Zaterdag 24/07/2021

Egypte is een 'failed state'

Schets van een land bij de afgrond, dat dieper kan vallen dan Moebaraks oude dictatuur

Twee jaar na de revolutie die een dictator uit het zadel lichtte, is Egypte een failed state geworden. In de lijst van mislukte staten stonden we in het jaar voor de opstand op de 45ste plaats. Na de val van Moebarak schoven we op naar plaats 31. Ik volg het niet meer op - om niet depressief te worden. Maar de bewijzen zijn overal.

Het staatsgezag brokkelt af in Egypte. De staat wordt minimaal verondersteld in te staan voor veiligheid en recht. Maar de wet wordt almaar minder nageleefd. In 2012 steeg het aantal moorden met 130 procent, diefstallen met 350 procent, ontvoeringen met 145 procent, zo blijkt uit cijfers van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Egypte kent publieke lynchpartijen. Mensen staan erbij en fotograferen. Let op: dit is de 21ste eeuw, niet de Franse Revolutie. Mensen hebben het gevoel dat er geen staatsgezag is om de orde te handhaven. Daardoor denkt iedereen dat alles toegelaten is. Dat creëert uiteraard een hoop angst en onzekerheid.

In zulke omstandigheden kun je geen normaal economisch weefsel verwachten. De mensen maken zich grote zorgen. Wie geld heeft investeert dat niet - Egyptenaren noch buitenlanders. In een situatie waarin de wet niet gehandhaafd wordt en de instellingen hun taken niet vervullen, waarin je niet weet wat er morgen zal gebeuren, ben je uiteraard terughoudend. Het gevolg is dat de reserves van vreemde valuta opgeraken, dat het begrotingstekort dit jaar 112 procent zal bedragen en dat het pond gedevalueerd wordt. Ruwweg een kwart van de jongeren heeft geen baan. Op elk vlak ontbreken de economische fundamenten.

De kans bestaat dat Egypte in de komende maanden zijn buitenlandse schuld niet meer zal kunnen afbetalen. De regering probeert met de moed der wanhoop links en rechts kredietlijnen te vinden - maar dat is niet de manier om een economie weer aan de praat te krijgen. Dat vraagt buitenlandse investeringen, een degelijk economisch beleid, functionerende instellingen en geschoolde arbeidskrachten.

Tot dusver heeft de Egyptische regering echter niet meer geboden dan een gefragmenteerde visie en ad hocmaatregelen op economisch vlak. Een stuurvaste hand aan het roer van de staat ontbreekt. De regering nam in december een handvol besparingsmaatregelen om te voldoen aan de eisen van het IMF, maar draaide die meteen terug. Ondertussen stijgen de prijzen en wordt de situatie onhoudbaar, vooral voor bijna de helft van de Egyptenaren die moeten toekomen met minder dan 2 dollar per dag.

De uitvoerende macht heeft er geen idee van hoe ze Egypte moet besturen. Het gaat er niet om dat ze Moslimbroeders of progressieven zijn - het gaat om mensen die geen visie en geen ervaring hebben. Ze weten niet hoe ze het probleem moeten inschatten en daarna een oplossing moeten formuleren. Ze zijn simpelweg niet geschikt om te besturen.

Wij van de oppositie dringen er al maanden bij president Morsi en co. op aan dat Egypte een regering nodig heeft die competent en onpartijdig is, zeker voor de komende parlementsverkiezingen. We hebben nood aan een breed gedragen commissie om de Egyptische grondwet aan te passen, want zowat iedereen vindt dat die niet volstaat om een goed machtsevenwicht te garanderen en de elementaire rechten en vrijheden te vrijwaren. En we hebben nood aan een politiek partnerschap tussen de andere gevestigde partijen - ook die van islamitische gezindte - en de Moslimbroederschap, die wellicht minder dan 20 procent van het land vertegenwoordigt. Jammer genoeg vonden die aanbevelingen geen gehoor.

De Moslimbroederschap lijdt er ook zwaar onder, want ondanks hun slogans kunnen ze geen resultaten voorleggen. De mensen willen eten op tafel, gezondheidszorg, onderwijs... maar de regering slaagt er niet in de verwachtingen in te lossen. De Broederschap beschikt niet over gekwalificeerde mensen. Er is nood aan een brede coalitie en je moet de ideologische meningsverschillen opzijschuiven en samenwerken om je te concentreren op de basisbehoeften. Je kunt de sharia niet eten.

We betalen de prijs voor vele jaren van onderdrukking en dictatuur. Dat was tegelijk een comfortzone voor de mensen - ze moesten niet zelf beslissingen nemen. Na de opstand is iedereen vrij, maar dat voelt heel oncomfortabel aan. Het is het existentiële dilemma tussen het verlangen om vrij te zijn en de oude geruststelling dat er iemand is die je zegt wat te doen. Vrijheid is nog altijd nieuw voor de mensen.

De meeste uitdagingen zijn een neveneffect van de oude dictatuur. De open wonde is er nog steeds, en er moet nog veel etter uitkomen. We moeten die wonde zuiveren - met een Band Aid ga je dat niet oplossen. Maar dat is precies wat er gebeurt: al te veel vertrouwen in dezelfde versleten ideeën. Mensen veranderen was niet de opzet van de opstand, onze mentaliteit veranderen wel. Wat we nu zien is echter gewoon nieuwe gezichten die nog hetzelfde denken als in de tijd van Moebarak - zij het met een religieus tintje.

Hoe erg kan het worden? Als het gezagsvacuüm zich doorzet, dan tekenen verscheidene scenario's zich af. De mensen zeggen nu iets wat we nooit eerder mogelijk geacht hadden: dat het leger moet terugkomen om de situatie te stabiliseren. Of er kan een revolutie van de armen komen, die afzichtelijk en gewelddadig zal zijn.

Er zijn ergere dingen dan een failed state, en ik vrees dat Egypte op de rand balanceert.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234