Donderdag 26/11/2020

Eenstronk van een baby

animatie

otesánek / little otik HHHHI Regie: Jan Svankmajer

Brussel

Van onze medewerker

Luc Joris

Het indrukwekkende oeuvre van de Tsjechische filmmaker en animator Jan Svankmajer, steevast omschreven als 'de alchemist van het surreële', behoort tot de cinematografische canon. Zijn sarcastische, met zwarte humor doorspekte ambachtelijke films, vaak een combinatie van reële beelden met stop-motion-animatie (van marionetten en poppen tot gevonden voorwerpen en organische stoffen) ontbreken in geen enkele anthologie van de animatiefilmkunst.

De jongste jaren is Svankmajer (Praag, 1934) echter meer naar de live-action geëvolueerd, een tendens die hier in zijn vierde langspeelfilm, na Alice (naar Lewis Carrol), Goethes Faust en de seksfantasie Conspirators of Pleasure, wordt bevestigd, al moet die ommekeer misschien vooral als een referentie aan de stille film worden gezien. Zonder dat er echt sprake is van een thematische eenheid, zijn er toch een aantal onderwerpen die regelmatig terugkeren in het fascinerende universum van deze militante surrealist, zoals de verbeeldingrijke wereld van kinderen, het kannibalisme, het voedsel en het lichaam als bron van horror. Ook in dit donker horrorsprookje, dat kan worden gezien als een ecologische variant op Eraserhead van David Lynch, zijn ze nadrukkelijk aanwezig. Otesánek is gebaseerd op een populair Tsjechisch volkssprookje van Karel Jaromír Erben (1811-1870), een archivaris die onder de invloed van de gebroeders Grimm volkslegendes heeft verzameld. Die oude mythe wordt hier, in expressionistische cut-outs (van Svankmajers vrouw Eva), parallel verteld met het hoofdverhaal, namelijk dat van een onvruchtbaar echtpaar uit de middenklasse dat wordt gedreven door een ziekelijke hunkering naar een kind. Om die obsessie te bereiken adopteren de Horáks (Veronika Zilková en Jan Hartl) een boomstronk met de look van een pasgeboren baby. Ten opzichte van de buitenwereld blijven ze evenwel veinzen dat het om een echte baby gaat. Maar de liefde of de verbeelding van de moeder brengt het object tot leven en weldra smeert ze zalf op zijn houten poepje en knipt ze zijn wortelvormige nageltjes.

De boomstronk ontwikkelt zich echter tot een kannibalistische veelvraat (zowel de kat als de postbode moeten eraan geloven), een soort 'monster', dat de rust in hun appartementsgebouw grondig zal verstoren. Hun historie wordt nauwlettend gevolgd door Alzbetka (Kristina Adamcová), een wantrouwig buurmeisje dat zo een vermoeden heeft van wat er allemaal bij de Horáks aan het gebeuren is omdat ze het bewuste sprookje aan het lezen is.

Voor Svankmajer situeert dit metaforisch gebruikte verhaal zich in het verlengde van de mythe van Adam en Eva. "Dergelijke mythes zijn na het in kaart brengen van het menselijke genoom verschrikkelijk belangrijk geworden", aldus de even unieke als onnavolgbare Svankmajer. Naar eigen zeggen gaat zijn film in de eerst plaats over het materialisme van het verlangen, maar tegelijk is het ook een aanklacht tegen het tergen van moeder natuur en onze overdreven consumptiecultuur. De troebele poëzie, het soms onorthodoxe en karakteristieke gebruik van de close-up, de nadrukkelijke realistische geluidsband, de ruwe objectanimatie en het grotesk karikaturaal acteren, versterken bovendien het bevreemdende karakter van deze macabere en provocerende satire, een die kan tellen in dit in-vitrofertilisatietijdperk.

Een provocerend en donker horrorsprookje

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234