Vrijdag 21/01/2022

Eenmaal Chinees, altijd Chinees

Xinjiang, Tibet, Hongkong, Macao, Taiwan. Zonen van China en toch weer niet. Hoewel, voor Peking is het een uitgemaakte zaak, zegt sinoloog Karel Depauw. Separatisme staat gelijk aan terrorisme.

Vijf jaar na de teruggave van Hongkong aan China is de balans niet echt positief. De rechtsstaat wordt uitgehold, de pers gemuilkorfd. Terwijl de laatste telg uit de familie, Taiwan, met argusogen de evolutie volgt en minder zin dan ooit krijgt om opnieuw deel uit te maken van het Chinese moederland. Maar daar liggen China's leiders schijnbaar niet van wakker.

"Hongkong is China geworden, zo zou je de evolutie in de voormalige Britse kroonkolonie min of meer kunnen samenvatten. De verpersoonlijking van de macht in plaats van de rechtsstaat, het benoemen van protégés als systeem eerder dan de meritocratie. Dat hoeft niet echt te verwonderen: het Chinese systeem is neo-autoritair van aard. Bovendien bekijkt Peking Hongkong heel anders dan Taiwan, dat hoe dan ook sinds 1949 de facto een soevereine staat is. Hongkong is een belangrijk kortetermijnproject, waarop men een grote controle wil uitoefenen. Het is een belangrijke motor van de Chinese economie, en de Hongkongse beurs is de plek waar de partijkopstukken en hun kinderen staatsfondsen omzetten in persoonlijke budgetten.

"Bovendien mag je je aangaande Taiwan niet vergissen. Er is inderdaad die vijandige retoriek, maar ondertussen wordt er wel onderhandeld over concrete punten zoals directe handel. Je kunt er natuurlijk niet omheen dat het gros van de Taiwanezen weinig voor onmiddellijke aansluiting bij China voelt, maar tegelijk is er wel het besef dat er op langere termijn een soort van verbond moet komen, al is het maar omdat de economische integratie nu al haast een feit is."

Dik twee jaar nadat Groot-Brittannië Hongkong aan China had overgedragen, deed Portugal hetzelfde met Macao. Je zou van een regime als het Chinese verwachten dat grote inspanningen worden geleverd om het aantal casino's in Macao in te dijken. Maar het tegenovergestelde is waar: er worden er nog bij gebouwd.

"Macao kreeg uiteraard ook de formule 'één land, twee systemen', en geniet dus net zoals Hongkong voor minstens vijftig jaar grote autonomie, althans in theorie. China's leiders hebben het evenwel niet moeilijk met casino's, en tal van topfunctionarissen wagen zich er al eens aan een gokje. Er zijn overigens ook verschillende gevallen bekend van minder welmenende lieden die staatsfondsen verbrasten in Macao's goktenten en om die reden werden veroordeeld."

Daarnaast slepen de problemen in Tibet aan. Harde repressie, weinig respect voor de Tibetaanse cultuur en tradities. Veel positieve evolutie valt er niet te bespeuren, hoewel de Tibetanen vooral via het in het Westen nogal populaire lamaïsme internationaal worden gesteund.

"Ja, alleen heeft die hoge aaibaarheidsfactor van de Tibetaanse spirituele leider, de in het Indiase Dharamsala wonende dalai lama, weinig invloed op Peking. China's houding versus die regio verhardt en versoepelt afhankelijk van wie de dienst uitmaakt in Peking: toen Hu Yaobang begin jaren tachtig als partijleider liberaliseringen doorvoerde, waaide er ook in Tibet een gunstige wind. In dat opzicht zijn de vooruitzichten voor Tibet eerder guur: de man die in de tweede helft van de jaren tachtig als partijleider voor Tibet verantwoordelijk was voor de golven van harde repressie - korte tijd voor Tian'anmen werd ook in Lhasa een bloedbad aangericht, met 400 doden tot gevolg - is de nieuwe sterke man. Deze Hu Jintao wordt op het partijcongres dit najaar benoemd."

Het door Turkstalige Oeigoeren bevolkte Xinjiang is een ander Tibet, waar 11 september een goede dekmantel bleek voor duizenden arrestaties van mensen die veelal niets hadden uitgevreten.

"Net zoals in Tibet, dat China ziet als buffer tegen India, speelt hier (maar nog veel sterker) het grondstoffenpotentieel, het feit dat dit de toegang tot Centraal-Azië is, en ook een zeker nationalisme. China is nu haast zo groot als tijdens de Tang-dynastie, en dat wil men zo houden."

Catherine Vuylsteke

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234