Dinsdag 05/07/2022

Vijf vragenJacob de Boer

‘Eet zeker geen vis meer uit de Westerschelde’: professor toxicologie Jacob de Boer

Terneuzen. Beeld ThinkStock
Terneuzen.Beeld ThinkStock

Platvis uit de Westerschelde bevat ruim 800 keer meer PFAS dan de Nederlandse norm. Dat blijkt uit een onderzoek van professor milieuchemie en toxicologie Jacob de Boer (Vrije Universiteit Amsterdam). ‘Deze resultaten hebben zelfs mij verbaasd.’

Dimitri Thijskens

Waarover gaat het precies?

“Wij hebben op vraag van het burgercollectief Grondrecht een verkennend onderzoek gedaan in het oostelijke deel van de Westerschelde. We hebben met name gekeken naar de aanwezigheid van PFAS in platvis, lamsoor, sediment, Scheldewater en kraantjeswater. En de resultaten waren wat mij betreft toch wel verontrustend. Vooral bij platvis bleek dat de hoeveelheid PFAS meer dan 800 keer boven de Nederlandse norm lag. Ikzelf ben nooit eerder zulke waarden tegengekomen (biologieprofessor Lieven Bervoets van de UAntwerpen vond eerder dit jaar in zijn onderzoek naar PFAS in paling op de Schelde wel al gelijkaardige waarden, DT).

“Trouwens, ook in zwemwater in het Nederlandse Bath lag het PFAS-gehalte ruim boven de norm: een kind zou amper 25 dagen per jaar in het water kunnen zwemmen vooraleer het de maximale hoeveelheid PFAS binnen heeft.”

Wat betekent dat nu?

“Eén gouden raad wil ik al meegeven: eet zeker geen vis uit de Westerschelde. Sowieso wordt er in die zone al niet meer aan beroepsvissen gedaan. Af en toe zijn er wel nog sportvissers actief. Zij kunnen hun vis dus best zo snel mogelijk terug in het water gooien en niet in de pan. Sommige mensen snijden daar ook de zeeaster weg en eten die op, omdat dat gezond zou zijn. Wel, ook dat is absoluut af te raden in deze zone. Het is intussen bewezen dat een hoge concentratie van PFAS in het lichaam kan leiden tot een zwakkere immuniteit en in extreme gevallen zelfs tot kanker. En belangrijk in deze coronatijden: men zou hierdoor ook minder goed reageren op vaccins.”

Is de situatie in de Westerschelde nog verslechterd tegenover jaren geleden?

“In 2006 heb ik daar al wat onderzoek gedaan. En toen bleek dat het PFAS-gehalte nog een stuk hoger lag. Je zou dus kunnen zeggen dat het goed nieuws is, het is toch al gezakt. Maar het geeft in de eerste plaats aan hoe traag PFAS verdwijnt. Het zal nog tientallen jaren duren vooraleer het niveau tot redelijke gehaltes gedaald is. Het is nog maar eens een signaal dat er absoluut gestopt moet worden met het gebruik van deze producten (onder andere 3M in Zwijndrecht gebruikte deze chemicaliën tot de eeuwwisseling jarenlang in zijn productieproces, DT). Er zou ook voorbij Terneuzen best eens onderzoek gebeuren naar het PFAS-gehalte in de vissen. Dat zal daar wel wat verwaterd zijn, maar een niveau van 800 keer meer dan de norm verdwijnt natuurlijk niet zomaar.”

Zijn er ook gevolgen voor het drinkwater?

“Gelukkig bleven onze PFAS-metingen op dat vlak binnen de perken. Er is helemaal geen gevaar voor het drinkwater, laat dat duidelijk zijn. Daar zagen we dat het gehalte tot 80 procent van de norm kwam en er dus onder bleef. Maar het mag zeker niet gaan stijgen, dat is wel duidelijk.”

Biologen wijzen ook op de gevaren voor het ecosysteem. Terecht?

“Zeker en vast. Jaren geleden vonden onderzoekers op die plekken al vissen met veel zweren. Toen was er nog geen sprake van PFAS, maar dat zou toen weleens de reden geweest kunnen zijn. In eerste instantie is er meer onderzoek nodig naar de gevolgen voor de gezondheid, maar het is ook tijd dat er eens gekeken wordt naar de consequenties voor het ecosysteem. Daar is tot nu toe nog maar weinig mee gebeurd.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234