Donderdag 14/11/2019

Eerste democratische verkiezingen in Afghanistan verlopen niet probleemloos

Een Afghaanse kiezer: 'Tijdens het registratieproces lieten we ons meerdere keren inschrijven. Dat was ontzettend makkelijk'

'Maar dat is uitwisbare inkt!'

De eerste democratische verkiezingen in Afghanistan verliepen afgelopen zaterdag niet vlekkeloos. Afwasbare inkt, kiezers die zich meerdere keren hadden laten registreren en valse kiezerspassen. Veertien van de achttien presidentskandidaten eisten een onderbreking van de stemming, maar daar werd niet op ingegaan. Voldoende democratisch, stelde de belangrijkste groep van internationale waarnemers gisteren. Onze medewerker zag vooral uitwisbare inkt.

Jabal-o-Saraj

Van onze medewerker

Joeri Boom

Het begon zo mooi, ontroerend haast. In het bergdorpje Jalal-o-Saraj, zo'n honderd kilometer ten noorden van de Afghaanse hoofdstad Kaboel, leek de democratie om acht uur 's ochtends bezig aan een zegetocht. Een uur eerder waren de eerste verkiezingen in Afghanistans geschiedenis van start gegaan. Op meer dan 5.000 locaties openden stembureaus hun deuren. Militairen, politie en manschappen van vroegere moedjahedien-commandanten bewaakten wegen, bruggen en vormden escortes voor de wagens met volle stembussen. Voor het vervoer van de stemmen uit sommige moeilijk bereikbare dorpen hadden de Verenigde Naties zelfs helikopters gereserveerd. Een enorme sprong voorwaarts voor een land dat de afgelopen 25 jaar onafgebroken geteisterd werd door oorlog en waar drie jaar geleden nog de islamitisch-fundamentalistische Taliban het voor het zeggen hadden. Met hun vrouwenonderdrukking, standrechtelijke executies en de afwijzing van al het moderne probeerden zij het land terug te duwen naar de Middeleeuwen. Hoe kon Afghanistan grondiger afrekenen met dat verleden dan door naar de stembussen te trekken om in vrede een eigen president te kiezen?

Om kwart voor negen hebben in Jabal-o-Saraj al meer dan zeshonderd mensen gestemd. In het schoolgebouw waar de mannen stemmen staan lange rijen. Er wordt flink gedrongen en geduwd. Veel trotse, serieuze gezichten, veel blijdschap ook. Op het schoolplein kijkt een groepje mannen echter zorgelijk. Ontstemd wrijven ze over hun duimen. Die hebben ze in de zwarte inkt moeten dopen om te voorkomen dat ze nogmaals hun stem zouden uitbrengen. Maar met een beetje boenen verdwijnt de inkt moeiteloos. "De inkt is vals", zegt een politieagent die onrustig heen en weer loopt om de aanzwellende stroom kiezers in te dammen. Hij kijkt wanhopig. Steeds meer mannen komen bij hem klagen. "Wij weten niet meer wat we moeten doen", zegt hij. "Er zijn te veel mensen om nu het bureau te sluiten. Dat zullen ze niet pikken."

De meeste presidentskandidaten hebben gedelegeerden naar de stembureaus gestuurd om toezicht te houden op het eerlijke verloop van de verkiezing. Zaid Zubaj, de gedelegeerde van kanshebber Yunis Qanooni, maakt zich zorgen. "We zijn een controlemechanisme kwijt. Er wordt ook een gat geponst in ieders kiezerspas, maar als mensen die nagemaakt hebben, kunnen ze meerdere keren stemmen."

Bij de vrouwenschool kijkt de directrice van het stembureau op van het valse-inktverhaal. "De mannen doen het fout. De zwarte inkt is om bij afgifte van het stemformulier een stempel te zetten op de achterkant. De paarse, onuitwisbare inkt is om je duim in te dopen", vertelt ze. Ze heeft de inkt op haar eigen vingers uitgeprobeerd en laat het zien: de zwarte verdwijnt inderdaad moeiteloos, de paarse lijkt op het eerste gezicht schrobvast. Ze kijkt tevreden. Valse stemkaarten is ze nog niet tegengekomen. Ze moet toegeven dat die niet moeilijk zijn te maken. "In deze regio hebben alleen vrouwen met een opleiding hun foto op de kaart. Dat zijn er niet veel. Vrijwel alle andere vrouwen hebben een kaart zonder foto."

Een zenuwachtige Indische jongen van de VN komt uitleggen hoe het zit met de inkt: "We hebben geoefend met zwarte inkt op je duim. Dus de mannen dachten dat ze nu ook de zwarte moesten gebruiken." Inmiddels zijn echter mannen naar ons toegekomen die laten zien dat ook de paarse onuitwisbare inkt volledig verdwijnt als je maar genoeg je best doet. Hun duimen zijn brandschoon. Daarop heeft de VN-medewerker geen antwoord. Later die middag komen drie dure terreinwagens voorrijden met VN-personeel dat rondkijkt en gerustgesteld weer vertrekt. Niets aan de hand.

Maar veertien tegenkandidaten van interim-president Hamid Karzai denken daar anders over. Halverwege de dag besluiten zij de verkiezingen te boycotten en roepen zij op het stemmen te staken. In het perscentrum in Kaboel is de heer Karim één brok cynisme. Hij monitorde de verkiezingen voor Ahmad Shah Ahmadzai, kandidaat voor de partij van de fundamentalistische en uiterst wrede oud-moedjahediencommandant Rashul Sayyaf. "Dit was een farce", zegt hij. "Op een van de stembureaus werd me verteld dat iemand er vijftien keer zijn stem had uitgebracht." Aanvankelijk wordt aan dergelijke verhalen geen aandacht besteed. Zowel Hamid Karzai als OSCE-ambassadeur Robert Barry, wiens organisatie assisteerde tijdens het verkiezingsproces, verkondigen dat het ongeldig verklaren van deze verkiezingen een klap in het gezicht zou zijn van de 10,5 miljoen kiezers. Onregelmatigheden, zegt Barry, moeten eerst worden onderzocht.

In een buitenwijk van Kaboel vertelt een jongeman van 27 over zijn ervaring op Afghanistans eerste democratische verkiezingsdag ooit. "Ik heb zelf twee stemkaarten. Ik sprak iemand die zei er twaalf te hebben en een vriend van me heeft acht keer zijn stem uitgebracht." Hij wil zijn naam niet zeggen en er mogen geen foto's worden gemaakt. Meerdere keren je stem uitbrengen is in Afghanistans kersverse wetgeving een misdaad die flink bestraft wordt. "Tijdens het registratieproces lieten we ons meerdere keren inschrijven. Dat was ontzettend makkelijk", vertelt hij. "Die mensen van de VN waren niet erg slim. Je hoefde niet te bewijzen wie je was. Soms werd gevraagd naar je identiteitskaart, maar als je zei dat je er geen had, kreeg je toch een stemkaart. Alles wat ze nodig hadden was een pasfoto." Om hem heen verzamelt zich een groep jongemannen. Een van hen, gestoken in een camouflagejack, diept twee stemkaarten uit zijn zak op. Ze staan op dezelfde naam en zijn voorzien van zijn foto. In beide kaarten is een gaatje geponst ten teken dat er gestemd is. Deze jongen stemde dus twee keer. Hij wil niet zeggen op wie en maakt zich uit de voeten. "We willen dat de leider van onze eigen groep president wordt, daarom hebben we meerdere keren gestemd", vertelt een ander. Hij laat doorschemeren dat Karzai zijn man is, maar wil dat niet ronduit zeggen. En zo liggen in het land waar machtsconflicten al sinds mensenheugenis gewapenderhand worden opgelost en waar menig presidentskandidaat er zijn eigen gewapende militie op na houdt, alle opties weer open. Ook de minder democratische. Niemand durft te voorspellen wat er zal gebeuren in de komende weken, als de stemmen worden geteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234