Donderdag 22/04/2021

Groot Dictee

Eeuwig steekgespel tussen de Lage Landen

null Beeld Tom Verbruggen
Beeld Tom Verbruggen

Voor de 26ste editie van het Groot Dictee der Nederlandse Taal werd de wedstrijd in een nieuw kleedje gestoken. Freek Braeckman nam de fakkel over van Martine Tanghe als presentator, en het Dictee werd een echte derby der Lage Landen. In de finale won Nederland, "maar eigenlijk hebben wij als team gewonnen".

"De partybus"; de bus die de Vlaamse kandidaten van en naar het Groot Dictee in Den Haag voert, geniet in spellingkringen een haast mythische reputatie. Met haar 'vip'-opschrift op de zijflank, geblindeerde ruiten, wit lederen zetels en goed gevulde koelkast lijkt de bus dan ook eerder een vervoersmiddel voor ruige rockers op tournee dan voor taalpuristen.

Dit jaar zit de bus afgeladen vol: vijftien prominenten of zeg maar BV's en vijftien lezers van deze krant mogen in Den Haag de Vlaamse spellingeer gaan verdedigen; dat zijn er in totaal tien meer dan vorige jaren.

Wanneer Ketnet-wrapper Sien Wynants neerploft op de royale achterbank, valt haar oog op het Groene boekje van Elviera Velghe, directrice van het Fotomuseum Antwerpen. "Oei, moesten we hier dan voor studeren?"

Wynants is lang niet de enige die van plan is te vertrouwen op haar parate taalkennis voor Het Groot Dictee, nochtans berucht omwille van haar instinkers en onmogelijke woorden. Zo heeft ook Michèle George, dressuurruiter en paralympiër van 2014, zich niet speciaal voorbereid. "Ik zit altijd buiten op mijn paard, met spelling heb ik absoluut niets. Maar ik vind het een leuke uitdaging." Of schrijvers Lara Taveirne en Fikry El Azzouzi en journaliste Corry Hancké geen extra druk ervaren omwille van hun schrijvende beroep? Bij de dames stijgen de zenuwen stilaan wel, maar El Azzouzi haalt zijn schouders op. "Ik laat mijn kop niet zot maken."

Rond het gemiddelde scoren, dat blijkt na een rondvraag het gemeenschappelijke streefdoel bij de prominenten. Enkel stand-upcomedian en televisiemaker Bart Cannaerts mikt hoger. "Ik ga voor de top vijf", zegt hij beslist alvorens zich opnieuw in zijn in keurig jongenshandschrift geschreven notities te verdiepen, die hij subtiel afschermt voor zijn buurman. Toch niet vlak voor de wedstrijd je geheimen prijsgeven, zeker.

null Beeld Tom verbruggen
Beeld Tom verbruggen

Met de zegen van Martine

"Je moet het loslaten, Bart", klinkt het uitgelaten vanop de achterbank, waar de eerste fles cava van de dag al gekraakt is. Cannaerts kijkt verschrikt op. "Loslaten, schrijf je dat aaneen?"

Eenzelfde ambitie is terug te vinden bij de lezers, die beduidend beter voorbereid zijn dan de Bekende Vlamingen. Leerkrachten Nederlands, ambtenaren, studenten en bovenal spellingfanaten: allemaal hebben ze zich de voorbije weken op het Groene boekje gesmeten alsof hun leven ervan afhing. Jasper, een jonge twintiger met bril, blokjes en felblauw hemd laat er geen twijfel over bestaan: "Ik ben hier om te winnen."

In het rode pluche van de Eerste Kamer der Staten-Generaal in Den Haag nemen de Vlamingen plaats tegenover hun Nederlandse tegenstanders, verwelkomd worden ze door presentatoren Philip Freriks en Freek Braeckman. Voormalig NOS-journalist Freriks dicteert al sinds het prille begin van het Groot Dictee, voor VRT-presentator Braeckman, die in 2011 zelf deelnam aan het dictee en op een gedeelde eerste plaats eindigde, is het de eerste keer. Hij volgt daarmee Martine Tanghe op, die na bijna tien jaar het Vlaamse gezicht én de stem van het Groot Dictee was geworden. Tanghe moest opstappen "omdat de Nederlanders eens iets anders wilden", zo beweerde collega Phara de Aguirre.

Wat de precieze reden was voor Tanghes vertrek weet Braeckman niet, maar hij kreeg wel haar goedkeuring. "Ik wou alleen het Groot Dictee presenteren als ik Martines zegen had. Het is niet niks om haar na al die tijd op te volgen; ik moet het echt goed doen nu."

Even ontzagwekkend als taalmonument Tanghe kan Braeckman op zijn 36de onmogelijk al zijn, maar naast de 71-jarige Freriks biedt hij wel een frisse voorleesstem. Beurtelings dicteren beide presentatoren uit Lang leve het heen-en-weer, een tekst van Lieve Joris (zie inzet). Als Vlaamse die al veertig jaar in Nederland woont, is zij de perfecte hybride auteur voor dit vernieuwde dictee waarbij Vlaanderen en Nederland nog meer tegen elkaar uitgespeeld worden.

In Lang leve het heen-en-weer vertelt Joris hoe ze op haar tweeëntwintigste het Limburgse dorpje Neerpelt inruilde voor de Nederlandse hoofdstad, en daar met een nieuwe cultuur én taal kennismaakte. Zo zie je in het begin van het dictee de Vlamingen vlot meeschrijven, terwijl de Nederlanders hun pennen stukbijten op woorden als "goeiige nonkel", "Kikongo" en "froufrou". Maar halverwege het verhaal keert die stemming en zijn het de Vlamingen die met de handen in het haar zitten; wat zijn dan in godsnaam jij-bakken en linkmiegels? En schrijf je gruttenpap met twee t's of twee u's?

null Beeld Tom Verbruggen
Beeld Tom Verbruggen

Moed indrinken

"Ik voel me vaak een spion in beide landen, maar uiteindelijk blijf ik wel een Vlaming", vertelt Joris achteraf. Het dictee draagt ze op aan haar inmiddels overleden ouders, die geen uitzending van het Groot Dictee oversloegen.

Grootste verandering dit jaar is dat de minste fouten maken op het dictee niet volstaat om te winnen. Zo is er nu voor het eerst een finale waarin de beste Vlaamse prominent en lezer het tegen de beste Nederlandse prominent en lezer moeten opnemen. Terwijl de dictees verbeterd worden, drinken de deelnemers zichzelf moed in. De Nederlandse oud-radiopresentator en televisiepresentator Ad Visser weet wel zeker dat hij er niets van gebakken heeft, maar dat vindt hij niet erg. "Het leven is niet gemaakt om te winnen, maar om te beleven."

Opnieuw in het rode pluche gezeten onthult de jury de namen van de finalisten: Nederlanders Frank Ketelaar en Mark Beumer, met respectievelijk 18 en 11 fouten, gaan de spelstrijd aan met Belgen Bart Cannaerts en Bert De Kerpel, met respectievelijk 16 en 11 fouten.

Tien woorden krijgen ze om hun kunnen te bewijzen: van "F-16-piloot" tot "caffè latte", is het uiteindelijk "gequeued" dat Bart Cannaerts de das omdoet en dus Nederland de overwinning bezorgt.

Als scenarioschrijver hecht winnaar Frank Ketelaar veel belang aan een correcte spelling. "Het is belangrijk om juist geïnterpreteerd te worden. Hoe duidelijker ik iets kan opschrijven, hoe meer de taal gaat leven."

Ondertussen beklaagt Cannaerts het zich tijdens de pauze in de wijn gevlogen te zijn. "Ik was ervan overtuigd dat ik gefaald had, maar nu begon die wijn natuurlijk op te spelen." Zijn lage foutenaantal heeft hij naar eigen zeggen te danken aan zijn goede voorbereiding én strategische aanpak. "Ik heb veel juist gegokt."

Of hij niet te hard teleurgesteld is? "Jawel, keihard."

"Ach, als team zijn wij toch gewonnen", klopt Bogdan vanden Berghe, algemeen directeur van 11.11.11, hem op de schouder.

Op de partybus naar huis wordt dan wel niet op de tafels gedanst, maar toch getoast: op de gezamenlijke overwinning.

null Beeld Tom Verbruggen
Beeld Tom Verbruggen
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234