Donderdag 24/06/2021

Eerherstel voor vader van computer

Het eerherstel komt er na een petitie met ruim 30.000 ondertekenaars. Zijn levenseinde zal, geheel in lijn met zijn werk, wel altijd een enigma blijven. Beet hij uit eigen wil in een vergiftigde appel, zoals de titelfiguur uit zijn favoriete film Sneeuwwitje?

Wiskundige Dirk Huylebrouck, die les geeft aan Sint-Lucas, toonde zich luttele uren voor Browns excuses op Radio 1 al een welbespraakte verdediger van Turings eer. Hij ondertekende zelfs de petitie op de website van Downing Street 10, ook al is die voorbehouden voor Britse staatsburgers. “Ik heb een mail gekregen van premier Brown, zoals wellicht iedereen die tekende. Ik ben de hele morgen al in de wolken.”De talenten van de man over wie Huylebrouck zo lyrisch wordt, waren al vroeg duidelijk. Op zijn 24ste schreef hij al On Computable Numbers. Daarin poneerde hij wat ondertussen in de wiskunde bekendstaat als ‘Turingmachines’, een machine die uit de voeten kan met elke denkbare wiskundige berekening. “De beste machines die men toen kon bedenken, waren stofzuigers of koffiezetapparaten”, legt Huylebrouck uit, “maar hij droomde van een computer zoals we die vandaag kennen, die zou kunnen redeneren zelfs. Hoe hij dat toen al voorspelde, is ronduit visionair.”Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde Turing een zeer belangrijke rol in het breken van de codes die de nazi’s gebruikten. “Dat je hun boodschappen snel kon ontcijferen, was uitermate belangrijk om bijvoorbeeld scheepskonvooien op tijd naar veiliger wateren te loodsen. De Duitsers codeerden hun boodschappen met een Enigmamachine, een systeem met draaiende tandwielen die pakweg een z in een b veranderde, een s in een k...” Turing hielp een elektromechanische machine bouwen om de Enigmacodes sneller te ontcijferen, de bombe. “Hij toonde ook aan dat wiskundigen voor dat slag werk nuttig zijn. Voordien dacht men dat cryptologie een werk voor taalkundigen was.”Het bleef zeer arbeidsintensief werk, en de codekrakers kwamen handen en getrainde breinen tekort. Het heeft immers geen zin dat je een boodschap ontcijfert een halve dag nadat je konvooi naar de haaien getorpedeerd is. Maar bij de bureaucraten van Whitehall vonden de cryptologen geen gehoor. Dus richt Turing zijn smeekbede om meer volk rechtstreeks aan Churchill. “ACTION THIS DAY”, zo antwoordde de premier meteen. “Zorg ervoor dat ze alles wat ze nodig hebben met de hoogste prioriteit krijgen.”Misschien daarom dat vooral de gewone Brit met giften over de brug kwam voor het standbeeld dat Turing in 2001 in Manchester kreeg, de stad waar hij in zijn laatste levensjaren werkte. “Computerfirma’s werden daartoe ook aangeschreven, maar ze wilden niet”, vertelt Huylebrouck. “Ze hebben in elk geval nooit geantwoord. De kleine man gaf wel, omdat hij besefte dat Turing door zijn werk veel mensenlevens heeft gered. (enthousiast) Dat beeld is trouwens gesmolten uit wapens. Het toeval wil dat het brons onder de ogen van dat beeld net iets anders is, waardoor het lijkt alsof hij weent. Als een mariabeeld.”

Sneeuwwitje

De tranen passen goed bij Turings tragische lot. Na een inbraak in 1952 gaf Turing aan de politie zijn geaardheid toe - homoseksualiteit stond nog in het strafwetboek. Zijn celstraf kon echter in voorwaardelijk worden omgezet als hij instemde met chemische castratie, wat hij prompt deed. Twee jaar later werd Turing levenloos op zijn bed aangetroffen, cyanidevergiftiging zo bleek uit de autopsie. Langs zijn bed lag een appel waar een hap uit genomen was, net als in Sneeuwwitje. De appel is nooit onderzocht en tot op vandaag bestaat er discussie of Turing zichzelf van het leven heeft beroofd. Omdat in die Koude Oorlogstijden homo’s ook als een veiligheidsrisico gezien werden, is zelfs geopperd dat hij vermoord werd. Turings moeder beweerde dat het een ongeval was, omdat haar zoon zo slordig omsprong met de chemicaliën die hij in zijn lab gebruikte. Biograaf Andrew Hodges suggereert dat meesterbrein Turing zijn zelfmoord zo ambigue in scène zette om zijn moeder de mogelijkheid te bieden de ware toedracht te ontkennen.In de wetenschappelijke wereld staat Turing al veel langer op de piëdestal die hem rechtmatig toekomt, maar het officiële eerherstel vindt Huylebrouck geen overbodige luxe. “In de film Enigma uit 2001 was het personage dat overduidelijk gebaseerd was op Turing géén homo. Dat lag blijkbaar nog steeds moeilijk. Turings symboolwaarde is ook heel sterk. Hij was een homo die nu eens niet zanger of designer of zo was. Dat doorbreekt heel wat vooroordelen. Je hoort trouwens in de wetenschappen, zeker in de exacte, nog steeds erg weinig van collega’s die zich outen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234