Zondag 13/06/2021

Egypte keert terug naar de militaire almacht

Wie de Moslimbroeders ondergronds duwt, mag het ergste verwachten, zegt Annabell Van den Berghe. Zij is freelancejournalist en arabist. Ze brengt geregeld verslag uit vanuit het Midden-Oosten, onder meer voor de VRT.

De Egyptische rechtbank verbiedt alle activiteiten van de Moslimbroederschap en de groeperingen die eruit voortkwamen. Dit betekent een totale onderdrukking van de religieuze organisatie, de politieke tak en de sociale beweging van de Moslimbroeders. Onder Moebarak opereerde de organisatie hoofdzakelijk ondergronds, maar voor haar sociale activiteiten heerste een gedoogbeleid. Zo organiseerden de broeders jarenlang onderwijs en ziekenzorg voor de armste lagen, een uitstekende garantie op blijvende populariteit.

De maatregelen van vandaag zijn met andere woorden repressiever dan ooit. En dat is niet zo verstandig.

De interimregering startte de heksenjacht op de Moslimbroederschap meteen na het afzetten van Mohammed Morsi als president. Elk islamistisch televisiekanaal werd verboden en geestelijke leiders werden samen met tienduizenden van hun discipelen achter de tralies gezet. Drie opeenvolgende bloedbaden, waarbij de Egyptische veiligheidsdiensten met scherp schoten op demonstranten, kostten aan minstens duizend volgelingen het leven. En dat leek wel van tevoren aangekondigd. In een korte verklaring van generaal Sisi op Facebook, enkele uren voor de staatsgreep, stond te lezen: "Het is eervoller te sterven dan te zien dat het Egyptische volk zich angstig of bedreigd voelt. (...) Het leger zal haar bloed offeren voor Egypte en het volk in de strijd tegen elke terrorist, extremist of onwetende."

Aanhangers van Morsi worden gestigmatiseerd als terroristen. Een kwaad dat bestreden moet worden met alle mogelijke middelen, te beginnen met moord en onderdrukking. Maar is onderdrukking wel doeltreffend?

Geknipt als slachtoffer
Morsi is er niet in geslaagd een democratisch beleid te voeren in Egypte. Onder zijn regering stevende het land af op een politieke, economische en sociale crisis. Dat Morsi werd afgezet was niet zo verwonderlijk. Sinds januari 2011 kregen de Egyptenaren de smaak van de revolte te pakken en leerden ze de kracht van demonstreren kennen. Dit klimaat in acht genomen moest en zou het volk opnieuw in opstand komen. De veiligheidsdiensten speelden sluw in op dat gevoel en grepen hun kans. Het afzetten van de president alleen was niet voldoende, zijn hele achterban moest het ontgelden.

Daarbij gaat de regering eraan voorbij dat de Moslimbroederschap juist als onderdrukte groep uitzonderlijk sterk en goed georganiseerd is. Tachtig jaar lang werkte de organisatie ondergronds. Tijd en ervaring maakten van de broederschap de meest strategische en gecoördineerde groepering in Egypte, althans in de positie van de onderdrukte. De organisatie nu opnieuw in de hoek duwen en verbannen plaatst haar in de positie waarin ze het best functioneert. Als het regime de Moslimbroederschap wil doen verdwijnen, is dit de meest inefficiënte manier.

Selffulfilling prophecy
Dat de Moslimbroederschap een fundamentalistische organisatie is staat buiten kijf. In haar grondbeginselen staat de jihad - de heilige oorlog met een islamitische staat als doel - centraal. De jongste jaren werd de Moslimbroederschap echter gematigder. Een gebalanceerd beleid was essentieel om te participeren in het sociale en politieke leven in Egypte. De groep onttrekken aan dat leven en de leden ervan als terroristen bestempelen is bijzonder gevaarlijk.

Vandaag wordt de Moslimbroederschap op alle mogelijke manieren de mond gesnoerd. Televisiezenders worden verbannen en geestelijke leiders gearresteerd. Hiermee wordt elke reden tot een gematigd beleid met de grond gelijkgemaakt. De kans is dat de broeders nu zullen teruggrijpen naar de basisbeginselen, waaronder dus die jihad.

Verder is de Moslimbroederschap hoogstwaarschijnlijk niet de ergste dreiging, wel de talrijke andere fundamentalistische groeperingen die de broeders hartelijk zullen verwelkomen van zodra de jihad opnieuw op hun planning staat. Vorige maand bijvoorbeeld drong Al Qaida erop aan dat de Moslimbroeders het Egyptische leger moeten bevechten in naam van Allah. Die oproep kwam uit Irak, maar ook dichter bij huis ligt de dreiging op de loer.

Stabiele bunker
Hoewel Egypte bekendstaat als stabiele bunker in het Midden-Oosten, heeft het heel erg onstabiele grenzen met de buurlanden. In het noorden grenst het aan Gaza, waar het extremistische Hamas de overhand heeft. Ook de Sinaï in het oosten van Egypte is druk bezaaid met islamistische groeperingen die de jihad hoog in het vaandel dragen. Zij controleren er bovendien de wegen voor illegaal wapentransport en mensensmokkel. De grenzen met Libië en Soedan zijn net zo kwetsbaar, want ook daar strijdt nog steeds menig moslim in naam van Allah. Al deze groepen zullen zonder uitzondering de eventuele jihad van de Moslimbroederschap steunen. En of de veiligheidsdiensten hen dan nog het hoofd kunnen bieden valt sterk te betwijfelen.

Om die dreiging meester te worden moet de Egyptische overheid alles in de strijd gooien om voor iedereen een plek te vinden aan de onderhandelingstafel. Ook de stem van de Moslimbroederschap moet gehoord worden. Deze repressieve maatregelen geven de organisatie immers een reden tot ondergronds verzet met een optie op escalatie. Het lijkt erop dat de veiligheidsdiensten net wachten op deze destabilisatie in de regio, om hun eigen harde hand opnieuw voor te stellen als enig werkbaar alternatief voor de Egyptische samenleving. Terug naar af, terug naar de militaire almacht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234