Vrijdag 03/04/2020

Eerste scalp in vluchtelingencrisis

De Oostenrijkse bondskanselier Werner Faymann is als eerste regeringsleider in Europa het slachtoffer geworden van de vluchtelingencrisis. De sociaal-democraat Faymann, die sinds 2008 aan de macht was, bood zijn ontslag aan als kanselier en als leider van zijn partij SPÖ. Het is nog onduidelijk wie hem opvolgt.

Faymann lag al even onder vuur, ook in zijn eigen partij. Bij de traditionele 1-meiviering op het plein voor het stadhuis van Wenen, doorgaans een partijfeest van de SPÖ, werd de kanselier uitgefloten door de eigen achterban. Sommige SPÖ'ers droegen spandoeken met de tekst 'Aftreden!' Faymann probeerde zich nog even vast te klampen aan zijn functie, maar moest erkennen onvoldoende 'rugdekking' te hebben om langer aan te blijven. "Dit land heeft een kanselier nodig die de volle steun van zijn partij heeft", zei hij.

Voorlopig neemt vicekanselier Reinhold Mitterlehner, leider van de conservatieve ÖVP, waarmee de SPÖ een coalitie vormt, Faymanns taken waar. Als nieuwe bondskanselier wordt Christian Kern genoemd, nu nog baas van de ÖBB, de Oostenrijkse spoorwegen. Burgemeester Michael Häupl van Wenen, die al jaren als sterke man van de SPÖ geldt, volgt volgens de Oostenrijkse media Faymann op als partijleider van de sociaal-democraten.

Anti-immigratieprogramma

Faymanns positie was wankel geworden na de eerste ronde van de presidentsverkiezingen eind vorige maand, die voor de coalitiepartijen op een ramp waren uitgelopen. Als eerste eindigde toen Norbert Hofer, de kandidaat van de populistische FPÖ, die ruim een derde van de stemmen binnenhaalde met een ronkend anti-immigratieprogramma. De kandidaten van de SPÖ en coalitiepartner ÖVP, twee partijen die al decennialang de dienst uitmaken in Oostenrijk, wisten niet eens door te dringen tot de tweede ronde op 22 mei.

SPÖ en ÖVP hebben het bij veel Oostenrijkers verbruid met hun aanpak van de vluchtelingencrisis. Vooral Faymann moest het ontgelden nadat hij vorig jaar net als de Duitse bondskanselier Merkel de poorten had opengezet voor de vluchtelingen die via de Balkan noordwaarts trokken. In totaal nam Oostenrijk 90.000 asielzoekers op, verhoudingsgewijs meer dan enig ander land in de Europese Unie.

Het toenemende gemor onder de bevolking bracht de regering er dit voorjaar toe het roer radicaal om te gooien. Er werd een plafond gesteld aan het aantal vluchtelingen dat Oostenrijk zou toelaten. Daarmee sloot Wenen de Balkan-route in feite af.

Gezien de smadelijke nederlaag van vorige maand leverde die ommezwaai Faymann electoraal niets op. Wel bezorgde het hem veel problemen in zijn eigen partij, die diep verdeeld is over het vluchtelingenbeleid. Een deel omarmt de Oostenrijkse Willkommenskultur à la Merkel, terwijl anderen het dichtgooien van de poorten toejuichen. Ook woedt een fel debat over de vraag of de SPÖ moet blijven bij het taboe op samenwerking met de extreem-rechtse FPÖ, zoals sinds 2004 vastligt. In één deelstaat werkt de SPÖ wel samen met de FPÖ, maar Faymann was fel tegen landelijke samenwerking. Mogelijk betekent diens vertrek dat dat taboe zijn langste tijd heeft gehad.

Electorale prijs

Volgens sommige SPÖ'ers maakt het verbod de sociaal-democraten gijzelaars van coalitiepartner ÖVP. De Oostenrijkse sociaal-democraten betalen een zware electorale prijs voor samenwerking met de conservatieven. Veel traditionele SPÖ-leden vinden dat hun partij de minstbedeelden in de steek laat door haar compromissen met de ÖVP.

De vluchtelingencrisis wakkerde die onvrede aan, waardoor de partij steeds meer aanhangers verliest aan de FPÖ. Die groeide de laatste tijd als kool.

Mogelijk probeert Faymann met zijn besluit af te treden ook FPÖ-kandidaat Hofer wind uit de zeilen te nemen bij de tweede ronde van de presidentsverkiezingen over twee weken. Met Faymanns vertrek verliest Hofer, die het opneemt tegen een kandidaat van de Groenen, zijn favoriete kop van Jut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234