Zondag 25/10/2020

Eenzaamheid in overdrive

Het lijkt alsof Hoppers verhalen zich onder een glazen stolp afspelen, beeld zonder klank

Geen Amerikaanse kunstenaar werd zozeer met één doek geassocieerd als Edward Hopper met Nighthawks. Het nachtcafé op de straathoek dat hij net na het debacle van Pearl Harbor in 1942 borstelde, ging niet alleen een eigen leven leiden als uithangbord voor Hoppers melancholieke stijl, maar vertegenwoordigt in zijn eentje het bijna tijdloze, stedelijke Amerika van de twintigste eeuw. De emblematische diner on the corner waar songwriter Suzanne Vega 's ochtends naar de mensen zit te kijken, is een decor dat Hopper voor ons heeft neergezet: dit moet Greenwich Village, Manhattan, zijn. Alleen nog Gershwins Rhapsody in Blue opleggen en het plaatje is compleet.

Als een icoon van de popcultuur trok Nighthawks een spoor door de eeuw. In 1975 leende Tom Waits de titel Nighthawks at the Diner voor zijn derde album. Misschien is de parodie die Gottfried Helnwein van het schilderij maakte, met Humphrey Bogart, Marilyn Monroe, James Dean en Elvis op de plaats van Hoppers personages, nog beroemder geworden dan het origineel. The Sting en talloze andere films hebben er hun inspiratie gehaald, maar ook strips, kerstkaartjes en computerspelletjes maakten dankbaar gebruik van de plek. In een parodie van Banksy heeft een skinhead net een stoel door het raam gekeild. Maar het zijn de Simpsons die tot vier keer toe over Nighthawks heen gaan. Opa Abe duikt op in het café, de politiemannen Eddie en Lou komen er langs en ook Itchy & Scratchy gebruiken de locatie; op een poster neemt Homer plaats op een barkruk. Ergens op internet heeft iemand Cowboy Henk in de kroeg neergelaten; hij past er perfect. Ook andere schilderijen van Hopper kregen een tweede leven als setting. Het gebouw uit House by the Railroad uit 1925 zou in Hitchcocks Psycho figureren, en in Days of Heaven van Terrence Malick.

Zo vreemd is dat niet. Wie reproducties van Hoppers schilderijen naast elkaar legt, merkt dat ze bijna allemaal dezelfde verhouding tussen breedte en hoogte hebben: het filmscherm in cinemascope is niet veraf. De schilder en zijn vrouw waren verwoede cinefielen, vooral in de wintermaanden. Ook de beweging van het kijken op zijn doeken heeft een cinematografische drive - nogal wat vrouwen in profiel staren naar rechts, in een nauwelijks begonnen travelling. Zij zitten, staan of liggen in stille hotelkamers, transitzones tussen binnen en buiten, privé en publiek. Andere Hoppers spelen zich af in cafés, waar het al even rustig lijkt. Soms komt er geen levende ziel in beeld en blijft slechts het licht over; het valt door grote ramen naar binnen, als een geometrische vorm op de vloer. Of we zien alleen een vuurtoren, benzinepompen, een huizenrij.

Er is nogal wat eenzaamheid in Hoppers schilderijen - alleenzijn in overdrive. Voor de twee figuren van Chop Suey (1929) poseerde Jo, Hoppers geliefde - alles mocht binnenskamers blijven. Het lijkt wel alsof zijn verhalen zich onder een glazen stolp afspelen, beeld zonder klank. Zelden kreeg een kunstenaar zo terecht het etiket 'realist' opgeplakt als de man die hooguit twee doeken per jaar schilderde. "Niet genoeg, natuurlijk. Hoewel. Beter één goed werk dan duizend kladjes."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234