Maandag 14/10/2019

Myanmar

Eerste Rohingya arriveren in thuisland Myanmar, maar veilig lijkt het er nog niet

Rohingya in een vluchtelingenkamp in Cox’s Bazar in Bangladesh. Beeld REUTERS

Bangladesh en Myanmar beginnen vandaag met de repatriëring van een eerste groep Rohingya-vluchtelingen, al lijkt de situatie in Myanmar voor hen nog allerminst veilig. Is dat terugkeerplan niet een beetje voorbarig?

Sinds augustus vorig jaar ontvluchtten meer dan 700.000 Rohingya, leden van een gediscrimineerde islamitische minderheid uit het overwegend boeddhistische Myanmar, de deelstaat Rakhine, na een gewelddadige campagne van het Myanmarese leger die in een VN-rapport werd betiteld als een etnische zuivering met 'genocidale bedoelingen'. De Rohingya voegden zich bij ruim 300.000 eerder gevluchte lotgenoten in enorme vluchtelingenkampen in het zuiden van Bangladesh.

Het arme Bangladesh ving de Rohingya naar best vermogen op, maar wilde al snel van ze af. Eerst was er sprake van internering op een eiland, maar al snel ging het over repatriëring. De regering van premier Sheikh Hasina wil daar snel mee beginnen, want eind december zijn er verkiezingen.

Myanmar en Bangladesh kwamen eind oktober na bemiddeling van de VN overeen om medio november te beginnen met de terugkeer van een eerste groep van enkele duizenden geselecteerde Rohingya-vluchtelingen. Myanmar bouwde daarop een aantal transitkampen, waar de terugkerenden tijdelijk zullen verblijven in afwachting van definitieve herhuisvesting elders in Rakhine.

Zondag liet Myanmar weten dat 2.251 Rohingya vandaag per boot naar twee transitcentra in Myanmar zullen worden gebracht. Een tweede groep van 2.095 vluchtelingen volgt over de weg. Vluchtelingencommissaris Abul Kalam van Bangladesh zei gisteren dat de eerste dertig families vandaag de grens overgaan, onder toeziend oog van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR.

Het terugkeerproces moet vrijwillig zijn, maar de Britse krant The Guardian meldde gisteren dat leger, politie en paramilitairen enkele kampen in de omgeving van Cox's Bazar zijn ingetrokken, waarbij mensen die niet willen meewerken aan de uitzetting zouden zijn mishandeld.

Een Rohingya pompt water op in een vluchtelingenkamp in Cox’s Bazar in Bangladesh. Beeld Reuters

De terugkeer is allerminst veilig, vinden de VN en hulporganisaties. De militaire acties van het Myanmarese leger in de deelstaat Rakhine duren nog altijd voort. Volgens VN-mensenrechtenchef Michelle Bachelet vinden in Rakhine nog steeds moorden, verdwijningen en willekeurige arrestaties plaats. Ook zouden zeker 130.000 binnenlandse vluchtelingen op drift zijn in het gebied.

Twijfels zijn er ook of er wel iets is om naar terug te keren. Veel dorpen van de Rohingya zijn verwoest. Hun velden en akkers zijn door de regering aan boeddhistische buren gegeven, die niet op de oude eigenaren zitten te wachten. Myanmar zegt dat het 42 nieuwe dorpen voor de Rohingya zal bouwen, maar wil niet beloven dat dit zal zijn op de plekken waar zij vandaan kwamen of willen wonen.

De eis dat de veelal staatloze Rohingya na terugkeer eindelijk Myanmarese burgerrechten krijgen, lijkt ook in dovemansoren te vallen. Repatrianten kunnen straks alleen rondreizen met een 'National Verification Card', een document dat ze afwijzen omdat het hen feitelijk als buitenlanders bestempelt.

'Onverdedigbaar'

Het standpunt van de VN is altijd geweest dat de terugkeer van de Rohingya naar Myanmar alleen een optie is als die geheel vrijwillig is, en als hun veiligheid is gegarandeerd en hun burgerrechten worden erkend. Westerse landen vinden daarnaast dat repatrianten volledige bewegingsvrijheid moeten hebben en niet in kampen mogen worden opgesloten. Aan geen van die voorwaarden lijkt voldaan.

De VN heeft Bangladesh en Myanmar daarom deze week opgeroepen de terugkeer van de Rohingya voorlopig af te blazen. De UNHCR is niet van plan, zo bleek dinsdag uit een gelekt intern document, om humanitaire hulp te verstrekken aan repatrianten die in de opvangkampen arriveren.

Myanmar krijgt er intussen op een regionaal economisch forum over Zuidoost-Azië flink van langs. Deelnemende landen willen dat de generaals die verantwoordelijk zijn voor de gruwelen tegen de Rohingya, zich voor de rechter verantwoorden. Volgens Maleisisch premier Mahathir bin Mohamad verdedigt de facto Myanmarees regeringsleider Aung San Suu Kyi 'het onverdedigbare'. Amnesty International nam de voormalige mensenrechtenicoon een hoge onderscheiding af.

Veel Rohingya die op de repatriëringslijsten staan weigeren categorisch terug te gaan, zo bleek uit een steekproef van persbureau Reuters in de kampen van Cox's Bazar. Vanwege de onveiligheid in Myanmar en uit angst dat de tijdelijke transitkampen zich tot permanente concentratiekampen zullen ontpoppen: de afgelopen jaren zaten tienduizenden Rohingya daarin vast na een eerdere legeractie in 2012.

Sommige met terugkeer bedreigde Rohingya zijn de afgelopen dagen in de kampen ondergedoken, meldt The Guardian. Ook zijn de eerste bootvluchtelingen alweer gesignaleerd. De afgelopen weken probeerden tientallen Rohingya met bootjes naar Maleisië te komen, net als drie jaar geleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234