Maandag 08/03/2021

'Eerbied? Hoe kun je nu een Belgische film met eerbied maken?'

Samen met auteur Jeroen Olyslaegers legt filmmaker Harry Kümel de laatste hand aan een scenario over de koningskwestie.

door Jan Temmerman

BRUSSEL l 'Oude wonden openrijten? Er zijn geen wonden. Wel de legende dat er een goede partij en een slechte partij was. Dat is niet zo. Wat ik aan dit verhaal zo plezierig vind, is dat het zo ambigu is.'

Tot de bekendste films van Kümel (°1940) behoren Monsieur Hawarden, Malpertuis (met Orson Welles), Les lèvres rouges, en Het verloren paradijs, zijn persoonlijke favoriet. Maar na Eline Vere, zijn Louis Couperusverfilming uit 1991, hoefde het voor hem niet meer. "Totaal niet meer", zegt hij resoluut. "Ik ben daar ziek van geworden. Dat is niet mijn film. Veel mensen vonden Eline Vere goed, maar wat kan mij dat schelen? Ik moet vinden dat het goed is."

Uiteindelijk liet hij zich toch overtuigen om een nieuw project op te starten, Eendracht maakt macht/L'Union fait la force. Het scenario, van Kümel samen met Jeroen Olyslaegers( "Hij schrijft magnifieke dialogen. Dat wordt een van onze beste scenaristen"), nadert voltooiing en de opnames moeten in de zomer van 2008 beginnen. Kümel produceert zelf, samen met Stef Cockmartin, die dat eerder al deed voor Le bal masqué van Julien Vrebos.

Eendracht maakt macht (ondertitel: De kunst van de voorzichtigheid) zal een stuk vaderlandse geschiedenis vertellen. Een belangrijk en turbulent stuk: dat van de breuk tussen de regering (van premier Hubert Pierlot en minister van Buitenlandse Zaken Paul-Henri Spaak) en koning Leopold III, toen Duitsland op 10 mei 1940 ons land binnenviel en de koning als opperbevelhebber van het Belgische leger bij zijn troepen verkoos te blijven. De regering ging in ballingschap, eerst in Frankrijk en dan in Londen. Na de oorlog zou het politieke leven in België, met zijn talrijke, elkaar snel opvolgende regeringen, grotendeels beheerst worden door de koningskwestie.

Kümels interesse voor dat onderwerp werd vooral gewekt door de beroemde televisiereeksen van Maurice De Wilde over de Tweede Wereldoorlog, de collaboratie en de repressie. Vooral de episode van de regering op de dool intrigeerde hem. "En vooral de vreselijke Antoine Delfosse, minister van PTT, die daarna minister van Justitie is geworden en de repressie heeft geleid. De beroemdste anekdote over Delfosse is hoe hij te voet, met een kinderwagen met daarin al zijn dossiers, vanuit Noord-Frankrijk teruggekeerd is naar België. Samen met eerste minister Pierlot is Delfosse de enige naar wie geen straat genoemd is. Zelfs geen doodlopend steegje. (lacht) We hebben alle interviews van De Wilde in hun geheel gezien."

Veel informatie vond Kümel ook in het standaardwerk Leopold III. De koning, het land, de oorlog van de professoren Herman van Goethem en Jan Velaers. "Magnifiek boek, vreemd genoeg nooit vertaald in het Frans", merkt hij fijntjes op. "Het zal de jongeren worst wezen, maar bij de oudere generatie worden over die periode toch nog legendes onderhouden. Het boek is zeker niet pro Leopold. Het is pro niemand. In die periode hebben de meesten zich niet al te best gedragen, veeleer onbeslist. Maar dat schijnt iets te zijn van alle tijden."

Wordt dit een film die oude wonden zal openrijten? Kümel haalt zijn schouders op: "Laat het ons zo zeggen: de belangrijke spelers van toen zijn geen zeer heroïsche figuren. Spaak komt er wel voor uit dat hij niet de moedigste man ter wereld is, wat ook niet zijn rol was. Dat maakt hem sympathiek. Hij heeft het in zijn memoires trouwens zelf over "le temps des erreurs". Het zijn verscheurde figuren, en dát is zeer interessant. Het was de neutraliteitspolitiek van België die een totale misser was, van Leopold III maar ook van de regering. Ze vertoefden in een soort Never Neverland. De kop in het zand: 'We zullen het allemaal wel arrangeren!' Als je met Hitler te doen hebt, had je het toch kunnen weten, zeker! Maar wie wist het? Alleen De Gaulle en Churchill hadden het gezien."

"Maar oude wonden openrijten? Er zijn geen wonden. Er heerst alleen de legende dat er een goede en een slechte partij was. Dat is niet zo. Toen een Franstalige producent hoorde dat Eendracht maakt macht niet tegen Leopold III zou zijn, was hij niet langer geïnteresseerd om mee te doen. Wat ik aan dit verhaal zo plezierig vind, is dat het zo ambigu is. Mensen als kiekens zonder kop. Het lijkt ook zeer erg op onze tijd. Al die onbesliste mensen. En op twee paarden wedden! Dat de ministers rookgordijnen optrokken om hun lafheid en hun arrangementen te verdoezelen, maakt Leopold III nog niet beter. Of slechter. Je had gewoon een niet al te intelligente, stijfkoppige, zwaar door een vaderfiguur en een autoritaire moeder bedrukte koning die er politiek compleet naast zat en niet begreep dat de tijden veranderen. Het hele probleem van België is dat dit land niet zonder vorst kan. Je ziet dat bij elke crisis. Het hersenspinsel dat dit land is, wordt echt samengehouden door de kroon. Niet de koning, de kroon. Wie ze draagt, is inwisselbaar. Alhoewel je beter een goede koning hebt, zoals nu, dan... Enfin, ik zal maar niet zeggen wat ons te wachten staat. Maar dat zal zich wel arrangeren, in België arrangeert zich altijd alles."

Kümels invalshoek is satirisch. "Eerbied? Hoe kun je nu een Belgische film met eerbied maken? Ik heb Belgische films gekend - ik ga ze niet noemen - die met eerbied gemaakt zijn. Met alle resultaten van dien." Ten paleize zal men blij zijn met zijn voornemen, als ze er al van op de hoogte zijn. Voor het eerst aarzelt Kümel even. "Ik weet het niet. Die zullen wel ergens hun mensen hebben. Maar ik neem aan dat dat geen problemen zal geven. Het ligt volgens mij ook minder gevoelig bij het hof dan bij nazaten van bepaalde politici. Een paar mensen hebben mij al gezegd dat Antoinette Spaak misschien niet tevreden zal zijn."

Die periode van de koningskwestie lijkt zo op onze tijd. Al die onbesliste mensen, kiekens zonder kop

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234