Zondag 28/11/2021

Eeuwige Nobelprijskandidaat Carlos Fuentes overleden

De Mexicaanse auteur Carlos Fuentes is op 83-jarige leeftijd overleden aan een hartkwaal. Samen met Gabriel Garcia Marquez en Mario Vargas Llosa gold Fuentes als een coryfee van de Latijns-Amerikaanse letteren. Maar hij greep steeds naast de Nobelprijs.

Het was de Mexicaanse president Félipe Calderon in hoogsteigen persoon die de dood van Carlos Fuentes dinsdagavond aankondigde op Twitter. Dat zegt meteen iets over het statuur van Fuentes in zijn vaderland. Maar het blijft evengoed merkwaardig. De felle linkse intellectueel Fuentes had de voorbije jaren immers voortdurend kritiek geformuleerd op Calderons oorlog tegen de Mexicaanse drugskartels, waarbij de president volgens hem volkomen de bal missloeg. En in de briefroman De stoel met de adelaar (2002) vormde het overlijden van een Mexicaanse president de aanzet tot verregaand politiek gekonkelfoes. Toch riep president Calderon nu zonder verpinken Fuentes uit tot "de universele Mexicaan".

Tja. Als kandidaat-Nobelprijswinnaar fungeerde Fuentes natuurlijk wél als het literaire uithangbord par excellence van Mexico. Toen de schrijver in 2008 tachtig jaar werd, kreeg hij er zelfs een grootscheepse nationale hommage. De stad Mexico was dé plek die Fuentes' literaire verbeelding onophoudelijk voedde. "Ik heb weliswaar in de vier hoeken van de wereld gewoond, maar toch lukt het daar niet om te schrijven", zo verklaarde Fuentes in 2009 aan het tijdschrift Lire. "Ik kan dan wel proberen een roman over Buenos Aires te maken, maar als Borges me dat al zoveel beter heeft voorgedaan? Idem met New York en John Dos Passos."

Kosmopoliet

Het staat buiten kijf dat Fuentes de Latijns-Amerikaanse literatuur in de westerse wereld grote ampleur gaf, samen met generatiegenoten Julio Cortazar en de twee Nobelprijswinnaars Gabriel Garcia Marquez en Mario Vargas Llosa. Fuentes schuwde het experiment niet, maar injecteerde zijn uitgebreide oeuvre ook steeds met dat typische magisch-realisme.

De in Panama geboren diplomatenzoon kreeg een erg kosmopolitische opvoeding. Fuentes toonde zich later een rusteloze pleitbezorger van de Mexicaanse literatuur, altijd bereid tot een interview of een lezing waar ook ter wereld. Tijdens zijn jeugd woonde hij in diverse Latijns-Amerikaanse landen, waaronder Chili en verbleef hij ook in Washington, waar hij vlekkeloos Engels leerde. Zijn vader porde hem aan tot een loopbaan als jurist, hij volgde rechtenstudies in Mexico en Zwitserland. In 1958 begon Fuentes zelf een carrière als diplomaat, waarbij hij het tussen 1975 en 1977 tot Mexicaans ambassadeur in Frankrijk schopte.

Zijn literaire debuut maakte Fuentes eveneens in 1958 met de roman over Mexico-stad La region mas transparante, nog sterk geïnspireerd door de collega-achtige stadsromans van John Dos Passos. De kritiek is uitbundig, zijn naam in een klap gevestigd. Twintig romans en verhalenbundels volgden, waarin hij zich vaak te buiten ging aan een groots en meeslepend fresco van de Mexicaanse geschiedenis, maar ook erotiek (zoals in Aura) speelde een rol. Internationaal vestigde hij zijn naam vooral met De dood van Artemio Cruz (1962). Daarin overdenkt krantenmagnaat Cruz zijn leven, waarin hij zich aanvankelijk inzet voor de Mexicaanse revolutie, maar zijn idealen stelselmatig verraadt. Telkens weer kiest Cruz voor zelfbehoud. Ook Terra Nostra (1975), over Spanje en Latijns-Amerika, is ambitieus van opzet. In 1984 verschijnt De oude Gringo, vaak betiteld als zijn meesterwerk. Het beschrijft de clash tussen de Mexicaanse en de Amerikaanse cultuur. Fuentes maakt gebruik van het levensverhaal van de Amerikaanse satiricus Ambrose Bierce, die vermist raakte tijdens de Mexicaanse revolutie van 1914. De verfilming met Jane Fonda en Gregory Peck uit 1989 droeg nog bij tot het mondiale succes van de roman.

Bekroningen reeg Fuentes gaandeweg als een kralensnoer aan elkaar. Zo ontving hij in 1987 de Cervantesprijs, de grootste literaire onderscheiding in het Spaanse taalgebied, naast talloze eredoctoraten (waaronder in 2000 dat van de Gentse Universiteit). Al die pluimstrijkerij liet hem bijna Siberisch koud, zo verklaarde hij: "Prijzen of succes interesseren me niet. Ik denk uitsluitend aan mijn werk en aan mijn volgende boek." In zijn privéleven incasseerde Fuentes heel wat zware opdoffers: zijn twee kinderen stierven in bizarre omstandigheden. Zijn zoon Lemus raakte besmet met het hiv-virus na een bloedtransfusie en overleed in 1999 op vijfentwintigjarige leeftijd. Dochter Natasha kwam op haar negenentwintigste om in een louche buurt in Mexico-stad op het moment dat ze zeven maanden zwanger was. Over zijn eigen amoureuze leven vloeide ook nogal wat inkt. Fuentes had in Parijs een affaire met actrice Jean Seberg, die later zelfmoord pleegde. Hij verwerkte de relatie in zijn roman Diana, de eenzame jachtgodin. En toen Fuentes eind jaren vijftig sympathie toonde voor het Cubaanse regime van Fidel Castro, mocht de schrijver een tijdlang de Verenigde Staten niet meer in.

De laatste jaren kreeg de literaire reputatie van Fuentes onmiskenbaar een knauw. NRC-recensent Ger Groot toonde bijvoorbeeld steeds meer reserve bij romans als De jaren met Laura Diaz en De grens van geluk: "Geen waarheid is Fuentes te sleets of hij dient haar als openbaring op, geen karakter te geijkt of hij maakt er een protagonist van en geen tegenstelling te uitgekauwd of Mexico en de VS worden er mee gekarakteriseerd." Groot vond het zelfs ronduit ongepast dat Fuentes nog als Nobelprijskandidaat naar voren werd geschoven. Fuentes stierf dinsdagavond, nadat hij buiten bewustzijn viel. Hij bleek in het ziekenhuis niet meer te reanimeren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234