Donderdag 04/03/2021

'Eerst doen, daarna pas denken'

Geen enkele popgroep weet het ernstige en het ridicule zo natuurlijk te versmelten als The Flaming Lips. Sinds het universeel bewierookte The Soft Bulletin en de million seller Yoshimi Battles the Pink Robots heeft de symfonische grandeur van het trio echter een speelser karakter gekregen. Op hun nieuwe cd At War with the Mystics bekijken de Lips het politieke klimaat in de VS door een psychedelische bril. In afwachting van hun concert in de Vooruit hadden we in Amsterdam een gesprek met zanger Wayne Coyne.

Door Dirk Steenhaut

Ballonnen, confetti, in dierenkostuums geklede figuranten: een optreden van The Flaming Lips uit Oklahoma is een euforische ontlading die noodt tot zingen en feesten. Maar tegelijk schilderen Wayne Coyne, bassist Michael Ivins en multi-instrumentalist Steven Drozd indrukwekkende auditieve tableaus waarin ieder detail, iedere kleurlaag belangrijk is.

The Flaming Lips zijn laatbloeiers die na anderhalf decennium aanmodderen in de marge vriend en vijand verbaasden met de inventiviteit, gelaagdheid en klankrijkdom van hun jongste drie cd's. Maar hoe excentriek de bandleden zich op het podium en in de studio ook voordoen, in de omgang zijn ze ontstellend normaal.

Oorspronkelijk wilden jullie een absurdistische scifiplaat maken?

Wayne Coyne: "Ja, meestal zijn we geneigd om onze verbeelding de vrije loop te laten en dan komen we algauw bij demonen, tovenaars en sterrenstelsels in de vorm van naakte fotomodellen uit. (lacht) Dat gebrek aan restricties is soms fijn, soms gênant, maar tijdens het opnameproces komen er zoveel andere dingen bovendrijven dat je achteraf zelden nog iets van je oorspronkelijke uitgangspunten herkent. At War with the Mystics baadt nog altijd in een kosmisch sfeertje, maar je wildste fantasieën worden toch altijd verdrongen door de behoefte de dingen die je écht bezighouden op de luisteraar over te brengen. Op een bepaald moment dringt de werkelijkheid zich aan je op, zodat je wel over je eigen ervaringen moet zingen. Het is tenslotte je plicht als artiest om te communiceren over wat je kent."

Een terugkerend thema op de cd is machtsmisbruik.

"Hmm, maar ik richt mijn pijlen niet specifiek op George W. Bush, de Taliban of zelfmoordterroristen. Bush is een idioot en we horen niet bij een dwaze oorlog betrokken te zijn. Alleen: mochten we de macht hebben om dingen te veranderen, hoe zouden wij het dan aanpakken? Hopelijk zouden we ons niet zoals Bush laten leiden door wraakzucht en winstbejag. Maar je weet nooit hoe je zult reageren als je voor een moreel dilemma staat. De menselijke natuur is onvoorspelbaar.

"Je kent die verhalen wel van kerels die de loterij winnen: ze stoppen met werken, raken verslaafd aan drugs, leven in onmin met familie en vrienden omdat die allemaal hun deel van de koek willen en drie jaar later is hun leven om zeep. De moraal? Macht wil je niet krijgen; je moet ze, beetje bij beetje, verdienen. Wie piloot wil worden gaat toch ook niet meteen met een lijnvliegtuig de lucht in? Vraag me dus niet wat ik zou doen mocht ik president van de VS zijn. Laat mij maar aan het roer staan bij The Flaming Lips, dat kan ik tenminste aan."

Jij bent blijkbaar het type piloot dat zijn sportvliegtuigje slechts moeizaam is ontgroeid. Je groep heeft zestien jaar op het succes moeten wachten.

"Het heeft ons een eeuwigheid gekost om voldoende ervaring op te doen om een grootse, symfonische plaat als The Soft Bulletin te kunnen maken. In 1965 zei iemand: 'Laten we naar de maan vliegen.' Geweldig, maar de echte genieën zijn zij die ervoor zorgen dat je zulke ambities kunt realiseren. Precies daarom zit ik al 22 jaar bij The Lips. De grootste leugen over rock-'n-roll is dat hij je in staat stelt om niet meer te werken. Want dromen is niet genoeg, je moet bereid zijn je handen uit de mouwen te steken. Mijn raad aan jonge bandjes is: blijf niet op je luie krent zitten, maar ga aan het werk en daag jezelf uit."

In 'The W.A.N.D' en 'Free Radicals' heb je het over charlatans en mensen zonder verbeelding die lijden aan geestelijke constipatie.

"Let op, een gewiekste manipulator als Hitler kon je geen gebrek aan fantasie verwijten. Maar de personages waarover ik het heb, vertrouwen te weinig op hun hart, hun ziel, hun intuïtie. Wie dat wel doet, heeft het vermogen om zijn leven drastisch om te gooien. Toen tien jaar geleden mijn vader stierf, trilde mijn wereld op zijn grondvesten: ik wist niet welke plaats ik die ingrijpende gebeurtenis moest geven. Maar ik putte troost uit de natuur, de bomen, de lucht, de zonsondergang - allemaal dingen die veel duurzamer zijn dan geld, seks en macht. Zelfs een eikel als Bush kan ze niet vernietigen.

"Veel mensen zijn geneigd enkel het voor de hand liggende te zien. Maar in de context van een song kun je ook minder vanzelfsprekende dingen exploreren. De noten en arrangementen zijn hulpmiddelen om de mysteries des levens te doorgronden. En zodra de muziek stilvalt, word je weer gewoon een idioot." (lacht)

Flaming Lips bewijzen al jaren dat een simpele popsong ook filosofische vragen kan oproepen.

"Met onze muziek gaan we naar antwoorden op zoek. Soms lijkt wat we doen op bidden. Ik ben niet gelovig, besef dat er slechts weinig dingen zijn waar je controle over hebt. Maar voor je geestelijke gezondheid is het belangrijk dat je, via je kunst, lucht kunt geven aan je wensen en verlangens. Het is beter te zeggen wat je op het hart hebt dan het te onderdrukken. Het verandert de wereld niet, het verandert jouw wereld. Soms kan dat volstaan.

"Als je jong bent, ben je radicaal en ongeduldig, stel je jezelf nooit ter discussie. Op het moment dat je nog niets weet, denk je alles te weten. En naarmate je ouder en wijzer wordt, ben je nergens meer zeker van. Een existentiële paradox waar ik ook op mijn negentigste nog over zal zingen."

Muziek maken is voor Flaming Lips: een stap zetten in het onbekende. Probeer je met iedere cd het receptenboek weg te gooien en weer van nul te beginnen?

"Konden we dat maar. We proberen het wel, maar je kunt je ervaringen en esthetische voorkeuren niet overboord gooien. Wel moet je altijd bereid zijn je verbeelding te volgen. Die eruptie van kleuren, sferen en klanken zou geen bestaansreden hebben, mocht er niets diepers mee worden uitgedrukt. Je songs zijn het best als je beseft dat de woorden en noten die je gebruikt de enige mogelijke zijn."

In jullie muziek zijn twee tegenstrijdige tendenzen aan het werk. Alles wordt met veel zorg voor detail uitgekiend, maar er is ook ruimte voor het spontane. Hoe rijm je het ene aan het andere?

"Wij zijn hyperkinetische lieden die voortdurend last hebben van ADHD, maar tegelijk gezegend zijn met engelengeduld. Veel mensen geloven dat alles begint met een idee dat je vervolgens uitwerkt. Maar bij mij leidt het doen juist tot het denken en niet omgekeerd. Je kunt je wel verbeelden hoe een kaart van de wereld eruit zou moeten zien, maar in de praktijk sla je toch beter aan het passen en meten.

"De inspiratie komt al doende, muziek is actie. Mijn verbeelding wordt pas echt aangevuurd door dingen uit te proberen. Droom niet, werk! Als je me belet muziek te maken, stort ik me wel op de film. Neem je mijn camera af, dan ga ik wel meubels timmeren. Wat je precies maakt, is niet zo belangrijk. Het gaat om de creativiteit."

Is 'The Sound of Failure' een impliciete kritiek op lege popmuziek die volstrekt niets te maken heeft met het werkelijke leven?

"Mislukkingen spelen een voorname rol in ieders bestaan. Fouten zijn inherent aan elk groeiproces: je leert ervan en ze zorgen ervoor dat je dieper in jezelf gaat graven of de dingen in een ander licht gaat zien.

"Ik betwist niemand het recht naar muziek te luisteren die hij of zij leuk vindt: voor wie jong is en brutaal of sexy wil overkomen hebben de Black Eyed Peas een grote waarde. De Pussycat Dolls zijn dan weer prima voor wie enkel wil dansen en over seks leuteren. Mij hoor je niet beweren dat Britney Spears of Gwen Stefani dom zijn. Trouwens, domme muziek heeft een functie. Maar uit ervaring weet ik: op momenten dat je overmand wordt door wanhoop en verdriet wil je geen luchtige, opgewekte deuntjes horen.

"Het meisje in 'The Sound of Failure' heeft voor het eerst iemand verloren en stelt vast dat de muziek van haar idolen haar niet helpt om in het reine te komen met de donkere kanten van het bestaan. Juist op dat vlak hopen The Flaming Lips een zinvolle bijdrage te leveren."

Mijmeringen over dood en vergankelijkheid zijn hoogst uitzonderlijk in het rockmilieu. Toch staan jullie platen er vol van.

"Het is een beetje zoals met ufo's: als je gelooft dat ze bestaan, is de kans groot dat je er vroeg of laat zult zien. Zodra je van een bepaald onderwerp doordrongen bent, word je er gevoeliger voor. Als ik 'Feeling Yourself Disintegrate' zing, dan kun je je daar makkelijk mee identificeren. Iedereen heeft al wel eens bij zijn eindigheid stilgestaan. En je kunt je er maar beter mee verzoenen, anders word je gek.

"Ik leidde een onbezorgd leventje tot mijn vader stierf. Alles waar ik in geloofde kwam toen op losse schroeven. Plots werd ik helemaal op mezelf teruggeworpen en daagde het besef: ons verblijf hier is slechts tijdelijk. Verrek, als het leven zo kort is, laat ons dan proberen het onderste uit de kan te halen. En van de weeromstuit werd alles anders. Ik voelde me als een wilg die zijn hele leven een eik had willen zijn en er nu eindelijk vrede mee had dat hij voorgoed een wilg zou blijven."

At War with the Mystics is uit bij Warner. Flaming Lips spelen op zondag 4 juni in de Gentse Vooruit en een dag later op Pinkpop

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234