Zondag 22/05/2022

Eigen folk eerst?

Het leek een belgenmop. De staatsveiligheid die zich plots kwam mengen in de keuze van de Belgische inzending voor het Eurovisiesongfestival. Hoe staatsgevaarlijk is folkzangeres

Soetkin Collier? Het ons zo dierbare imago van België lijkt een grotere blamage te zijn bespaard dan velen denken, berichten Douglas De Coninck en Jeroen de Preter.

'Ik hoop ergens nog op een wending. Ik bedoel: ik hoop ooit nog érgens op een podium te kunnen staan. Je hebt er geen idee van wat het is, jezelf om tien, elf, twaalf en één uur vermeld te horen worden als hoofdpunt in het radiojournaal. En dan 's avonds op tv nog eens. Waar zijn ze mee bezig? Mijn passie is muziek, niet politiek. Ik heb twee fantastische ouders, maar ze hebben een foute ideologie. Ik verafschuw alles wat racistisch en fascistisch is. Ik heb in 1996 gebroken met dat duistere verleden. Ik geef Nederlandse les aan migranten in Antwerpen, maar toch: opeens krijg je die stempel op je voorhoofd."

Soetkin Collier (26) is op donderdagochtend nog volop kranten aan het doorbladeren en zich aan het bezinnen over het al of niet geven van een "groot interview", waarin ze dan haar hele verhaal wil doen. "Dat wil ik wel, maar niet als het gaat over: was u die dag daar aanwezig en wat deed u daar?" Na contact met haar advocaat besluit ze om de pers voorlopig toch maar wat te mijden. "Ik wil alles eens rustig op een rijtje kunnen zetten."

De saga begon op woensdagochtend, in La Dernière Heure. De krant pakte uit met een nota die de staatsveiligheid had gericht aan premier Verhofstadt (VLD), justitieminister Marc Verwilghen (VLD) en Franstalig gemeenschapsminister Richard Miller (MR). Nog voor het middag werd, was het verdict al daar. De folkgroep Urban Trad, die ons land op 24 mei moet vertegenwoordigen op het Eurovisiesongfestival, zal daar aantreden zonder haar Vlaamse zangeres Soetkin Collier. De nota: 'Het betreft hier een militante van extreem-rechts, met een sterke overtuiging voor het Vlaams-nationalisme.'

Volgens de staatsveiligheid werd Collier op 11 november 1993 administratief aangehouden nadat ze had deelgenomen aan een actie van de extreem-rechtse groep Voorpost in het Vredescentrum in Deurne. Collier was als tiener actief bij de Gentse afdeling van de Nationalistische Studentenvereniging (NSV), die wordt gezien als de feitelijke studentenorganisatie van het Vlaams Blok en overal waar ze zich manifesteert heibel veroorzaakt. Dat was niet anders op 21 februari 1996, toen een groepje NSV'ers aan de zijde van het Taal Actie Komitee (TAK) keet gingen schoppen in het gemeentelijke ontmoetingscentrum Guldenberg in Wevelgem, omdat daar Franstalige filmvoorstellingen werden vertoond. Ook die avond werd Soetkin Collier administratief aangehouden.

Nog volgens de staatsveiligheid nam ze op 16 augustus 1996 deel aan een herdenking van nazi-leider Rudolf Hess in Tieldonk. "Onzin", zegt Collier. "Ik zou wel gek zijn. Ik was daar niet, punt uit. Ik overweeg juridische stappen tegen de staatsveiligheid."

Bevatte de nota van de staatsveiligheid blijkbaar onjuiste informatie, dan lijkt ze ook niet echt uit te blinken in volledigheid. Op 4 november 1993 was Soetkin Collier al eens administratief aangehouden door de Antwerpse stadspolitie. Dat gebeurde na rellen met diverse extreem-rechtse organisaties die, verenigd in het Komitee Vlaanderen Ons Vaderland, de blijde intrede van koning Albert en koningin Paola in het centrum van de stad kwamen verstoren.

Wetend dat Urban Trad op 24 mei in Riga wordt gedacht België te vertegenwoordigen zullen sommige politici - zeker aan Franstalige zijde - wellicht maar al te gelukkig zijn dat ze dit niet een week voor het festival hoefden te vernemen, wanneer alle media plots alles willen weten over de kandidaten. Het Songfestival volgt een week na de federale verkiezingen.

Zowel CD&V-senator Hugo Vandenberghe als kamerlid Ferdy Willems (Agalev) stellen zich nu vragen over de houdbaarheidsdatum van de inlichtingen van de staatsveiligheid. Ten tijde van de laatste 'feiten' moest de folkzangeres nog negentien worden. Het lijkt er sterk op dat ze zo rond 5 augustus 1996 inderdaad een punt moet hebben gezet achter haar 'jeugdzonden'. Die dag beleefde ze aan de zijde van Jorunn Bauweraerts en Annelies Brosens op het podium van Dranouter de doorbraak van Laïs. Folkminnend Vlaanderen zou de naam daarna nooit meer vergeten, maar Soetkin Collier zou kort daarna uit de groep worden gezet.

Een verbitterde insider bij de NSV: "Het hypocriete aan de hele zaak is dat de drie meisjes van Laïs in die periode lid waren van de NSV. Waar denkt u dat ze hun belangstelling voor oude Vlaamse en middeleeuwse gezangen vandaan hebben? Ze kwamen alle drie uit een Vlaams-nationaal milieu. Zowel Soetkin als Jorunn en Annelies waren actief bij ons. Hun gezamenlijke politieke verleden was en is hét geheim van Laïs. Voor Jorunn en Annelies lag het niet zo moeilijk om dat even 'af te zweren'. Zij kwamen voor zover ik weet nooit in een politiecombi terecht. Voor Soetkin lag dat anders. En in die zin herhaalt de geschiedenis zich nu. Het is erg opvallend hoe krampachtig de huidige Laïs-meisjes al jarenlang onder druk van hun management hun roots moeten verloochen."

Pater Luc Versteylen, de oprichter van Agalev, is goed thuis in de folkscene en kan begrijpen waarom Annelies Brosens en Jorunn Bauweraerts er deze week weinig voor voelden om toelichting te verschaffen bij de breuk met Collier. "Natuurlijk waren zij lid van de NSV", zegt Versteylen. "Maar inmiddels hebben ook zij het extreem-rechtse ideeëngoed afgezworen."

Soetkin Collier had wellicht net iets méér om mee te breken dan de twee anderen. Haar vader, Ivo Collier, was tot in 1997 uitbater van het extreem-rechtse Antwerpse café De Leeuw van Vlaanderen, het lokaal van Voorpost. Dat is een voor de aanhechting van Vlaanderen bij Nederland ijverend clubje vechtersbazen onder leiding van stichter Luc Vermeulen. Voorpost, dat vaak fungeert als 'privé-ordedienst' op meetings van het Vlaams Blok, ontstond in 1976 en kon na enkele jaren het bijna voltallige ledenbestand verwelkomen van de Vlaamse Militanten Orde (VMO), nadat die vanwege een reeks terreurdaden als privé-militie buiten de wet was gesteld. Het was Vermeulen die deze week meesmuilend een cameraploeg van TerZake rondleidde in het lokaal, en zich vrolijk maakte over de interventie van de staatsveiligheid. Ja, hij had de dochter van de baas ooit wel eens in het café opgemerkt. Inderdaad.

Boven het café, aan de Jezuïetenrui 1, was jarenlang ook de 'Boekendienst' van Voorpost gevestigd, een postorderbedrijfje voor wie zich wilde verdiepen in de werken van Grote Denkers die het bestaan van de nazi-concentratiekampen betwistten, zoals Alain de Benoist, de Italiaanse fascist Romualdi of oorlogsmisdadiger Robert Verbelen. Op hetzelfde adres huisde ook de vzw Avondland, waar je terechtkon voor nazi-stickers, -eretekens of -vlaggen.

Binnen het brede spectrum aan organisaties ter rechterzijde van het Blok was Voorpost een van de eerste die ging heulen met het paganisme, het tegenwoordig naar eco-fascisme neigende heidendom, zoals nauwgezet beschreven in het boek Heidenen voor het Blok van ex-De Morgen-journalist Jan de Zutter. Hij laat daarin oud-Blok-senator en 'heidens priester' Wim Verreycken aan het woord. Die organiseerde in de loop der jaren in opdracht van de Vlaams-nationalistische Jongeren (VNJ) "joelfeesten" zoals het midwinterfeest.

Wim erreycken: 'Jaar na jaar ontdekte ik hoe onuitputtelijk de bronnen van onze oude volksfeesten wel zijn', aldus Verreycken in het boek. 'Ik was ook met muziek en volksdans bezig, samen met de familie Bauweraerts, waarvan de kinderen nu in de Asatrúwerkgroep Traditie zitten. De kleindochter zingt bij Laïs. We brachten hulde aan de Duitse schrijver Hans Baumann, die tijdens de oorlog wat aangebrand is geweest. Maar Baumann schreef prachtige kinderverhalen en liederen voor de Wandervögel, een vooroorlogse trekkersbeweging met heidense sympathieën. Via de joelfeesten en de liederen kreeg ik belangstelling voor het heidendom. Ik vertaalde de liederen van Baumann. In Vlaanderen waren er een veertigtal scharen - VNJ-jeugdgroepen - waar ik de zangstonden leidde (...). En zo kon je de inhoud doorgeven aan de kinderen.'

Het milieu van de Vlaams-nationalisten is van oudsher erg hecht. Soetkin Collier was een tijdlang gehuwd met (maar inmiddels alweer gescheiden van) Roeland Buisseret. Hij is de zoon van het vroegere Blok-kamerlid Xavier Buisseret, die zich in de loop der jaren liet opmerken door tal van vechtpartijen, openlijke sympathie met de SS en zedenfeiten met een tienermeisje dat uiteindelijk zijn politieke loopbaan fnuikten. Buisseret junior was tot eind jaren negentig preses van de NSV in Gent.

Heeft Soetkin Collier "volledig gebroken" met dat duistere verleden, dan lijkt dat niet te gelden voor haar twee jaar oudere broer Arnout. Hij stond bij de gemeenteraadsverkiezingen van 8 oktober 2000 samen met zijn echtgenote Veerle De Gussem op de lijst van het Vlaams Blok in Beveren. De Gussem raakte verkozen en vertegenwoordigt er nu extreem-rechts in de gemeenteraad. Veerle De Gussem is de zus van Jeroen De Gussem. En hij is... de huidige voorzitter van de NSV Gent.

Voor het Blok draaiden de gemeenteraadsverkiezingen in Beveren uit op een grandioos succes. De partij verdubbelde in 2000 haar percentage van 10,1 naar 20 procent. Dat succes was vooral toe te schrijven aan het bedreigde polderdorp Doel, een problematiek die op meesterlijke wijze werd gerecupereerd door het Blok. Vorig jaar stapte een groep inwoners van Doel naar het Arbitragehof om de zoveelste bouwvergunning voor het Deurganckdok aan te vechten. Op de lijst van indieners van de vordering komt zowat de hele lokale partijafdeling van het Blok voor, en ook van zowat de hele familie Collier: Soetkin zelf, ex-echtgenoot Roeland Buisseret, vader Ivo, broer, schoonbroer...

Arnout Collier speelt een toonaangevende rol in het actiecomité Doel 2020, dat doorgaans het woord laat voeren door Jan Creve. Hij is een oud-VMO'er die terechtstond op het grote VMO-proces en in 1982 werd veroordeeld voor een aanslag op een migrantencafé in Sint-Niklaas.

Jan Creve en Arnout Collier zijn naast buren ook de bezielers van het tijdschrift Vrijbuiter, dat op zijn website prominent uitpakt met citaten van de Frans-Britse denker Edward Goldsmith. Zijn boek De weg, een ecologische wereldvisie werd vertaald door Guy De Martelaere, een van de auteurs in Vrijbuiter. Goldsmith pleit in zijn boek voor een groene politiek die de natuurlijke sociale orde en de traditionele omgangsvormen tussen mensen moet herstellen. Wat Jan de Zutter in zijn boek vertaalt als: 'Goldsmiths ideeën vormen ongetwijfeld een rijke voedingsbodem waarop racisme kan bloeien.'

Luc Versteylen is geen onbekende bij de familie Collier. "Ik heb ze leren kennen toen vijf jaar geleden café De Leeuw van Vlaanderen kapot werd geslagen", zegt hij. "Wij zijn toen nog met Helaba onze deelneming gaan betuigen, omdat ik vind dat zoiets niet kan. Maar dat betekent uiteraard niet dat ik een sympathisant ben van het Vlaams Vierkant (Versteylens benaming voor het Vlaams Blok, JdP/DDC)."

Volgens Versteylen is Soetkin Collier nog altijd nauw betrokken bij Vrijbuiter en de Doelse groen-zwarte beweging, die hij zelf, ondanks de verwevenheid met het Blok, een warm hart toedraagt: "Wij zijn beiden verdedigers van Doel. Ik weet ook wel dat er leden van het Vlaams Vierkant binnen die groep zitten. Maar ik zie tegelijk ook dat er zich nogal wat aan het losweken zijn. De rellen in Borgerhout hebben dat proces nog versneld. Meer en meer Vrijbuiters beginnen te beseffen dat je geen politiek kunt voeren op basis van haat. Dat juich ik toe. Die Vrijbuiters zijn uiteindelijk goede gasten. Ze voelen zich Vlaams en volks, maar dat vind ik alleen maar gezond. Soetkin heeft zich van het rechts extremisme losgemaakt, maar ze zal Vlaams en volks blijven. Ik steun haar daarin. Vlaams en folkloristisch staat niet gelijk met extreem-rechts. Ik ben ook bij het Verdinaso geweest hoor, en niemand valt me daar nog mee lastig."

Het was deze week niet het goede moment om Wim Verreycken om uitleg te vragen over zijn joelfeesten. "Ik vind het bijzonder gemeen dat u het alweer in de politieke hoek wilt duwen", is het enige wat hij kwijt wil alvorens de verbinding te verbreken.

Waar ligt de grens tussen de volkse riten en georganiseerd extreem-rechts? Mocht de VRT volgend jaar besluiten om Laïs naar het Eurovisiesongfestival te sturen, zullen we het allicht vernemen van de staatsveiligheid.

Gunter Bauweraerts, vader van Jorunn, organiseert elk jaar in de OLV-kerk in Kalmthout een 'Midwinterconcert'. Tijdens de laatste editie waren dit jaar opnieuw enkele toppers van de Vlaamse folkscene present: vader Bauweraerts zelf (doedelzak), de meisjes van Laïs, en Stefan Timmermans (doedelzak), de folkrecensent in Vrijbuiter.

Net als alle andere betrokkenen ontkent ook Koen Logghe elk verband. Logghe woont eveneens in de buurt van Doel, heeft een beladen Vlaams-nationalistisch verleden en is voorzitter van de Asatrúwerkgroep Traditie, waar de kleine Jorunn Bauweraerts luidens Verreycken leerde zingen. Een van de basisregels van Traditie luidt dat er over politiek zelf niet mag worden gesproken. "Die houding is echter dubbelzinnig", schrijft Jan de Zutter. Op het tweede Heidens Congres van de vzw Traditie in 1999 in Antwerpen was Wim Verreycken aanwezig met een verkoopsstandje van zijn vzw Triskel. Verreycken werd persoonlijk door Logghe uitgenodigd. "Dat was niet de eerste keer, want de senator was eerder al als gastspreker door de vzw gevraagd", aldus De Zutter.

Dat de in 1997 opgerichte vzw Traditie banden heeft met nieuw rechts, is bekend. Nog in 1997 organiseerde de vzw in de gebouwen van de UIA een congres met als thema 'Waarheen met het heidendom op de rand van de 21ste eeuw?'. De sprekers waren onder meer Koen Elst, 'islamkenner' van het Vlaams Blok en de Franse dichter Maurice Rollet, hoofdredacteur van het heidense blad Roquefavour en een van de spilfiguren in GRECE15, het Nieuw-Rechtse instituut par excellence. Prominent lid van de Werkgroep Traditie is ook Guy De Martelaere. Die richtte in 1994 de heidense groepering Gwenved op, een vereniging die radicaal rechts en extreem-liberaal ecologisme koppelt aan een afkeer voor het multiculturalisme.

Toen vier jaar geleden bij de leden van het Vlaams Parlement werd gepeild naar culturele voorkeuren was er één constante op de stemformulieren van de Vlaams Blok-fractie. Laïs werd algemeen vermeld als favoriet in de rubriek 'pop'. Volgens wat de drie meisjes daar zelf over verklaren, is de liefde echter totaal niet wederkerig. Het is bijna op het paniekerige af.

Jorunn Bauweraerts, onlangs in Humo: "Wij spelen met opzet niet op 11-julivieringen, omdat we er helemaal niet mee geassocieerd willen worden. Maar ik weet het, extreem-rechts zou ons graag recupereren."

Eurosong-kandidate Soetkin Collier werd op 4 november 1993 ook al opgepakt toen ze met een groepje extreem-rechtse vrienden de blijde intrede van koning Albert en koningin Paola kwam verstoren. Maar ook dat was een jeugdzonde'Het hypocriete aan de hele zaak is dat de drie meisjes van Laïs in die periode lid waren van de NSV. Waar denkt u dat ze hun belangstelling voor oude Vlaamse en middeleeuwse gezangen vandaan hebben?'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234