Woensdag 27/01/2021

Literatuur

Eerst leesclubben, dan nightclubben

Beeld © Franky Verdickt

Zo'n driehonderd mensen, grotendeels jonger dan 35 jaar, lieten zich afgelopen weekend in Gent verleiden tot een zaterdagavond met hun neus in de boeken. De eerste editie van Das Magazin Festival in België en haar uitverkochte leesclubs maakten duidelijk: literatuur is weer sexy.

"Als het gesprek echt stilvalt, lees je maar wat voor uit je boek, oké?" Een paar uur voor de leesclubs van start gaan, is de sfeer uitgelaten in het Gentse kunstencentrum Vooruit, maar dan wel met een zekere graad van nervositeit. Het is dan ook de eerste uitstap van het populaire Nederlandse literaire tijdschrift Das Magazin naar het buitenland. Hoe dichtbij dat buitenland ook mag zijn, Gent is Amsterdam niet.

In Amsterdam verzamelden hipsters de voorbije twee jaar telkens in groten getale om boeken te bespreken in bijzijn van de auteur. "De lezers voeren eigenlijk het gesprek. Als alles goed loopt, moet de gespreksleider amper iets doen", legt Daniël van der Meer, hoofdredacteur van Das Magazin, het concept van hun leesclubs uit. Vraag is nu of deze succesformule zich zomaar laat verplaatsen naar België. Van der Meer studeerde zelf een tijdje in Brussel, en maakte daar naar eigen zeggen kennis met "het enorme verschil in assertiviteit tussen Belgen en Nederlanders". Met andere woorden: hopelijk trekken die Belgen straks hun bek open in de leesclubs.

Beeld © Franky Verdickt

Ongemakkelijk schuiven

Tijdens het voorafgaande diner maakt Herman Koch, auteur van Het diner en Geachte heer M, zich er niet al te veel zorgen over: "Ik heb meteen toegezegd toen Das Mag me voor de leesclub in België vroeg. In België heerst er een enorme discipline en concentratie bij de lezers. Signeersessies waarbij mensen anderhalf uur aanschuiven voor een handtekening; dat heb ik in Nederland nog nooit meegemaakt."

Wanneer de over verschillende locaties verspreide leesclubs van start gaan, trekt Koch naar schouwburg Minard. In een riante zaal met een chique lambrisering en grote spiegels verwelkomt hij de binnendruppelende lezers. Het valt op dat de meeste leesclubbers zich in de leeftijdscategorie van 25 tot 35 jaar bevinden. Tijdens het voorstelrondje passeren beroepen van grafisch ontwerper tot secretaresse de revue, tot we ineens bij een docente Nederlands zijn aanbeland en ook de volgende vijf leesclubbers leerkrachten blijken te zijn. Koch schuift ietwat ongemakkelijk heen en weer op z'n stoel.

In Geachte heer M, het boek dat we vanavond bespreken, maakt de auteur zich sterk dat niet-middelmatige mensen niet voor het beroep van leraar kiezen. Hij beschrijft de middelbare school als het epicentrum van de middelmatigheid: "Een leerling wordt jarenlang voor aap gezet door een leraar - door een inferieure, middelmatige intelligentie. Op een dag komt de uitgedaagde leerling het klaslokaal binnen om verhaal te halen. Hij herstelt het natuurlijk evenwicht." Dit soort passages is smullen voor lezers die houden van Kochs droge, meedogenloze stijl, maar wat als je zelf leraar bent?

"Ik zie mezelf niet zo, dus ik voel me absoluut niet aangesproken", zegt de jonge docente Engels-Nederlands. Ze vraagt zich vervolgens wel hardop af wat er volgens Koch dan mis is met leraren. "De enige herinnering die ik heb overgehouden aan mijn middelbare schooltijd is die aan de eindeloze verveling. Ik merkte dat ik niet de enige was, waardoor ik me afvroeg hoe het toch kwam dat zoveel mensen zich vervelen op de middelbare school. Dat heb ik verwerkt in dit boek", legt Koch uit.

Na dit heikele momentje verloopt het gesprek gemoedelijker. Een leesclubber complimenteert Koch met de openingszin van Geachte heer M en vraagt hem of hij die zin lang op voorhand bedacht. Koch: "Al in 1992. Als ik een goeie eerste zin heb, heb ik eigenlijk al het hele boek." Op vraag van Das Mag heeft Koch ook een talisman meegebracht: een leeg notitieboekje dat hij al jaren bij zich draagt. "Als een zin echt goed is, onthoud je hem vanzelf. Hem opschrijven kan er juist voor zorgen dat je hem alsnog vergeet."

Er wordt luid gelachen wanneer Koch geanimeerd demonstreert hoe goed hij is in het veinzen van epileptische aanvallen, net zoals het personage uit Geachte heer M, dat niet helemaal toevallig ook Herman heet. "Ik vind het leuk dat deze leesclub zo informeel en persoonlijk is, niet zo statisch als bij een lezing. Door de interactie met het publiek krijg je een rijker beeld van de inhoud van het boek. Zo denk ik nu bijvoorbeeld anders over bepaalde passages", zegt studente Hannelore, die voor het eerst deelneemt aan een leesclub.

Beeld © Bob Van Mol

Boosheid en bewondering

Tot slot krijgen de leesclubbers nog één vraag: wat is er hen het meest bijgebleven uit Geachte heer M? De jonge docente Engels-Nederlands ziet haar kans schoon om Koch en zijn opvattingen over leerkrachten lik op stuk te geven: "Er is eigenlijk niets blijven hangen. Ik heb wel al betere boeken gelezen." Toch staat ook zij na afloop netjes in de rij om haar exemplaar van Geachte heer M door Koch te laten signeren. Valt wel mee dus, met die betere boeken.

Tijd om die gratis gin-tonic op te halen in de Vooruit, waar Tom Lanoye en Pascale Platel het feest op gang trekken met hun plaatjes. Iedereen lijkt er nu al een geslaagde avond op hebben te zitten. "Het publiek was kritisch, maar met liefde en respect. Ze zaten helemaal mee in Joosts wereldje", vertelt Chokri Ben Chikha, gespreksleider van de leesclub van Joost Vandecasteele. Een leesclubber die voor het eerst een boek van P.F. Thomése las, vertelt dat hij aanvankelijk moeite had met de manier waarop de auteur vrouwen opvoert in Vladiwostok!. "Maar gaandeweg het gesprek werd die boosheid omgebogen in bewondering voor de schrijver. Als ik P.F. Thomése niet had ontmoet vanavond, had ik waarschijnlijk niets meer van hem gelezen."

In de laagdrempelige, informele omgeving van een leesclub met schrijvers over hun boeken praten: het lijkt weer helemaal terug, en dat in het digitale tijdperk. Leve de literatuur.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234