Dinsdag 04/10/2022

Eerherstel voor een vergeten architect

Het toeristische hart van de Tsjechische hoofdstad, de Praagse burcht, lijkt wel een openluchtmuseum voor de architectuur van het Midden-Europese land. Een van de laatste hoofdstukken in dit handboek van bouwstijlen werd geschreven door de Sloveense architect Joze Plecnik (1872-1957). Hij kreeg van president Masaryk de opdracht om na jaren van verval de burcht opnieuw te verfraaien. In de Fondation pour l'Architecture in Brussel opent volgende week een expositie over deze opmerkelijke, maar bijna vergeten architect.

Toen ik begin 1990 voor het eerst op de Praagse burcht kwam, voelde ik me in een vreemde wereld: receptiezalen, kantoren, gangen en trappenhuizen waren smakeloos ingericht: kitschmeubilair, schilderijen van slechte kwaliteit, synthetische tapijten met schreeuwende kleuren... Sommige ruimten hadden nochtans een zekere pracht behouden en men kon zien dat ze ooit een harmonieuze eenheid hadden gevormd, waar slechts fragmenten van bewaard waren." Het zijn woorden van Vaclav Havel over de tijd toen hij, na veertig jaar communistisch bewind, president werd van een opnieuw democratisch Tsjechoslovakije.

In de archieven van de burcht werden oude foto's en plannen teruggevonden die lieten zien wat een uitzonderlijk architecturaal oeuvre de Sloveense architect Plecnik tijdens het Interbellum in de presidentsvertrekken, maar ook in de tuinen van de burcht, tot stand had gebracht, en dat in opdracht van de eerste democratische president, Masaryk (1850-1937). Die woonde, in tegenstelling tot Havel, met zijn familie in het paleis.

Plecnik ging aan de slag op een plek die als geen ander verbonden is met de duizendjarige geschiedenis van de Tsjechische staat. En die bovendien al uitzonderlijke voorbeelden van architectuur bevatte. De Praagse burcht is bijna een stad in de stad, een verzameling van gebouwen die op architecturaal vlak bijna stuk voor stuk belangwekkend zijn. Zoals de (neo-)gotische Sint-Vituskatedraal, waarvan een der glasramen werd ontworpen door de beroemde art nouveau-kunstenaar Alphonse Mucha. Geen gemakkelijke opdracht dus voor Plecnik.

Pal voor de kathedraal staat een monumentale, robuuste obelisk die werd ontworpen door Plecnik. Samen met de twee vlaggenmasten bij de ingang van de burcht, waar de meeste toeristen zich vergapen aan de wisseling van de wacht, zijn dat de meest in het oog springende toevoegingen van Plecnik op het parcours dat gewoonlijk door toeristen wordt gevolgd. Maar beide gestroomlijnde en kolossale blikvangers doen nog niet vermoeden dat Plecnik voor de presidentiële vertrekken een even sober als sierlijk interieur in prachtige tinten ontwierp of op een zeer uitgekiende manier interventies aanbracht in de tuin, toevoegingen die wat de vorm betreft vaak op een aparte wijze refereren aan de oudheid en bovendien vaak in relatie staan met het enorme uitzicht, vanuit de tuin, op de stad Praag. Dat is bijvoorbeeld het geval met zijn belvédère, bij de wallen van het slot.

Hoewel hij lange tijd uit de aandacht verdween en de communisten weinig zorg droegen voor zijn werk, wordt Plecnik nu vergeleken met groten uit de recente (Weense) architectuurgeschiedenis, zoals Otto Wagner, van wie hij een leerling was, samen met Josef Hoffman, Josef Maria Olbrich en Adolf Loos. Plecnik was ook actief in Wenen, waar hij onder meer het Zachlerhaus ontwierp, en in zijn geboortestad Ljubljana. Daar bouwde hij het nogal klassieke centrum om tot een moderne stad.

De reizende tentoonstelling, die na onder meer Praag, Berlijn en New York nu de Fondation pour l'Architecture in Brussel aandoet, werd samengesteld door de Praagse burcht en het architectuurmuseum in Ljubljana. Dat werd onder meer opgericht om over de belangrijke erfenis van Plecnik in de Sloveense hoofdstad te waken. De Brusselse gastheren zijn, behalve de Fondation, het Tsjechisch Centrum op de Adolf Buyllaan, waar vooral fotomateriaal wordt geëxposeerd. Bij de Fondation worden op een erg verzorgde manier ontwerptekeningen, fraaie foto's, gedetailleerde maquettes en gelukkig ook nogal wat authentiek meubilair van Plecniks hand tentoongesteld. Vooral zijn verwezenlijkingen in de Praagse burcht, maar ook die in Slovenië, worden onder de aandacht gebracht. In zekere zin vormt de expositie een soort off-prelude tot Europalia Tsjechië, dat binnenkort begint. Een uitstekend uitgevoerde prelude, dat in ieder geval.

Anne Brumagne

De expositie loopt van 8/9 tot 1/11 in de Fondation pour l'Architecture, Kluisstraat 55 te 1050 Brussel. Van dinsdag tot vrijdag van 12.30 tot 19 uur, op zaterdag en zondag van 11 tot 19 uur. Info 02/649.02.59. In het Tsjechisch Centrum, Adolf Buyllaan 150 in 1050 Brussel, van maandag tot vrijdag van 9 tot 17 uur. Info 02/644.95.27.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234