ik, zoals zoveel anderen hier, lokale verplichtingen. Misschien kom ik wel op een ander moment op het jaar." Coninx is niet de enige op de weide voor wie de laatste zomereditie wellicht ook de laatste IJzerbedevaart is. "Tja, ik weet niet of we nog terugkomen. " Guido Heeman uit Kemzeke kijkt zijn dorpsgenoot Erik Geeraert aan. "We komen altijd met de fiets, namelijk. Ik nu al 32 jaar. Met de auto dan? Neen, dat is niet hetzelfde."

Nochtans, de Vlaamse zaak ligt Heeman en Geeraert zeer na aan het hart. "Ze zich laten ringeloren, de Vlamingen", zo windt de 72-jarige Geeraert zich stevig op. "Guy Spitaels, hij is nu dood, maar weet u wat hij zei? Op de Vlaamse vlag staat een leeuw, maar klauwen kunnen ze niet, de Vlamingen. Dat stuit tegen de borst, hé." Ja, natuurlijk wordt dat alles op de IJzerwake veel harder in de verf gezet. "Maar dat is te extreem, niks voor ons. Hier herdenken we toch ook al wat er ooit gebeurd is. Die duizenden gesneuvelden, die verdienen ons respect. Jammer dat de jeugd daar niet meer gevoelig voor is."

Radicaal

Die jeugd is wel in groten getale aanwezig een kleine 14 kilometer verderop, in Steenstrate bij Ieper. Voor de elfde keer wordt hier de IJzerwake gehouden, voor het eerst - en het laatst - op dezelfde dag als de IJzerbedevaart. Terwijl de IJzerbedevaart een rustige, bijna gezapige bedoening is, met een veeleer respectabele gemiddelde leeftijd, heeft de IJzerwake meer weg van een uit de hand gelopen Vlaamse kermis voor jong en oud. Bijna vijf keer zoveel volk als in Diksmuide is er komen opdagen. Trommelende VNJ-jongeren paraderen in het rond, kinderen genieten van ijsjes en springkastelen en de eetstandjes zijn overbevolkt. Binnen in een gigantische tent kunnen allerhande curiosa gekocht worden: van NSV-shirts over antimigratiestickers tot prullaria vol runetekens.

De boodschap die er verkocht wordt, is navenant. De staatshervorming is "een nederlaag geleden die door Belgische waterdragers als Servais Verherstraeten, staatssecretaris voor staatsmisvorming, als een overwinning wordt verkocht. Daarom met volle overtuiging: omver en erover!" Of om het met een stralende Vlaams Belangvoorzitter Bruno Valkeniers te zeggen: "Radicaal zoals het moet".

Vele aanwezigen zijn ex-bedevaarders. "Maar sinds het daar vooral over vrede en verdraagzaamheid gaat, hoeft het voor ons niet meer", zegt Leen Verreyt, een jonge vrouw uit Lint. "Sindsdien komen we naar hier. Wij zijn echte Vlaams-nationalisten. Zij (wijst naar haar ijsjesetende peuterdochter, avb) vindt het hier ook superleuk. Natuurlijk weet ze nog niet waarover het gaat, maar dat zal snel genoeg komen. Bij het VNJ, waar ze straks naartoe gaat, zullen ze haar dat wel uitleggen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234