Woensdag 01/04/2020

Eerst méér Vlaanderen, dan een links Vlaanderen: kan die strategie werken?

Beeld UNKNOWN

'Gelooft de Gravensteengroep zelf wel in haar eigen mooie droom?', vraagt chef boeken Karl Van den Broeck zich af na lectuur van hun pas gebundelde Gravensteenmanifesten.

De Gravensteengroep ontstond vier jaar geleden tijdens de desastreuze formatiepoging van Yves Leterme. Onder impuls van ex-VTM-journalist Chris Michel vonden zo'n 25 mensen elkaar in een groepering die pleit voor een confederaal België met verregaande autonomie voor Vlaanderen. Onder hen vakbondsmensen (Karel Gacoms), vrijzinnige professoren (Etienne Vermeersch, Tineke Beeckman), ex-leden van de KP (Jef Turf), de SAP (Willy Courteaux), de PvdA en de sp.a (Jan Van Duppen), filmregisseurs (Jan Verheyen) en Klara-radiomakers (Jean-Pierre Rondas). Geen 'vendelzwaaiflaminganten', maar allemaal linkse intellectuelen.

Hun belangrijkste drijfveer was wrevel: ze waren het beu om als linkse Vlamingen in het (extreem)rechtse kamp te worden geduwd omdat ze opkomen voor méér Vlaanderen. Ze bestreden de stelling dat een linkse politiek enkel in een Belgische context kan.

De tien manifesten van de Gravensteengroep zijn snoeihard. De groep is boos omdat ze vindt dat de Franstaligen het 'Belgische compromis' hebben uitgehold. Het is voor hen een ondraaglijke gedachte dat een land waar de Vlamingen in de meerderheid zijn, bestuurd wordt door een regering zonder Vlaamse meerderheid. Het Belgische compromis (uit 1970) waarbij de Vlamingen hun demografische meerderheid opgaven in ruil voor bescherming van hun rechten in Brussel, is niet langer geldig. Bovendien is de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde een pyrrusoverwinning omdat in ruil daarvoor de zes faciliteitengemeenten definitief uit B-H-V gelicht zijn. Dat staat haaks op de eis dat de taalgrens ook de grens van het Vlaamse Gewest moet zijn.

De eis dat iedereen in Vlaanderen Nederlands moet leren, heeft volgens hen niets met racisme te maken, maar alles met integratie. Die is pas mogelijk als de verschillende bevolkingsgroepen minstens een taal delen. En dat moet de taal van de regio zijn.

Over de transfers doet de Gravensteengroep niet hysterisch. Solidariteit met Wallonië moet er zijn, maar ze moet transparant zijn en onderhandeld. De Vlaamse geldstromen naar Wallonië moeten ook een perspectief bieden op een duurzaam economisch herstel.

In tegenstelling tot heel wat rechtse flaminganten wil de Gravensteengroep Brussel niet loslaten. Ze vrezen wel dat de Franstaligen Brussel willen aanhechten.

De Gravensteengroep zweert bij de Vlaamse resoluties die België zien als een (con)federatie van twee gemeenschappen en twee bijzondere gebieden: de hoofdstad Brussel en de Oostkantons. Maakt die eis mensen als Etienne Vermeersch plots tot cryptofascisten? Neen! Het zelfbeschikkingsrecht van volkeren is bij uitstek een progressieve eis.

Voor de Gravensteengroep is het first things first: eerst meer Vlaanderen, en dan een links Vlaanderen. De strategische keuze om een links beleid te voeren via de Belgische constructie heeft zijn limieten bereikt. Zijn de federale regeringen links? Wie voerde de notionele interestaftrek in? Wie kondigde fiscale amnestie af? Is de Belgische sociale zekerheid sociaal? Wie deed de uitkeringen en de pensioenen dalen tot onder de armoedegrens?

'ctrl+alt+delete' van België
De gok van de Gravensteengroep is fameus. Ze maakt zich sterk dat een krachtdadig links beleid meer kans op slagen heeft wanneer Vlaanderen meer autonomie krijgt. Dat klinkt aanlokkelijk, maar er is op dit moment weinig bewijs om die stelling te staven. De nieuwe neoliberale koers van de N-VA belooft op dat vlak weinig goeds. Maar zelfs zonder die hoop is - puur principieel - een totale 'ctrl+alt+delete' van België broodnodig. De institutionele bricolage heeft zijn limieten bereikt. Dit was de laatste traditionele staatshervorming; zonder hervormingen in de diepte gaat België failliet.

Hoe roerend eens ik het ook ben met die principes, toch blijf ik tijdens de lectuur van de Gravensteenmanifesten altijd met een dubbel gevoel zitten. Dat heeft te maken met het discours. Dat verschilt te weinig van dat van de rechtse flaminganten. Natuurlijk bestaat er zoiets als een 'Vlaamse natie'. Maar ik mis toch de dimensie die wel in het briljante essay van Ludo Abicht zit: dat we de realiteit van naties niet mogen ontkennen, maar dat wie het bestaan van klassen ontkent het voortbestaan ervan bestendigt. Er zit zo weinig klassebewustzijn in deze manifesten. Natuurlijk zijn we allemaal Vlamingen, maar we zijn niet allemaal dezelfde Vlamingen. En dé Franstaligen bestaan al evenmin. Naast klasseverschillen, zijn er ook onderling verweven verschillen qua leeftijd, geslacht, religie, ideologie en etniciteit. Jef Sleeckx kon destijds uiteraard beter opschieten met de Waalse arbeiders dan met de Vlaamse patroons. Van sommige leden van de Gravensteengroep weet ik dat niet zo goed. Hun manifesten getuigen in elk geval nooit van empathie met de werkloze Walen.

De Gravensteengroep is voorlopig niet meer dan een klassiek afwijzingsfront dat zich verschanst achter hyperprincipiële manifesten. Neem nu de eis om niet langer met de Franstaligen te onderhandelen tot de 'Belgische' grendels verbroken zijn. Die past eerder in een onafhankelijkheidsverklaring dan in een constructief politiek document. Welk bruikbaar nut kan een Vlaamse politicus hieruit halen? Of gelooft de Gravensteengroep écht dat de Franstaligen die eis zullen inwilligen als de Vlamingen maar lang genoeg het been stijf houden? Die houding is de zekerste weg naar Plan B: een onafhankelijk Wallo-Brux (en Vlaanderen). De aloude kreet "Met België als het kan, zonder België als het moet" blijft... een kreet; ze komt neer op het verlies van Brussel. Dat wist Hugo Schiltz ook al en daarom koos zijn Volksunie nooit voluit voor separatisme. De Gravensteengroep verliest te vaak haar koelbloedigheid en vooral de door Etienne Vermeersch geïnspireerde manifesten lijken wel compromisloze stenen tafelen. Hoe waar ze ook mogen zijn. Vlaanderen is in de meerderheid in België maar moet beseffen dat het in Brussel nog nooit zo marginaal is geweest. Dat blijkt uit het B-H-V-akkoord dat het voor de Vlaamse Brusselaars onmogelijk maakt om nog een zetel te halen in de Kamer.

Hopelijk komt de Gravensteengroep snel uit de loopgraven. Ze moet dringend voorstellen doen die het einddoel (een confederaal België binnen een democratischer Europa) niet hypothekeren, maar ondertussen stapsgewijze vooruitgang mogelijk maken. Men kan betreuren dat België een permanente diplomatieke conferentie is, maar dat maakt het niet minder waar. Uit frustratie de vlucht vooruit nemen en zo Brussel verliezen, is een heel gevaarlijke gok.

Concrete voorstellen
De Gravensteengroep zou concrete voorstellen moeten aanreiken die progressieve partijen kunnen helpen in hun dagelijkse omgang met de Franstaligen. Hun virulente kritiek op de groenen en de sp.a is even steriel als die van sommige progressieve Vlamingen op de N-VA. Met de woorden van Jef Turf: "De grens tussen 'links' en 'rechts' verloopt niet tussen de partijen onderling, dan wel binnen elke partij".

De Gravensteengroep heeft nog geen discours gevonden om het vooroordeel dat ze wil bekampen uit de wereld te helpen. Misschien moet dit oude debat met nieuwe woorden worden gevoerd. Want dat de wereld in tijden van Facebook en Twitter naar méér community en meer individuele zelfbeschikking gaat, staat buiten kijf. En uiteraard kan een open flamingantisme samenvallen met internationalisme.

Zou het kunnen dat de zelfbewuste oude mannen die de Gravensteengroep domineren zelf de hoop hebben opgegeven? Geloven ze écht in de wederopstanding van links? En dat separatisme kan worden afgewend? Politici en publieke intellectuelen zijn gedwongen tot constructief optimisme. Doemdenken heeft nog nooit een betere wereld voortgebracht.

Voor de Gravensteengroep moet het werk dus nog maar beginnen. En de tijd dringt: straks hebben we misschien wel een onafhankelijk Vlaanderen maar geen linkerzijde meer.

Gravensteengroep (Jean-Pierre Rondas, red.), Land op de tweesprong - Manifesten ter ontgrendeling van Vlaanderen. Uitgeverij Pelckmans, 183p., 24,50 euro. Met foto's van Johan Swinnen.

Beeld UNKNOWN
 
De tijd dringt voor de Gravensteengroep: straks hebben we misschien wel een onafhankelijk Vlaanderen maar geen linkerzijde meer
Beeld UNKNOWN
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234