Dinsdag 07/12/2021

Ego psychologie l onderzoek naar herinneringen van ontvoeringen door buitenaardse wezens

'Ze lopen echt tussen ons rond op aarde. Ze doen het uit liefde. Ze zijn hier om ons te vertellen dat we allemaal verbonden zijn'

'O! En hij doet mijn blouse open'

In 2018 gaan we terug naar de maan, zegt Nasa (DM 20/9). En daarna vertrekt de mens misschien naar Mars. Maar moet dat wel? De marsmannetjes zijn al op aarde, zo beweren mensen die ontvoerd zijn door een ufo. Zijn ze gek? Zijn ze psychotisch? Ze zijn geen van beide, en hun ervaringen zouden zo serieus genomen moeten worden als eender welke sterk gekoesterde ongewone overtuiging, vindt Susan Clancy, psychologe aan de universiteit van Harvard. In haar nieuwe boek Abducted schrijft ze over haar onderzoek naar mensen die geloven dat ze ontvoerd zijn door aliens.

Door Benedict Carey

n haar boek Abducted, dat in oktober verschijnt, slaagt doctor Clancy, een psychologe aan Harvard, erin deze 'believers' tegen te spreken en te verdedigen en tegelijkertijd een bespreking te geven van actueel onderzoek naar geheugen, emotie, en cultuur. Zo maakt ze de ontvoeringsverhalen begrijpelijk, en zelfs geloofwaardig. Hoewel het boek zich concentreert op ontvoeringsherinneringen, laat het een grotere ambitie doorschemeren: "Begrijpen waarom mensen rare dingen geloven is belangrijk voor iedereen die meer wil weten over mensen, dat wil zeggen, mensen in het algemeen", schrijft Susan Clancy.

Doctor Clancy's verklaring voor ontvoeringsherinneringen begint met een rare, maar niet ongewone ervaring die slaapverlamming heet. Terwijl ze in lichte, droomrijke remslaap zijn, zullen mensen in zeldzame gevallen een paar ogenblikken wakker worden en merken dat ze zich niet kunnen bewegen. Psychologen schatten dat ongeveer een vijfde van de mensen die ervaring minstens één keer zal hebben, en dat zo'n 5 procent tijdens die ervaring ondergedompeld zal worden in beangstigende sensaties zoals zoemen, elektrische trillingen over het hele lichaam, een gevoel van levitatie, soms gepaard met hallucinaties van indringers.

Sommigen onder hen moeten een verklaring hebben die zo bizar is als de surrealistische aard van de ervaring zelf. Doctor Clancy oppert op basis van haar interviews dat het meestal mensen zijn die al interesse hebben in het paranormale, occulte kunsten en de mogelijkheid van buitenaardse bezoekers. Vaak doet hun zoektocht naar betekenis hen belanden in de zorg van een therapeut die hypnose gebruikt om meer details van hun droomervaringen los te krijgen.

Hypnose is een toestand van diepe relaxatie, wanneer mensen uiterst vatbaar worden voor suggestie, ervaren psychologen. Wanneer ze onder hypnose aangemoedigd worden om zich een duidelijke, maar volledig verzonnen gebeurtenis voor te stellen is er meer kans dat mensen later beweren dat het voorval een echte ervaring was, concluderen studies.

Waar, precies, komen de groene figuren vandaan? Uit de diepe bron van de popcultuur, zegt doctor Clancy, op basis van een bespreking van de geschiedenis van ufo-waarnemingen, populaire films en televisieprogramma's over buitenaardse wezens. De eerste 'ontvoering' in de VS werd tot drama bewerkt in 1953, in de film Invaders from Mars, en een golf van ontvoeringsberichten volgde dit en andere werken over buitenaardse wezens, waaronder de televisieserie The Outer Limits. Eén zo'n bericht, van een koppel uit New Hampshire, kwam slechts dagen na een bijzonder suggestieve aflevering van de serie in 1961. Meneer Hills beschrijving van de buitenaardse wezens kwam voor in een bestseller over de ervaring, en inspireerde de buitenaardse vormen in Steven Spielbergs Close Encounters of the Third Kind in 1977, volgens doctor Clancy.

En zo imiteert het leven de kunst, en vice versa. Hoewel ze verschillend zijn in de details, zijn ontvoeringsverhalen erg gelijkend wat de grote lijnen betreft en bevatten ze vaak experimenteren met een onderliggende seksuele of voortplantingsbetekenis. "O! En hij doet mijn blouse open, en - hij gaat dat ding in mijn navel steken", zegt een verhaal uit de jaren zeventig, verwijzend naar een naald. "Ik voel hoe ze dat ding bewegen in mijn buik, in mijn lichaam", gaat het verhaal, geciteerd in het boek, verder.

In een laboratoriumonderzoek in 2002 gaven doctor Clancy en een andere Harvard-psycholoog, Richard McNally, mensen die zeiden dat ze ontvoerd waren een gestandaardiseerde woordassociatietest. De deelnemers bestudeerden lijsten met woorden die verband hielden met elkaar, 'suiker', 'snoep', 'zuur', 'bitter', en met een ander woord dat niet in de lijst stond, in dit geval, 'zoet'.

Toen hen gevraagd werd om zich de woordenlijsten te herinneren, waren degenen met ontvoeringsherinneringen meer geneigd om zich het woord dat niet in de lijst stond wel te herinneren. De bevindingen suggereren een ontvankelijkheid voor bronfouten, een fout toekennen van bronnen van herinnerde informatie.

In een ander experiment kwamen onderzoekers tot de conclusie dat het opnieuw oproepen van ontvoeringsherinneringen fysiologische veranderingen teweegbracht in de bloeddruk en de activiteit van de zweetklieren, die hoger waren dan bij het posttraumatische stresssyndroom. De herinneringen produceerden intens emotioneel trauma, en elke keer dat voorkomt, vergroot het de zekerheid dat er echt wel iets diepgaands gebeurde.

Hoewel geen enkel van die elementen noodzakelijk of voldoende is om ontvoeringsherinneringen te creëren, komen ze meestal samen voor bij mensen die zeggen dat ze ontvoerd zijn, concludeert doctor Clancy. "In het verleden hebben onderzoekers zich op een of de andere factor geconcentreerd. Ik zeg dat ze allemaal een rol spelen."

Maar ontvoeringsverhalen hebben vaak een andere, minder expliciete, dimensie waarvan doctor Clancy vermoedt dat die het belangrijkst zou kunnen zijn voor hun kracht. Getuige deze opmerking van een deelneemster aan het onderzoek, een gescheiden vrouw van middelbare leeftijd, bezig met een zoektocht naar persoonlijk inzicht. "Weet je, ze lopen echt wel tussen ons rond op aarde. Ze moeten eerst veranderen in een fysiek lichaam, wat erg pijnlijk is voor hen. Maar ze doen het uit liefde. Ze zijn hier om ons te vertellen dat we op een of andere manier allemaal verbonden zijn. Alles is verbonden."

Op een fundamenteel niveau, besluit Clancy, geven ontvoeringsverhalen mensen zin, een manier om de vele rare en ontmoedigende dingen te begrijpen die elk leven treffen, en ook een intens gevoel dat ze niet alleen zijn in het heelal. In die zin zijn ontvoeringsherinneringen als transcendente religieuze visioenen toch ergens troostend en, op een persoonlijk psychologisch niveau, waar.

© The New York Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234