Donderdag 22/08/2019

Eerbetoon aan een broer

Hij maakte van 'Humo' het succesvolle lelijke eendje van de Vlaamse pers

Jef Anthierens

(1925-1999)

Begin jaren vijftig debuteerde Jef Anthierens in de schrijvende pers als redacteur van Humoradio, de Vlaamse appendix van het populaire weekblad Le Moustique dat een gedetailleerd overzicht van de radioprogramma's bood. De lezer kreeg daar een romantisch of spannend feuilleton bij geserveerd en voor de goede luim een portie moppen, ook getekende. Morris, vader van stripheld Lucky Luke, begon zijn carrière met ruig aangezette omslagtekeningen voor Le Moustique/Humoradio.

De Mug en zijn Vlaamse broertje maakten deel uit van een bladengroep, uitgegeven door het familiebedrijf Dupuis, gevestigd in Marcinelle bij Charleroi. De familie Dupuis was niet alleen puur Waals, maar ook militant katholiek. Zowat honderd jaar geleden begon Jean Dupuis etiketten voor medicijnflesjes te drukken, waarna de clerus hem praamde tot het uitgeven van een weekblad met stichtende lectuur, als positieve repliek op de furore makende stationslectuur. Dat werd het vrouwenblad Les Bonnes Soirées, in het Nederlands De Haardvriend, later gevolgd door de al genoemde radiobladen en Spirou/Robbedoes voor de kleinen. Dat blad voor kleinen bleek een kweekvijver voor wonderkinderen van het stripverhaal. Franquin (Marsupilami, Guus Flater) en Peyo (De Smurfen), om de twee bekendsten te noemen, vergaarden internationale roem.

Toen Jef Anthierens in dienst trad, hadden de zonen van Jean Dupuis het heft in handen. De ongepolijste oudste - monsieur Paul - zwaaide de plak over de drukkerij, zijn elegante jongere broer - monsieur Charles - ontfermde zich over de redactionele kant, voor de Nederlandse titels bijgestaan door een zwager, de ingetrouwde Nederlander René Matthews.

Korte tijd nadat Jef daar ingelijfd was, voltrok zich bij Dupuis een geografische revolutie. Het creatieve personeel verhuisde van het mistroostige Marcinelle, waar bij wijze van boutade boven elke schrijfmachine een crucifix hing, naar hartje Brussel. De zes redacties werden ondergebracht in de Centrum Galerij in de Montmartre-wijk van de hoofdstad, met volop kroegen, restaurants, mode- en kunstwinkels, en als aantrekkingspool de nooit slapende Beenhouwersstraat.

Het redactionele hoofd van de Nederlandstalige uitgaven - de 'chef-tut', in het jargon van Jef Anthierens - was de Nederlander Jan Kuypers. Hij moest erover waken dat de taal van zijn redacteurs ook acceptabel was voor de Noord-Nederlandse markt. Dat gold dan voor het vrouwenblad De Haardvriend, inmiddels Mimosa genoemd, en voor Robbedoes. Humo, met inmiddels ook gedetailleerde tv-programma's, mocht van de verenigde Nederlandse omroepen hun land niet in, wat niet belette dat ook op deze redactie fris taalgebruik de norm was.

Jef Anthierens ontpopte zich tot sterjournalist. Hij reisde de wereld rond, in die jaren nog uitzonderlijk, en maakte een zo geruchtmakende reeks over de Vliegende Schotels dat hij er een serie lezingen in het land aan overhield. Toen eind jaren Jan Kuypers dat flamboyante element tot hoofdredacteur van Humo promoveerde, brak in de Centrum Galerij een periode aan die je als een voorafspiegeling van mei '68 kunt memoreren. Met Jef Anthierens kwam, in een sprankelende betekenis, de anarchie aan de macht. Iedereen had vrije toegang tot zijn kantoor, en iedereen voelde zich aangestoken door zijn charisma, zijn nonconformistische aura. Werken onder Anthierens werd als een dagelijks plezier ervaren. Beneden in de Galerij was een tea-room, en voortdurend defileerden door de redactielokalen en -gangen diensters met een gekarteld wit schortje boven een streng zwart jurkje, om een naar boven gebelde filterkoffie of zoete versnapering rond te brengen.

Jef Anthierens introduceerde rubrieken die vandaag nog illustratief zijn voor het fenomeen Humo. Zoals de brievenrubriek 'Open Venster' en 'Dwarskijker', een titel die voor zichzelf spreekt. De voorganger van Rudy Vandendaele was Willy Courteaux. Ook het grote interview van de week, 'Humo sprak met', is een kind van Jef Anthierens, die zelf borg stond voor een sterke start. De eerste gesprekspartner was de toenmalige minister Renaat Van Elslande, gevolgd door schrijver Hugo Claus. Maar bovenal maakte Anthierens van het product Humo het succesvolle lelijke eendje van de Vlaamse pers, waar Guy Mortier - ontdekking van mijn broer - een lumineus vervolg aan heeft gegeven.

De Dupuis-directie was dermate in de ban van de veelzijdige Vlaming dat zij Jef Anthierens aanstelde als Algemeen Hoofdredacteur, wat hem ook baas maakte van de Franstalige publicaties. Maar eind jaren zestig voelde mijn broer de druk van het plafond, en zocht andere horizonten op. Hij werd hoofdredacteur van achtereenvolgens de weekbladen Panorama, De Post en Spectator, stichtte en leidde het prestigieuze magazine EOS, maar de 'Dupuis-betovering' was verbroken. Hoewel hij van zijn persoonlijke charme en spiritualiteit weinig of niets inboette, liet Jef zich geleidelijk door wrevels aanvreten. De joyeuze anarchist verkilde tot een narrig moralist, die politiek verzandde in faliekante opties. Gelukkig bleef er de passionele liaison met de moedertaal. Als lexicograaf publiceerde hij diverse handboeken, die grote oplagen haalden.

Ook onze familiale geschiedenis intrigeerde Jozef sterk, vooral die van moederskant. Op een foto van enkele jaren geleden staat hij voor haar ouderlijk huis in Brugge, sinds mensenheugenis door anderen bewoond, en lijkt aan te kloppen. Ik weet dat hij gehoor heeft gekregen.

Johan Anthierens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden